Hòn Đất
Giới thiệu
Hòn Đất là tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn Anh Đức, viết về cuộc kháng chiến chống Mỹ ở vùng Hòn Đất, Kiên Giang, những năm đầu thập niên 1960, và từ lâu đã được xem là một tác phẩm tiêu biểu của văn học cách mạng miền Nam.
Truyện mở ra trong căn nhà sàn lát ván cũ, khi Quyên mừng rỡ đọc cho chị ruột là Sứ nghe lá thư của anh Ba San gửi từ miền Bắc, sau bảy năm thư từ thất lạc. Anh San đi tập kết khi bé Thúy còn chưa ra đời, nói với má rằng hai năm thì có lâu la gì, nhưng đêm cuối chỉ thú thật với vợ là anh không tin vào hạn định ấy. Giờ đây con bé cầm tấm ảnh, hỏi dì út có phải thiệt là ba của con không.
Từ khung cảnh gia đình ấy, cuốn sách mở rộng ra cả xóm làng, những người du kích cố thủ trong hang núi, những trận càn của lính, những đêm chờ đợi bên dòng suối dưới chân núi. Văn Anh Đức đậm giọng Nam Bộ, mộc mạc mà giàu cảm xúc, nhiều đoạn tả thiên nhiên biển và núi rất đẹp.
Lời tựa
Trong văn học kháng chiến miền Nam, ít cuốn sách nào đặt chiến tranh sát vào đời sống gia đình như "Hòn Đất". Anh Đức viết về một trận vây hang, nhưng điều ông thật sự muốn giữ lại là sức chịu đựng của những con người bình thường: người mẹ già, cô em gái, người vợ có chồng đi tập kết, những anh du kích chịu khát trong lòng núi.
Nhà văn hiểu rằng thử thách lớn nhất của chiến tranh không chỉ là bom đạn, mà là thời gian. Ông để nhân vật Ngạn nghĩ về những người vợ trẻ ở lại sau cuộc chia cắt bằng một nhận xét điềm tĩnh: "Thời gian thử thách họ từng năm một. Hai năm đầu tiên thì dễ. Nhưng bắt đầu năm thứ ba trở đi, mối thử thách trở nên gay gắt." Những câu ngắn như đếm từng năm ấy cho thấy cả một thế hệ phụ nữ Nam Bộ đã sống trong chờ đợi, và lòng kiên trung của họ được làm nên từ những ngày bình thường hơn là từ khoảnh khắc anh hùng.
Khi đọc, nên để ý đến tiếng nói của các nhân vật. Giọng Nam Bộ trong sách không phải lớp màu địa phương thêm vào, mà là cách con người ở đây nghĩ, thương, giận và đùa ngay giữa lúc hiểm nghèo.
Hơn nửa thế kỷ qua, cuốn tiểu thuyết vẫn được nhắc đến không phải vì những trận đánh. Người đọc hôm nay nhớ nó vì những người phụ nữ đứng giữa chiến tranh mà vẫn giữ được sự dịu dàng, vì một đứa bé cầm tấm ảnh hỏi có phải ba mình không. Đó là phần nhân bản đã giúp tác phẩm vượt qua thời điểm ra đời của nó.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026