Chùa Đàn
Giới thiệu
Chùa Đàn là tác phẩm văn xuôi của Nguyễn Tuân, gồm ba phần, mang đậm niềm say mê của ông với cái đẹp, với rượu, với tiếng đàn và những con người tài hoa ngông nghênh. Truyện mở ra trong một trại an trí tù chính trị ở một tỉnh phía tây Bắc Bộ thời Pháp thuộc, nơi người kể chú ý đến một người tù mang số 2910 tên là Lịnh.
Từ câu chuyện về Lịnh, tác phẩm dẫn người đọc tới ấp Mê Thảo của Lãnh Út, một ông chủ ấp sống trong men rượu và nỗi nhớ người vợ đã khuất, với những trận say khét tiếng và thói đánh cây gạo cổ thụ về trồng mỗi dịp giỗ vợ. Ở đó còn có Cô Tơ, người đào hát góa chồng, và cây đàn của ông Chánh Thú quá cố, cây đàn mà người trong nhà tin là có yểm bùa, đêm đêm đổ mồ hôi và thở dài như người sống. Rồi một người khách tài tử xuất hiện, dám xin được chơi thử cây đàn ấy.
Nguyễn Tuân viết bằng thứ chữ cầu kỳ, giàu từ cổ, câu văn dày hình ảnh và có nhịp điệu riêng. Thứ văn ấy đòi người đọc chậm lại để thưởng thức từng chữ.
Lời tựa
Ít trang viết nào của Nguyễn Tuân đẩy niềm tin vào nghệ thuật đi xa đến thế: tiếng đàn ở đây không phải thú tiêu khiển, mà là thứ người ta có thể đánh đổi cả mạng sống để được nghe, được chơi một lần cho trọn.
Cái tôi tài hoa của nhà văn thấm vào từng nhân vật, nhất là vào lời người khách lạ muốn chạm tới cây đàn bị đồn có bùa: "Tiếng đàn hay hay không hay là ở ngón đàn của người đánh chứ có phải là của riêng nhạc khí đâu." Câu nói ấy là lòng kiêu hãnh của người nghệ sĩ, cũng là lời thách thức gửi tới số phận. "Chùa Đàn" đặt nghệ thuật vào giữa ma quái, men rượu và tang tóc, để xem nó có đứng vững hay không.
Người đọc lần đầu có thể thấy chữ nghĩa trúc trắc. Đừng vội lướt qua. Những câu dài lê thê, những từ cổ chen nhau, chính là cách Nguyễn Tuân dựng không khí cho ấp Mê Thảo, một thế giới nửa thực nửa mộng.
Đến nay, đây vẫn là một trong những trang văn đặc sắc về cái đẹp trong văn học Việt Nam hiện đại. Nó cho thấy văn xuôi tiếng Việt có thể sang trọng, ngang tàng và lạ lùng đến mức nào khi gặp một ngòi bút biết quý từng con chữ.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026