The Fortunate Pilgrim, được chuyển ngữ sang tiếng Việt với nhan đề Đất Tiền - Đất Bạc, là tiểu thuyết của Mario Puzo, nhà văn Mỹ gốc Ý nổi danh khắp thế giới với bộ Bố Già. Tác phẩm dường như xoay quanh cuộc sống của một gia đình di dân người Ý tại New York đầu thế kỷ XX, với hình tượng trung tâm là người mẹ kiên cường gánh vác gia đình giữa muôn vàn khó khăn nơi đất khách. Đây được xem là một trong những sáng tác mà chính Puzo yêu quý nhất.

Khác với hào quang tội phạm của Bố Già, Đất Tiền - Đất Bạc nghiêng về bức tranh hiện thực đời sống của tầng lớp lao động nhập cư, với những vật lộn mưu sinh, những giấc mơ đổi đời và cả những bi kịch âm thầm. Puzo có lẽ đã gửi vào tác phẩm nhiều trải nghiệm và ký ức về cộng đồng người Ý ở Mỹ, khắc họa chân thực khát vọng vươn lên cùng cái giá phải trả để bám rễ trên miền đất hứa. Nhân vật người mẹ hiện lên như biểu tượng của nghị lực và tình mẫu tử thiêng liêng.

Giá trị của tác phẩm nằm ở chiều sâu nhân văn và ở cái nhìn cảm thông đối với thân phận những con người bé nhỏ. Qua câu chuyện của một gia đình, Puzo phản ánh cả một thời kỳ lịch sử, một làn sóng di dân với bao hy vọng và mất mát. Chính sự chân thực và lòng trắc ẩn ấy đã khiến cuốn sách trở thành một tác phẩm giàu giá trị, cho thấy tài năng của Mario Puzo không chỉ giới hạn ở đề tài thế giới ngầm.

Trước năm 1960, không mấy ai biết đến Mario Puzo. Vậy mà từ năm 1970 trở đi, ông được xem như "nhà văn có sách bán chạy" vào bậc nhất. Có tài hay không hãy để hậu thế xét, nhưng quần chúng độc giả thì chịu chắc: nếu không có bàn tay điện ảnh dựng thành "siêu tác phẩm", thì THE GODFATHER cũng chỉ như một thứ ốc mượn hồn, một truyện phim được đánh bóng bởi muôn vàn xảo thuật và tên tuổi diễn viên. Thế nhưng cuốn truyện ấy đã bán ra hàng triệu bản, được dịch đi dịch lại khắp nơi.

Ngay cả ở Việt Nam, nơi duy nhất trên thế giới từng có một nghề gọi là nghề cho mướn truyện và được phép đóng môn bài, thì BỐ GIÀ vẫn dẫn đầu về số bán, ở tiệm sách lớn cũng như ngoài lề đường. Nếu người đọc BỐ GIÀ thấy hào hứng trước những cảnh bắn giết máu me ở mỗi trang, khi lần vào hai xã hội bí mật và bẩn thỉu nhất nước Mỹ là MAFIA và HOLLYWOOD, thì khi đọc "The Fortunate Pilgrim (Đất tiền - Đất bạc)" hẳn sẽ ngạc nhiên. Vẫn là ngòi bút Mario Puzo ấy, mà nay không còn tiếng súng loạn xạ, chỉ còn nỗi cám cảnh trước con người phải tranh ăn để sống.

Đúng như tên gọi, những con người đói khổ đã rủ nhau đổ xô sang Mỹ "hành hương". Họ đâu tìm đạo, tìm triết lý, mà chỉ đi tìm tiền, nói cho đúng là đi kiếm miếng sống cho khỏi đói. Nhưng không chết đói đã là may, họ còn đòi được no; rồi lại muốn làm giàu, thật nhiều thật lẹ, dù đồng tiền có nhuốm bẩn, dù nếu cần còn phải triệt hạ đồng loại, nhiều khi cả đồng bào mình.

Xin mời bạn đọc bước vào thiên truyện, để cùng thấu hiểu giá của giấc mơ đổi đời nơi miền đất hứa.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.