Giàn Thiêu
Giới thiệu
Giàn Thiêu là tiểu thuyết lịch sử của Võ Thị Hảo, lấy chất liệu từ những huyền thoại thời Lý: thiền sư Từ Đạo Hạnh, sự tích hóa thân làm vua, và cơn bệnh hóa hổ của vua Lý Thần Tông. Các chương mang tên Giàn Thiêu, Đêm Nguyên Tiêu, Công Đường, Đại Đăng Khoa, Cửu Trùng... gợi một cấu trúc có dáng dấp sử thi lẫn truyền kỳ.
Truyện mở đầu vào tháng chạp năm Đinh Mùi: hoàng đế Thần Tông mười hai tuổi, đôi chân ngắn ủ trong hài mũi cong, gà gật trên kiệu vàng giữa đoàn sư tụng kinh cầu hồn dài vô tận. Dân chúng đổ ra xem, các chùa đua nhau dâng vật lạ báo điềm lành. Từ cảnh triều nghi ấy, cuốn sách mở dần ra một thế giới của quyền lực, tôn giáo, tình yêu và những kiếp người bị nghiền nát dưới bánh xe lịch sử, từ chốn cung đình đến những trận đánh biên giới với nhà Tống.
Võ Thị Hảo viết bằng thứ ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhiều đoạn đẹp và tàn khốc, pha lẫn hiện thực với kỳ ảo. Đây là cuốn sách đòi hỏi sự kiên nhẫn và trả công xứng đáng.
Lời tựa
Lịch sử chính thống ghi tên vua chúa và chiến công; "Giàn Thiêu" của Võ Thị Hảo hỏi về những người đã bị đốt cháy để những trang sử ấy được viết ra. Lấy chất liệu từ huyền thoại thời Lý, cuốn sách không dựng lại một thời vàng son mà lật mặt trái của nó, nơi quyền lực và đức tin quấn vào nhau đến mức không ai còn phân biệt được đâu là tu hành, đâu là mưu đồ.
Sức mạnh của tác phẩm là để cho chính những kẻ nắm quyền tự bào chữa, và qua lời bào chữa mà tự kết tội mình. Trong một cuộc đối chất giữa những oan hồn và người đàn bà quyền uy nhất triều, có câu nói nghe như một bản tuyên ngôn về chính trị cung đình: "Ở trong cung từng ấy năm mà ngươi vẫn không biết rằng cái bức đại vóc đẹp đẽ của triều đình bao giờ cũng dệt nên bởi những mưu mô và thủ đoạn được kéo ra từ những con kén ngậm máu và nước mắt sao…?" Hình ảnh con kén và tấm vóc là đặc trưng cho lối viết của Võ Thị Hảo: đẹp, tinh xảo, và ẩn bên trong là sự tàn nhẫn.
Nhiều đoạn trong sách mang màu sắc kỳ ảo, phép thuật, hóa thân. Người đọc không nên hỏi điều đó có thật hay không; hãy đọc như đọc truyền kỳ, nơi cái siêu nhiên là ngôn ngữ để nói về những khát vọng và nỗi sợ rất người.
Cuốn sách là một trong những tiểu thuyết lịch sử táo bạo nhất của văn chương Việt đương đại, không vì nó phá bỏ huyền thoại mà vì nó trả lại tiếng nói cho những người vô danh trong huyền thoại. Khi đặt sách xuống, người ta khó còn nhìn những trang sử vinh quang bằng đôi mắt cũ.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026