Bước Đường Cùng là một trong những tiểu thuyết tiêu biểu của nhà văn Nguyễn Công Hoan, cây bút hiện thực phê phán xuất sắc của văn học Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Ra đời trong bối cảnh xã hội nông thôn Việt Nam dưới ách thực dân phong kiến, tác phẩm được xem là bản cáo trạng đanh thép về số phận người nông dân bị đẩy đến chỗ cùng đường bởi sưu cao thuế nặng, nợ nần và sự áp bức của cường hào, địa chủ.

Nguyễn Công Hoan nổi tiếng với ngòi bút trào phúng sắc sảo và cái nhìn tỉnh táo, không khoan nhượng trước những bất công. Ở tiểu thuyết này, ông tập trung khắc họa quá trình bần cùng hóa của người nông dân, khi những con người lương thiện bị guồng máy xã hội tàn nhẫn siết chặt cho đến khi không còn lối thoát. Nhan đề "bước đường cùng" tự nó đã gói trọn bi kịch: đó là điểm tận cùng của sự chịu đựng, nơi con người buộc phải đối diện với thực tại nghiệt ngã của thân phận mình.

Giá trị của tác phẩm không chỉ ở sức tố cáo hiện thực mà còn ở lòng cảm thương sâu sắc mà nhà văn dành cho những kiếp người nhỏ bé. Qua đó, người đọc hôm nay hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử đau thương của dân tộc, đồng thời cảm nhận được tinh thần nhân đạo và khát vọng công lý ẩn chứa trong từng trang viết. Bước Đường Cùng vì thế vẫn giữ nguyên sức lay động và vị trí quan trọng trong dòng văn học hiện thực nước nhà.

Gấp trang sách lại rồi mà nỗi xót xa vẫn còn ở lại rất lâu — "Bước Đường Cùng" của Nguyễn Công Hoan để lại dư vị ấy, nơi số phận người nông dân Việt Nam hiện lên chân thực đến nhói lòng.

Bước vào trang sách, bạn sẽ gặp một làng quê ngột ngạt dưới bóng sưu thuế và cường quyền, gặp những con người lương thiện bị đẩy dần đến chỗ không còn đường lui. Từng chi tiết như một nhát khắc, dựng nên bức tranh xã hội một thời và tiếng kêu thương cho những kiếp người bé mọn.

Đọc để hiểu, để thương, và để trân trọng hơn những giá trị của công bằng và phẩm giá con người mà cha ông ta từng khao khát giữa muôn vàn khổ đau.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.