Tủ Sách Việt Văn

Kinh Thủ Lăng Nghiêm — Thích Trí Tịnh

Chương 1

HT. Thích Trí Tịnh dịch.

Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật.

Kinh Thủ Lăng Nghiêm.

Lời dịch giả.

Kinh Thủ Lăng Nghiêm này được dịch từ tiếng Phạn sang tiếng Hán vào đời nhà Đường, Trung Quốc, do sa môn Ấn Độ Bất La Mật Đế dịch nghĩa, sa môn Di Già Thích Ca người nước U Trường dịch lời, Quan Chánh Nhị Đại Phu nhà Đường Phòng Dung chấp bút.
Tiếng Hán có văn ngôn và bạch thoại: văn ngôn đời xưa quá súc tích, thường hay có ý mà chẳng có lời.  Người xưa nói: "Đọc chỗ chẳng có chữ" là vậy.  Chúng tôi gặp những trường hợp này thì thêm lời vào để sáng tỏ ý nghĩa ẩn trong văn.  Những danh từ tiếng Hán mà tiếng Việt ít dùng, lại không thể dịch ra tiếng Việt thì chúng tôi ghi chú, còn những nghĩa lý thâm sâu khó hiểu thì chúng tôi lược giải thêm.

Chúng tôi muốn tránh chỗ tối nghĩa, để cho người đọc dễ hiểu, nên chẳng chú ý đến sự trau chuốt lời văn, xin độc giả từ bi hoan hỉ cho.
Thích Duy Lực

Chân thành cảm ơn cư sĩ Tâm Diệu đã gởi tặng bản VNI của dịch phẩm.

Hòa Thượng Thích Duy Lực dịch từ Hán sang Việt và lược giải.

Kinh Thủ Lăng Nghiêm.

Quyển I

Kinh Thủ Lăng Nghiêm.

Tôi nghe như vầy.  Lúc bấy giờ tại tịnh xá Kỳ Hoàn thành Thất La Phiệt, đức Phật và chúng đại tỳ kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị, đều là đại A La Hán, đã ra khỏi luân hồi, đầy đủ oai nghi, giúp Phật hoằng pháp nơi các quốc độ, trì giới thanh tịnh, làm mô phạm cho tam giới, ứng hiện vô số thân, hóa độ chúng sanh đến cùng tột vị lai ra khỏi trần lao.  Hàng đệ tử được phó chúc trụ trì Phật pháp gồm có: Đại trí Xá Lợi Phất, Ma Ha Mục Kiền Liên, Ma Ha Câu Si La, Phú Lâu Na Di Đà La Ni Tử, Tu Bồ Đề, Ưu Ba Ni Sa Đà, v.v... là bậc thượng thủ, và có vô số bích chi môn đồ đồng đến nơi Phật cùng các tỳ kheo mãn hạ tự tứ.  Khi ấy, mười phương Bồ Tát tuân theo lời Phật sẽ cầu mật nghĩa, hỏi đạo để quyết nghị.
Bấy giờ, Như Lai trải tòa ngồi yên vì đại chúng trong hội khai thị pháp chưa từng có, nghĩa lý thâm sâu, diệu âm thuyết pháp vang khắp mười phương thế giới, hằng sa Bồ Tát đều đến tụ họp, trong đó Văn Thù Sư Lợi là bậc thượng thủ.
Khi ấy, vua Ba Tư Nặc nhân ngày giỗ của phụ vương làm lễ trai tăng, sắm đủ các món ăn quý báu, đích thân đến thỉnh Phật và chư đại Bồ Tát vào cung thọ trai.  Trong thành còn có nhiều trưởng giả, cư sĩ khác cũng cùng ngày thiết lễ trai tăng, thỉnh Phật đến thọ cúng dường.  Phật sai Văn Thù dẫn đầu chư Bồ Tát và A La Hán, chia thành nhiều nhóm, ứng lời mời đến thọ trai nơi các trai chủ.  Chỉ có A Nan được vị khác mời riêng, đi xa chưa về, không kịp cùng dự với tăng chúng.
Lúc ấy, trên đường trở về, một mình A Nan chẳng có thượng toạ và a xà lê cùng đi, ngày đó lại không ai mời đi cúng dường, trong tâm mong cầu gặp được vị trai chủ sau cùng.  Trước kia, A Nan đã từng nghe Phật quở Tu Bồ Đề và Đại Ca Diếp, là bậc A La Hán, mà người chuyên chọn khất thực nhà giàu, người chuyên chọn khât thực nhà nghèo, tâm chẳng bình đẳng, quyết tuân theo pháp bình đẳng bất nhị của Như Lai, để tránh mọi sự chê bai và nghi hoặc, trong tâm cho rằng: Đối với trai chủ, chẳng kể quý tộc hay hèn hạ, thức ăn dơ sạch, phát tâm từ bi để thành tựu cho tất cả chúng sanh đều được gieo trồng vô lượng công đức.  Vừa nghĩ như vậy, tay ôm bình bát, đi từng nhà dọc theo đường phố, oai nghi nghiêm chỉnh, đúng pháp khất thực.
Lúc A Nan đang khất thực đi ngang nhà dâm, bị nàng huyễn thuật Ma Đăng Già dùng tà chú Phạm Thiên của ngoại đạo tóc vàng nhiếp vào nhà dâm, vuốt ve cám dỗ, sắp bị hoại giới thể.
Phật đã biết trước việc này, thọ trai xong, liền về, vua và đại thần, trưởng giả cư sĩ, đều đi theo Phật, xin nghe pháp yếu.
Bấy giờ, đảnh đầu Thế Tôn phóng ra hào quang bách bửu vô uý, trong hào quang nở ra bửu liên hoa ngàn cánh, trên đó có hóa thân Phật ngồi kiết già thuyết thần chú, sai Văn Thù đem chú đến cứu hộ, tà chú tiêu diệt, dắt A Nan và Ma Đăng Già về nơi Phật ở.
A Nan gặp Phật, đảnh lễ rơi lệ, hối hận xưa nay chỉ ham học rộng nghe nhiều, chưa tròn đạo lực, nay ân cần thỉnh hỏi Như Lai về phương tiện đầu tiên của ba thứ thiền quá: Sa Ma Tha, Tam Ma, và Thiền Na, mà mười phương Như Lai đã tu được thành chánh giác.  Khi đó có hằng sa Bồ Tát và các bậc Đại A La Hán, Bích Chi Phật nơi mười phương đều xin cùng nghe, im lặng ngồi yên để lãnh thọ pháp yếu của Phật.
Khi ấy, Thế Tôn giơ tay dịu dàng rờ đầu A Nan, nói với A Nan và đại chúng:
"Có pháp Tam Ma Đề, gọi là Đại Phật Đảnh Thủ Lăng Nghiêm Vương, bao hàm vạn hạnh, là đường lối vi diệu trang nghiêm, cũng là pháp môn đưa đến giải thoát cuối cùng của mười phương Như Lai, nay ngươi hãy chú ý nghe."
A Nan đảnh lễ, kính vâng lời Phật dạy.
Phật bảo A Nan:
"Ngươi và ta là anh em, cùng một giống nòi, chẳng biết lúc mới phát tâm, ở nơi pháp ta, ngươi thấy tướng thù thắng gì liền xả ân ái sâu nặng của thế gian?"
A Nan bạch Phật:
"Con thấy ba mươi hai tướng thù thắng tuyệt diệu của Như Lai, hình thể trong sáng như lưu ly, thường tự nghĩ tướng này chẳng do dục ái sanh ra.  Tại sao?  Vì dục ái ô nhiễm xấu xí, cấu kết tinh huyết nhơ bẩn chẳng thể sanh ra diệu tướng quang minh, thanh tịnh thù thắng như thế, do đó nên khâm mộ theo Phật xuất gia."
Phật nói:
"Lành thay!  A Nan, các ngươi nên biết, tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay, sanh tử liên tục, chỉ vì chẳng biết chơn tâm thường trụ, thể tánh trong sạch sáng tỏ, lại nương theo vọng tưởng, vọng tưởng chẳng chơn nên có luân hồi.  Mười phương chư Phật cùng một đạo lìa khỏi sanh tử đều do trực tâm, vì tâm hạnh và lời nói ngay thẳng, như thế từ đầu đến cuối, cho đến các ngôi bậc, ở khoảng giữa chẳng có các tướng quanh co.
Nay ngươi muốn tham cứu vô thượng Bồ Đề, phát minh chơn tánh, hãy trực tâm mà trả lời câu hỏi của ta.  A Nan, nay ta hỏi người: lúc ngươi phát tâm duyên theo ba mươi hai tướng của Như Lai, lấy gì để thấy?  Ai biết sự ham thích?"
"Bạch Thế Tôn, dùng tâm và mắt của con thấy tướng thù thắng của Như Lai, sanh lòng ham thích nên phát tâm, nguyện xả bỏ sanh tử."
Phật bảo:
"Như ngươi vừa nói, sự ham thích do nơi tâm và mắt.  Nếu chẳng biết tâm và mắt ở đâu thì chẳng thể hàng phục được trần lao; ví như đất nước có giặc, vua sai binh dẹp trừ, binh lính tất phải biết sào huyệt của giặc.  Khiến ngươi bị luân chuyển ấy là lỗi tại tâm và mắt.  Ta hỏi ngươi: tâm và mắt của ngươi hiện đang ở đâu?"
Bảy chỗ gạn hỏi tìm tâm
Phá chấp tâm ở trong thân
"Bạch Thế Tôn!  Tất cả mười loại chúng sanh trên thế gian đều cho tâm thức ở trong thân.  Nay con nhận được mắt con ở trên mặt con và tâm thức ở trong thân, như mắt thanh liên hoa của Như Lai ở trên mặt Như Lai vậy."
Phật bảo:
"A Nan!  Nay ngươi ngồi trong giảng đường của Như Lai, nhìn thấy rừng Kỳ Đà ở chỗ nào?"
"Bạch Thế Tôn!  Giảng đường rộng rãi thanh tịnh này trong vườn Cấp Cô Độc, còn rừng Kỳ Đà thì ở ngoài giảng đường.
"A Nan!  Bây giờ ngươi ở trong giảng đường trước tiên thấy gì?"
"Bạch Thế Tôn!  Con ở trong giảng đường trước thấy Như Lai, sau thấy đại chúng, rồi nhìn ra ngoài mới thấy rừng cây."
"A Nan!  Ngươi thấy rừng cây, do nhân nào được thấy?"
"Bạch Thế Tôn!  Vì cửa sổ giảng đường mở trống nên con ở trong thấy suốt bên ngoài."
Phật bảo A Nan:
"Như người vừa nói, thân ở trong giảng đường, nhờ cửa mở trống nên thấy rừng cây, mà có chúng sanh nào ở trong giảng đường chẳng thấy Như Lai, lại thấy rừng cây bên ngoài chăng?"
"Bạch Thế Tôn!  Ở trong giảng đường chẳng thấy Như Lai, lại thấy rừng cây bên ngoài thì chẳng đúng."
"A Nan!  Ngươi cũng như vậy, linh tâm của ngươi tất cả sáng tỏ, nếu tâm sáng tỏ hiện tiền của ngươi thật ở trong thân thì trước tiên phải thấy rõ trong thân.  Vậy có chúng sanh nào trước thấy trong thân rồi sau mới thấy vật bên ngoài chăng?  Dẫu chẳng thấy được tim, gan, tỳ, vị, thì các chỗ: móng ra, tóc dài, gân chuyển cũng phải thấy chứ, sao lại chẳng thấy?  Nếu trong thân còn chẳng thấy thì làm sao thấy vật bên ngoài?  Cho nên ngươi nói "cái tâm giác tri trụ ở trong thân" là chẳng đúng.  (Tự tánh bất nhị, vốn chẳng có nghĩa đúng và chẳng đúng, chỉ vì trị bệnh chấp thật nên nói chẳng đúng.)

Phá chấp tâm ở ngoài thân
A Nan cúi đầu bạch Phật:
"Con nghe lời dạy của Như Lai, ngộ được tâm con thật ở ngoài thân.  Tại sao?  Ví như đèn thắp trong phòng thì trước phải chiếu sáng trong phòng, rồi sau mới từ cửa rọi ra ngoài sân.  Tất cả chúng sanh chẳng thấy trong thân, chỉ thấy ngoài thân, cũng như ngọn đèn ở ngoài phòng chẳng thể chiếu sáng trong phòng, nghĩa này rõ ràng, chẳng còn nghi ngờ, vậy so với nghĩa lý rốt ráo của Phật chẳng sai ư?"
Phật bảo A Nan:
"Các tỳ kheo vừa theo ta khất thực trong thành rồi trở về rừng Kỳ Đà.  Ta đã thọ trai xong, ngươi thử nghĩ, trong số tỳ kheo, chỉ một người ăn mà các vị khác được no chăng?"
"Bạch Thế Tôn!  Không ạ!  Tại sao?  Dù các tỳ kheo đều là bậc A La Hán, nhưng cơ thể chẳng đồng, đâu thể một người ăn mà khiến cả chúng đều no."
"A Nan!  Nếu tâm giác tri của ngươi thật ở ngoài thân thì trong ngoài khác nhau, chẳng có liên quan, hễ tâm biết thì thân chẳng biết, thân biết thì tâm chẳng biết.  Nay ta đưa tay cho ngươi xem, trong lúc mắt thấy, tâm ngươi biết được chăng?"
"Bạch Thế Tôn!  Vâng biết."
"A Nan!  Nếu thân và tâm cùng biết một lượt thì sao lại nói tâm ở ngoài thân?  Nên biết, ngươi nói "tâm giác tri trụ ở ngoài thân" là chẳng đúng."
Phá chấp tâm ẩn núp sau con mắt
"Bạch Thế Tôn!  Như lời Phật dạy, chẳng thấy bên trong nên chẳng ở trong thân; thân tâm cùng biết một lượt chẳng thể rời nhau nên chẳng ở ngoài thân, nay con thiết nghĩ tâm ở mộ chỗ."
"Ở chỗ nào?"
"Tâm giác tri này đã chẳng biết trong mà thấy bên ngoài, theo con nghĩ là nó ẩn núp sau con mắt.  Ví như có người lấy chén lưu ly úp vào hai mắt (ngày nay có thể nói là đeo kính), tuy có vật núp ở ngoài mà chẳng ngại nhãn căn, tùy sự thấy liền phân biệt được.  Tâm giác tri của con chẳng thấy bên trong vì ở nơi con mắt, thấy rõ ràng bên ngoài vì ẩn núp sau con mắt."
Phật bảo A Nan:
"Theo lời ngươi nói, tâm núp sau con mắt như con mắt núp sau chén lưu ly, vậy thì lúc thấy núi sông, mắt thấy chén lưu ly chăng?"
"Bạch Thế Tôn!  Thật thấy chén lưu ly."
"A Nan, con mắt nup sau chén lưu ly thì thấy được chén lưu ly; còn tâm núp sau con mắt sao chẳng thấy mắt?  Dù cho là thấy mắt, mắt tức là cảnh, cảnh làm sao thấy cảnh?  Nếu chẳng thấy mắt thì ngươi nói "tâm giác tri ẩn núp sau con mắt" là chẳng đúng."
Phá chấp nhắm mắt thấy tối là thấy trong thân
"Bạch Thế Tôn!  Nay con lại thiết nghĩ rằng, thân thể của chúng sanh, tạng phủ ở trong, khiếu huyệt (ngũ căn) ở ngoài, nơi tạng thì tối, nơi khiếu thì sáng.  Nay con ở trước mặt Phật, mở mắt thấy sáng gọi là thấy bên ngoài, nhắm mắt thấy tối gọi là thấy trong thân, nghĩa này thế nào?"
Phật bảo A Nan:
"Khi ngươi nhắm mắt thấy tối, cái cảnh tối ấy là đối với mắt hay chẳng đối với mắt?"
Nếu đối với mắt thì tối ở trước mắt, tức ở ngoài thân, sao nói ở trong thân?  Giả sử cho tối là trong thân thì lúc trong phòng tối chẳng có ánh sáng, những gì trong phòng tối đều là tạng phủ của ngươi sao?
Nếu chẳng đối với mắt thì làm sao được thấy?  Nếu lìa sự thấy bên ngoài, thành lập sự thấy đối vào trong, khi nhắm mắt thấy tối gọi là thấy trong thân; vậy khi mở mắt thấy sáng sao chẳng thấy mặt?
Lại nếu chẳng thấy mặt thì cái nghĩa "con mắt đối vào trong" chẳng thể thành lập; nếu thấy mặt thì tâm giác tri và nhãn căn đều ở tại hư không, làm sao nói ở trong.
Lại nếu ở ngoài hư không thì chẳng phải thân ngươi, tức hiện nay Như Lai thấy mặt ngươi cũng là thân ngươi sao?  Vậy mắt ngươi thấy biết thì thân ngươi chẳng biết.  Nếu ngươi cho thân và mắt cùng biết một lượt, thì phải có hai cái biết, tức một thân ngươi phải thành hai Phật!  Nên biết ngươi nói "thấy tối gọi là thấy trong thân" là chẳng đúng."
Phá chấp sự suy nghĩ là tâm
"Con đã từng nghe Phật khai thị chúng rằng: tâm sanh nên các pháp sanh, pháp sanh nên các tâm sanh.  Nay con suy nghĩ, chính cái suy nghĩ ấy là tâm của con; tùy sự suy nghĩ tâm liền có, cũng chẳng ở trong, ngoài và chính giữa."
"A Nan, ngươi nói pháp sanh nên các tâm sanh, tùy sự suy nghĩ tâm liền có.  Tâm chẳng có tự thể thì chẳng thể suy nghĩ; nếu chẳng có tự thể mà suy nghĩ được thì vô căn phải thấy được vô trần, nghĩa này chẳng đúng.
Nếu có tự thể thì ngươi thử dùng tay tự búng thân mình xem, cái tâm biết của ngươi là từ trong thân ra hay từ bên ngoài ra?  Nếu từ bên trong ra thì phải thấy trong thân; nếu từ bên ngoài ra thì trước tiên phải thấy mặt.
Mắt chủ sự thấy, tâm chủ sự biết, tâm không phải như mắt, nói tâm thấy là chẳng đúng nghĩa.
Nếu thấy con mắt thì ngươi ở trong phòng, cửa biết thấy chăng?  (phòng dụ cho thân, cửa dụ cho mắt).  Như kẻ đã chết con mắt vẫn còn, lẽ ra phải thấy được vật, nếu thấy được vật thì sao gọi là chết?
Lại tâm hay biết của ngươi nếu thật có tự thể, là một thể hay nhiều thể?  Nay nơi thân ngươi, tâm cùng khắp cơ thể hay chẳng cùng khắp?
Nếu nói một thể, khi tay ngươi búng một chi, lẽ ra tứ chi đều biết, nếu đều biết thì chỗ búng chẳng có, nếu có chỗ búng thì chẳng phải một thể.  Nếu như nhiều thể thì thành nhiều người, vậy thể nào là của ngươi?
Nếu nói khắp cả cơ thể thì đồng như sự búng kể trên, nếu chẳng khắp thì khi ngươi rờ đầu và chân, đầu có biết chân phải không biết, nhưng hiện nay ngươi lại chẳng phải như vậy.  Nên biết ngươi nói "tùy sự suy nghĩ tâm liền có" là chẳng đúng."
Phá chấp tâm ở chính giữa
"Bạch Thế Tôn!  Khi Phật với Văn Thù và các Pháp Vương Tử luận về thật tướng, con cũng nghe Phật nói tâm chẳng ở trong cũng chẳng ở ngoài.  Theo như con nghĩ, vì chẳng biết trong nên chẳng phải ở trong, thân tâm cùng biết một lượt nên chẳng phải ở ngoài, nay cùng biết một lượt mà chẳng thấy bên trong, tất phải ở giữa."
"Ngươi nói "ở giữa" thì cái chính giữa ấy phải rõ ràng, chẳng phải không chỗ.  Theo ngươi suy xét, giữa ở chỗ nào?  Ở nơi xứ (12 xứ, gồm cả lục căn, lục trần) hay ở nơi thân?
Nếu ở nơi thân, nơi ngoài da thì chẳng phải là giữa; ở giữa thì đồng như ở trong.  Nếu ở nơi xứ, là có thể nêu ra hay chẳng thể nêu ra?  Nếu chẳng thể nêu ra thì đồng như không có; nếu có thể nêu ra lại chẳng định được chỗ nào.  Tại sao?  Ví như người cắm cây nêu làm chính giữa, nhìn từ phương Đông thì cho cây nêu ở phương Tây, nhìn từ phương Nam thì cho cây nêu ở phương Bắc, cái thể giữa được nêu ra đã lẫn lộn thì tâm cũng thành rối loạn, chẳng rõ ở đâu."
A Nan thưa:
"Con nói "chính giữa" chẳng phải hai thứ này.  Như Thế Tôn nói: nhãn căn và sắc trần duyên nhau sanh ra nhãn thức.  Nhãn căn phân biệt, sắc trần vô tri, thức sanh nơi giữa, tức là tâm vậy."
Phật bảo:
"Nếu tâm ngươi ở giữa căn trần, vậy tâm thể này gồm cả hai tay chẳng gồm?  Nếu gồm cả hai thì vật và thể xen lộn, vật là vô tri, thể thì có biết, thành hai thứ đối địch, lấy gì làm giữa?  Nếu lìa biết (căn) và không biết (trần) thì chẳng có thể tánh, vậy lấy tướng nào làm chính giữa?  Nên biết ngươi nói "tâm ở chính giữa" là chẳng đúng."
Phá chấp "tất cả vô trước" là tâm
"Bạch Thế Tôn!  Khi xưa con thấy Phật với bốn đại đệ tử (Mục Kiền Liên, Tu Bồ Đề, Phú Lâu Na, và Xá Lợi Phất) cùng chuyển pháp luân, thường nói "cái tâm giác tri chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, cũng chẳng ở giữa, chẳng ở chỗ nào, tất cả vô trước gọi là tâm".  Vậy con vô trước, được gọi làm tâm chăng?"
Phật bảo A Nan:
"Ngươi nói cái tâm giác tri chẳng ở chỗ nào cả, vậy như các loài bay trên hư không, ở dưới nước và trên bờ, gọi là tất cả vật tượng của thế gian mà ngươi vô trước đó, là có hay không?  Không thì đồng như lông rùa sừng thỏ, nói gì vô trước?  Nếu có sự vô trước thì chẳng thể gọi là không.  Không tướng mới không, chẳng không thì có tướng, tâm đã chấp có tướng, thì còn nói gì vô trước?  Nên biết, nói "tất cả vô trước gọi là tâm giác tri" là chẳng đúng."
* * *
Lược giải
Ở đây nêu ra bảy chỗ gạn hỏi, ý Phật là muốn đưa A Nan thẳng đến chỗ tự ngộ, lời Phật chẳng phải chơn lý.  Phật chỉ dùng thuốc giả để trị bịnh giả của A Nan.  Tại sao nói là bệnh giả?  Vì những kiến chấp của A Nan vốn chẳng thật.  Tại sao nói thuốc giả?  Vì lời phá chấp của Phật cũng chẳng thật.
Cũng như A Nan nói tâm ở trong thân, ở ngoài thân, cho đến nói vô trước là tâm, kỳ thật không phải có chỗ chẳng đúng hay chẳng sai, vì chấp nhất định ở một chỗ, nên Phật nói chẳng đúng.  Nếu bệnh chấp chưa hết thì có thể nêu ra vô số chỗ, chứ đâu phải chỉ có bảy chỗ ư?  Nếu bệnh chấp đã hết thì một chỗ cũng chẳng có, nói gì đến bảy chỗ!
Tự tánh vốn bất nhị, nếu chấp theo lời Phật, cho "thật chẳng ở trong" là nhị, cho "thật chẳng ở ngoài" cũng là nhị, cho đến bất cứ có ở một chỗ nào, hay chẳng ở một chỗ nào đều là nhị.  Tại sao?  Vì nếu có ở một chỗ này thì những chỗ kia không có, chỗ có chỗ không tức là nhị.  Nên Phật nói: phàm hữu ngôn thuyết, giai phi thật nghĩa (phàm có lời nói đều chẳng phải nghĩa thật.)
* * *
Bấy giờ, A Nan ở trong đại chúng từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai áo tay phải, quỳ gối chân phải, chắp tay cung kính bạch Phật:
"Con là em út của Như Lai, được Phật thương mến, nay dù xuất gia nhưng còn ỷ lại nơi lòng thương của Phật, chỉ ham học rộng nghe nhiều, chưa được vô lậu, chẳng uốn dẹp được tà chú, bị nhiếp vào nhà dâm, chỉ vì chẳng biết chỗ đến của Chơn Thật.  Kính mong Thế Tôn từ bi thương xót, khai thị cho chúng con đường lối tu thiền quá Sa Ma Tha, khiến kẻ xiển đề xóa bỏ ác kiến."
Nói xong, đảnh lễ, năm vóc gieo sát đất, cùng đại chúng khao khát kính nghe chỉ dạy.
Lúc ấy, Thế Tôn từ trên mặt phóng ra đủ thứ hào quang, sáng lạn như trăm ngàn mặt trời, chiếu khắp các thế giới Phật, khiến thành sáu thứ rung động, mười phương vô số quốc độ đồng thời hiện ra.  Oai thần của Phật khiến các thế giới hợp thành một thế giới, tất cả chư Đại Bồ Tát trong thế giới đều an trụ nơi quốc độ của mình, chắp tay lắng nghe.
Phật bảo A Nan:
"Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay, đủ thứ điên đảo tạo thành giống nghiệp, kết tụ nghiệp nhân thành quả luân hồi.  Những người tu hành chẳng được chứng quả Vô Thượng Bồ Đề, trở thành Thanh Văn, Duyên Giác hoặc thành cõi trời ngoại đạo, ma vương và quyến thuộc ma vương, đều do chẳng biết hai thứ căn bản, tu tập sai lầm, cũng như nấu cát mà muốn thành cơm, dẫu cho trải qua nhiều kiếp cũng chẳng đắc đạo.
Thế nào là hai thứ căn bản?
Một là căn bản của sanh tử từ vô thỉ, tức là nay nhận tâm phan duyên làm tự tánh của ngươi và chúng sanh.
Hai là bản thế vốn thanh tịnh của Bồ Đề niết bàn từ vô thỉ, tức là cái bản thức vốn sáng tỏ, hay sanh các duyên mà bị các duyên che khuất thành lạc mất của ngươi.  Vì chúng sanh lạc mất bản thức sáng tỏ, dù hàng ngày sống trong bản thức mà chẳng tự biết, oan uổng vào lục đạo.
A Nan, nay ngươi muốn biết đường tu thiền quán Sa Ma Tha, mong ra khỏi sanh tử, vậy ta hỏi ngươi."
Liền đó, Như Lai giơ cánh tay sắc vàng co năm ngón tay, bảo A Nan:
"Ngươi có thấy chăng?"
A Nan đáp:
"Thấy."
Phật bảo:
"Ngươi thấy cái gì?"
A Nan đáp:
"Con thấy Như Lai giơ tay, co ngón tay thành nắm tay sáng ngời, chói tâm và mắt con."
Phật bảo:
"Ngươi dùng cái gì để thấy?"
"Con và đại chúng đều dùng mắt thấy."
Phật bảo A Nan:
"Theo lời ngươi đáp, Như Lai co ngón tay thành nắm tay sáng ngời, chói tâm mắt của ngươi, vậy lúc nắm tay ta chói rọi, mắt ngươi thấy được, lấy gì làm tâm?"
A Nan đáp:
"Nay Như Lai gạn hỏi tâm ở chỗ nào, còn dùng tư tưởng suy tìm, thì cái hay suy tìm ấy, con cho là tâm."
Phật bảo:
"Sai rồi, A Nan!  Cái ấy chẳng phải tâm ngươi."
A Nan giựt mình đứng dậy, chắp tay bạch Phật rằng:
"Cái ấy chẳng phải tâm con thì gọi là cái gì?"
Phật bảo A Nan:
"Ấy là tướng vọng tưởng của tiền trần, mê hoặc chơn tánh của ngươi.  Do người xưa nay nhận giặc làm con, lạc mất bản thức chơn thường, nên bị luân chuyển."
"Bạch Thế Tôn!  Con là em cưng của Phật, vì mến Phật nên xuất gia.  Tâm con chẳng những cúng dường Như Lai, mà còn muốn trải khắp hằng sa quốc độ, phụng sự chư Phật và thiện tri thức, phát tâm dũng mãnh, làm những Phật sự khó làm, đều dùng tâm này; dẫu cho báng pháp, bỏ hẳn thiện căn cũng vì tâm này.  Nếu Thế Tôn phát minh cái ấy chẳng phải tâm, vậy con thành không có tâm, đồng như đất gỗ, lìa giác tri này chẳng còn gì cả, sao Như Lai nói cái ấy chẳng phải tâm?  Con thật kinh sợ, và cả đại chúng đều chẳng khỏi nghi hoặc, kính mong Thế Tôn rũ lòng từ bi, khai thị cho kẻ chưa ngộ."
Bấy giờ, Thế Tôn muốn cho A Nan và đại chúng đều được chứng nhập vô sanh pháp nhẫn, nơi tòa sư tử, xoa đầu A Nan khai thị rằng:
"Như Lai thường nói: chư pháp sở sanh, duy tâm sở hiện.  Tất cả nhân quả, thế giới vi trần đều do tâm này mới thành có thể tánh.  A Nan, tất cả sự vật trên thế gian, cho đến cỏ, lá, chỉ mành, cứu xét cội gốc đều có thể tánh, dẫu cho hư không cũng có danh hiệu, huống là cái tánh trong sạch sáng tỏ của tất cả tâm lại chẳng có tự thể ư?  Nếu ngươi chấp thật cái tánh giác tri phân biệt cho là tâm, thì tâm này lìa tất cả sự vật lục trần phải riêng có tự thể (chẳng theo cảnh trần sanh diệt).  Như ngươi hiện nay đang nghe thuyết pháp, là do âm thanh nên có phân biệt; dẫu cho diệt hết tất cả kiến, văn, giác, tri, trong giữa u nhàn, cũng còn là bóng phân biệt của pháp trần.
Ta chẳng bảo ngươi chấp thật phi tâm, nhưng ngươi hãy xét kỹ nơi tâm: nếu lìa tiền trần mà có tự thể của tánh phân biệt; tức là chơn tâm của ngươi.  Nếu tánh phân biệt lìa trần chẳng có tự thể, ấy là bóng phân biệt của tiền trần.  Trần chẳng thường trụ, khi biến diệt thì tâm này đồng như lông rùa, sừng thỏ, vậy pháp thân của ngươi thành ra đoạn diệt, còn ai tu chứng vô sanh pháp nhẫn?  (cảnh trần có hai loại: đối với ngũ căn gọi là tiền trần, đối với ý căn gọi là pháp trần)."
Tức thời, A Nan cùng đại chúng im lặng ngơ ngác, chẳng còn lý lẽ gì để nói nữa.
Phật bảo A Nan:
"Tất cả người tu học trên thế gian, vì chưa dứt sạch tập khí phiền não, dù đã tu đến chín bậc thiền định, chẳng thành quả A La Hán, đều do chấp trước sanh tử vọng tưởng, cho là chơn thật, nên ngươi dẫu được học rộng nghe nhiều, chẳng chứng thánh quả."
A Nan nghe rồi, lại đau xót rơi lệ, năm vóc gieo sát đất, quỳ gối chắp tay bạch Phật rằng:
"Từ khi con phát tâm xuất gia, ỷ cậy oai thần của Phật, thường nghĩ rằng chẳng nhọc tự tu, cho rằng Như Lai sẽ ban cho tam muội, không biết thân tâm vốn chẳng thể thay thế nhau được, nên lạc mất bản tâm; thân dù xuất gia, tâm chẳng nhập đạo, như đứa con nghèo bỏ cha chạy trốn.  Đến nay mới biết, dẫu cho học rộng nghe nhiều, nếu chẳng tu hành thì khác gì người chẳng nghe!  Cũng như nói ăn mà không ăn thì làm sao được no!
Thế Tôn!  Hiện nay chúng con bị hai chướng ràng buộc (phiền não chướng và sở tri chướng), vì chẳng biết tự tánh thường tịch, mong Như Lai thương xót kẻ khốn cùng, khai phát diệu tâm, sáng tỏ đạo nhãn cho chúng con."
Lúc ấy, Như Lai từ chữ vạn trước ngực phóng ra hào quang, rực rỡ trăm ngàn màu sắc, đồng thời chiếu khắp mười phương vô số quốc độ Phật, soi khắp đỉnh đầu tất cả Như Lai trong mười phương bửu sát, rồi xoay về soi cả đầu A Nan cùng đại chúng, bảo A Nan rằng:
"Nay ta vì ngươi dựng đại pháp tràng, khiến mười phương chúng sanh đều được diệu tâm sáng tỏ, pháp nhãn thanh tịnh.  A Nan, trước ngươi trả lời thấy nắm tay chói sáng, vậy cái nắm tay này do đâu mà có?  Làm sao thành nắm tay?  Ngươi lấy gì để thấy?"
A Nan đáp:
"Do tánh thanh tịnh sáng ngời như núi báu của thân Phật sanh ra hào quang, ngón tay Phật co nắm lại thành nắm tay, chính mắt con thấy tướng nắm tay vậy."
Phật bảo A Nan:
"Hôm nay ta nói thật cho nghe: những người có trí cũng phải nhờ thí dụ mới được khai ngộ.  A Nan, ví như tay của ta, nếu chẳng có cánh tay thì chẳng thành nắm tay của ta, nếu chẳng có con mắt ngươi thì chẳng thành sự thấy của ngươi.  Vậy lấy nhãn căn của ngươi so với nắm tay của ta, hai nghĩa giống nhau chăng?"
"Bạch Thế Tôn!  Vâng giống.  Nếu chẳng có con mắt thì chẳng thành sự thấy của con, vậy đem nhãn căn của con so với nắm tay của Như Lai, hai nghĩa giống nhau."
Phật bảo A Nan:
"Ngươi nói giống nhau, nghĩa này chẳng đúng.  Tại sao?  Như người không có cánh tay thì tuyệt nhiên chẳng có nắm tay, nhưng người không có mắt thì chẳng phải không thấy.  Vì sao?  Ngươi thử hỏi người mù có thấy gì chăng?  Người ấy ắt sẽ trả lời: "Nay trước mắt tôi chỉ thấy tối đen, chẳng còn thấy gì khác."  Xét theo nghĩa này thì tiền trần tự tối, sự thấy đâu có giảm bớt!"
A Nan nói:
"Những người mù trước mắt chỉ thấy tối đen, sao gọi là thấy?"
Phật bảo A Nan:
"Người mù không có mắt, chỉ thấy tối đen, so với người có mắt ở trong phòng tối, cũng chỉ thấy tối đen, hai thứ tối đen ấy có khác hay chẳng khác?"
"Bạch Thế Tôn!  Thật chẳng có khác."
"A Nan!  Nếu ngươi không có mắt, thấy toàn tối đen, bỗng được mắt sang, liền thấy các sắc tướng trước mắt, gọi là "mắt thấy", ngươi ở trong phòng tối cũng toàn thấy tối đen, bỗng được đèn sáng, cũng thấy các sắc tướng trước mắt, thì phải gọi là "đèn thấy".  Nếu đèn có thấy thì chẳng được gọi là đèn, lại đèn thấy thì có dính dáng gì đến ngươi?  Vậy biết, đèn chỉ có tác dụng hiển hiện sắc tướng, sự thấy là mắt, chẳng phải đèn; mắt chỉ có tác dụng hiển hiện sắc tướng, sự thấy là tâm, chẳng phải mắt."
A Nan và đại chúng dù nghe lời Phật nói vậy, miệng tuy im lặng, nhưng tâm vẫn chưa ngộ, mong được giảng rõ thêm, nên thành tâm chắp tay, đợi Phật dạy bảo.
Bấy giờ, Thế Tôn duỗi cánh tay sáng ngời, mở năm ngón tay, bảo A Nan và đại chúng.
"Lúc ta mới thành đạo nơi Lộc Viên, có nói với năm vị tỳ kheo và tứ chúng rằng: tất cả chúng sanh chẳng thành Bồ Đề và chứng quả A La Hán, đều tại lầm theo phiền não khách trần.  Lúc đó, các ngươi do đâu được khai ngộ, nay chứng thánh quả?"
Khi ấy, Kiều Trần Như đứng dậy bạch Phật:
"Con là bậc trưởng lão trong chúng được gọi là hiểu rộng biết nhiều, vì ngộ hai chữ Khách Trần nên được chứng quả.  Thế Tôn, ví như người đi đường vào nghỉ ở khách sạn, ăn ngủ xong rồi lên đường đi tiếp, chẳng thể ở lại, còn người chủ thì cư trú tại đó, chẳng cần đi đâu.  Vậy chẳng trụ là khách, trụ gọi là chủ, nên lấy sự "chẳng trụ" làm nghĩa chữ Khách.
Cũng như mưa mới tạnh, ánh sáng mặt trời rọi qua kẽ hở, thấy rõ tướng bụi trần lăng xăng nơi hư không.  Trần thì lay động, hư không tịch nhiên.  Vậy tịch lặng gọi là không, lay động gọi là trần, nên lấy sự "lay động" là nghĩa chữ Trần."
Phật nói:
"Đúng thế!"
Tức thời, Như Lai ở trong đại chúng co năm ngón tay, nắm rồi lại mở, mở rồi lại nắm, hỏi A Nan:
"Nay ngươi thấy gì?"
A Nan đáp:
"Con thấy bàn tay của Như Lai lúc mở lúc nắm."
Phật bảo A Nan:
"Ngươi thấy tay ta mở nắm, là tay ta có mở có nắm, hay cái thấy của ngươi có mở có nắm?"
A Nan đáp:
"Bàn tay của Như Lai tự mở nắm, chứ chẳng phải tánh thấy của con có mở nắm."
Phật hỏi:
"Cái nào động, cái nào tịnh?
A Nan đáp:
"Tay Phật chẳng trụ, tánh thấy của con tịnh còn chẳng có, làm sao có động!  (bản kiến bất nhị, động tịnh đều chẳng nhiễm)
Phật nói:
"Đúng thế!"
Liền đó, Như Lai từ trong bàn tay phóng ra một tia hào quang rọi bên phải A Nan.  A Nan liền quay đầu bên phải, Phật lại phóng một tia hào quang rọi bên trái A Nan, A Nan lại quay đầu nhìn bên trái, Phật bảo A Nan:
"Đầu ngươi vì sao lại lay động?"
A Nan đáp:
"Con thấy Như Lai phóng hào quang đến hai bên cạnh con, nên theo đó nhìn qua nhìn lại, đầu tự lay động."
"A Nan, ngươi nhìn theo hào quang lay động là đầu ngươi động hay cái thấy động?"
"Bạch Thế Tôn!  Đầu con tự động, tánh thấy của con ngưng còn chẳng có, nói gì lay động!  (bản kiến không đối đãi, động và chẳng động đều chẳng dính dáng.)
Phật nói:
"Đúng thế!"
Do đó, Phật bảo đại chúng rằng:
"Nếu chúng sanh cho "lay động" là trần, "chẳng trụ" là khách, các ngươi hãy xem, như A Nan đầu tự lay động mà tánh thấy chẳng động; lại tay ta tự mở nắm mà tánh thấy chẳng mở nắm.  Vậy sao các ngươi hiện nay lại cho động là thân, cho động là cảnh, từ đầu đến cuối niệm niệm sanh diệt, lạc mất chơn tánh, hành theo điên đảo.  Vì tâm tánh chẳng chơn, nhận vật làm mình, tự trôi lăn theo dòng sanh tử, cam chịu luân hồi.
* * *
Ghi chú
1. Sa Ma Tha:  thiền định cực tịnh đồng như không quán.
2. Tam Ma Đề: thiền định phát dụng biến hóa, đồng như giả quán.
3. Thiền Na: thiền định tịch diệt, lìa năng sở đối đãi, đồng như trung đạo quán.
4. Bản thức: bản tâm, bản kiến, bản văn, bản giác, bản tri đều là biệt danh của tự tánh.
5. Tu hành: Theo đúng pháp môn thực hành, có tu có chứng, mới được gọi là tu hành.

HT. Thích Trí Tịnh dịch

Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật (3 lần).

Như vầy, tôi nghe một lúc đức Phật Thích Ca Mâu Ni Như Lai ở tại thành Vương Xá trong núi Kỳ Xà Quật, cùng chúng đại tỳ kheo, một ngàn hai trăm năm mươi người câu hội.  Chúng Bồ Tát có ba vạn hai ngàn, Văn Thù Sư Lợi Pháp Vương Tử đại Bồ Tát làm thượng thủ.
Lúc bấy giờ thành Vương Xá có một Thái tử tên là A Xà Thế, thuận theo lời bảo của các hữu Điều Đạt, bắt vua cha Tần Bà Sa nhốt trong nhà tối bảy từng cửa, cấm các quan không một ai được vào.  Quốc Thái phu nhân tên là Vi Đề Hi cung kính Đại Vương, tắm tội sạch sẽ, lấy tô và mật nhồi mì sợi rồi trét lên thân, trong hột chuỗi ngọc đeo đựng nước nho, đi vào ngục thăm Đại Vương kín đáo dâng lên.
Đại Vương Tần Bà Sa La ăn mì, uống nước nho, rồi xin nước súc miệng.  Súc miệng xong, Đại Vương chắp tay cung kính hướng về núi Kỳ Xà Quật, đảnh lễ Thế Tôn mà bạch rằng: "Tôn giả Đại Mục Kiền Liên là thân hữu của tôi, nguyện hưng từ bi truyền thọ giới Bát Quan Trai cho tôi."
Liền đó tôn giả đại Mục Kiền Liên, như chim ưng, bay mau đến chỗ Vua, truyền giới Bát Quan Trai cho Vua.  Ngày ngày đều như vậy, đến truyền giới cho Vua.  Đức Thế Tôn cũng sai tôn giả Phú Lâu Na đến vì Vua mà thuyết pháp.  Thời gian như vậy trải qua hai mươi mốt ngày, Đại Vương Tần Bà Sa La ăn mì mật, uống nước nho, lại được thọ giới Bát Quan Trai, được nghe thuyết pháp nên nhan sắc Vua hòa vui.
A Xà Thế hỏi người giữ cửa ngục rằng: "Hôm nay Phụ Vương ta vẫn còn sống ư?"
Người giữ cửa ngục tâu rằng: "Tâu Đại Vương!  Quốc Thái phu nhân trên thân trét mì mật, trong chuỗi ngọc đựng nước nho, đem dâng lên Vua.  Còn có sa môn đại Mục Kiền Liên và Phú Lâu Na đi từ trên hư không đến vì Vua thuyết pháp, chẳng thể cấm cản được."
A Xà Thế nghe lời ấy giận mẹ mình rằng: "Mẹ ta là giặc, làm bạn với giặc.  Sa môn ác nhân huyễn hoặc chú thuật khiến ác vương ấy nhiều ngày mà chẳng chết."   A Xà Thế liền cầm gươm bén muốn giết mẹ.
Lúc ấy có một đại thần tên là Nguyệt Quang, thông minh nhiều trí, cùng với Kỳ Bà đến lễ Vua A Xà Thế mà tâu rằng: "Tâu Đại Vương!  chúng thần nghe Tỳ Đà Luận kinh nói từ kiếp sơ đến nay có các ác vương, vì tham ngôi vua mà giết hại cha mình, đến số một vạn tám ngàn.  Chưa từng nghe nói có kẻ vô đạo hại mẹ.  Nay Đại Vương làm sự sát nghịch này làm ô uế dòng Sát Đế Lợi.  Chúng thần chẳng nở nghe.  Đây là Chiên Đà La.  Chúng tôi chẳng nên còn ở lại nơi đây."  Hai vị thần tâu rồi lấy tay vỗ lên gươm đi lui mà ra.
A Xà Thế kinh sợ, hãi hùng bảo Kỳ Bà rằng: "Còn anh cũng chẳng vì ta chăng?"  Kỳ Bà tâu rằng: "Đại Vương cẩn thận chớ có hại mẹ."
A Xà Thế nghe lời ấy, sám hối cầu cứu, liền bỏ gươm, thôi không hại mẹ, truyền lịnh cho nội quan nhốt mẹ vào thâm cung chẳng cho ra nữa.
Vi Đề Hi bị giam nhốt rồi, sầu lo tiều tụy, vói hướng về núi Kỳ Xà Quật lạy Phật mà nói rằng: "Ngày trước đức Như Lai Thế Tôn thường hay sai tôn giả A Nan đến thăm hỏi tôi.  Nay tôi sầu lo, đức Thế Tôn oai trọng không sao được thấy.  Duy nguyện đức Thế Tôn sai các tôn giả đại Mục Kiền Liên và A Nan đến cho tôi được thấy."   Nói xong, Vi Đề Hi buồn khóc, lệ rơi như mưa, vói hướng lạy Phật, trong khoảng thời gian chưa cất đầu lên.
Đức Thế Tôn ở núi Kỳ Xà Quật biết tâm niệm của Vi Đề Hi, liền bảo đại Mục Kiền Liên và A Nan đi từ trên hư không.  Đức Phật từ núi Kỳ Xà Quật ẩn mất, hiện ra nơi vương cung.
Vi Đề Hi lạy rồi ngước đầu lên, thấy Thế Tôn Thích Ca Mâu Ni Phật, thân màu tử kim, ngồi trên hoa sen trăm báu, tôn giả đại Mục Kiền Liên hầu bên tả, tôn giả A Nan hầu bên hữu.  Trong hư không hàng Phạm Vương, Đế Thích, Hộ Thế Tứ Vương mưa hoa trời khắp nơi để cúng dường.
Vi Đề Hi thấy Phật Thế Tôn, liền tự bứt chuỗi ngọc, cả thân mình gieo xuống đất kêu khóc hướng Phật mà bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn!  Xưa tôi tội gì mà sanh đứa ác tử ấy.  Đức Thế Tôn lại có nhân duyên gì mà cùng làm quyến thuộc với Đề Bà Đạt Đa.  Duy nguyện đức Thế Tôn vì tôi mà nói rộng những xứ không có lo khổ tôi sẽ vãng sanh, tôi không còn thích cõi Diêm Phù Đề trược ác thế nầy.  Xứ trược ác nầy đầy những địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, nhiều khối bất thiện.  Nguyện tôi đời vị lai chẳng nghe danh từ ác, chẳng thấy người ác.  Nay tôi hướng về Thế Tôn, năm vóc gieo xuống đất, cầu thương cho tôi sám hối.  Duy nguyện Phật Nhật dạy tôi quán nơi xứ nghiệp hành thanh tịnh."
Đức Thế Tôn phóng ánh sáng giữa hai mày, ánh sáng ấy màu chân kim, chiếu khắp mười phương vô lượng thế giới, trở về trụ tại đỉnh đầu Phật, hóa làm đài chân kim lớn như núi Tu Di, bao nhiêu quốc độ thanh tịnh vi diệu của mười phương chư Phật đều hiện rõ trong đài vàng ấy.  Hoặc có quốc độ thất bửu hiệp thành.  Hoặc có quốc độ thuần là liên hoa.  Lại có quốc độ như tự tại thiên cung.  Lại có quốc độ như gương pha lê.  Có vô lượng quốc độ chư Phật như vậy trang nghiêm xinh đẹp, khiến Vi Đề Hi được thấy.
Vi Đề Hi bạch Phật rằng: "Bạch đức Thế Tôn!  Dầu các Phật độ ấy đều thanh tịnh đều có quanh minh.  Nay tôi thích sanh về Cực Lạc thế giới, chỗ của đức Phật A Di Đà.  Duy nguyện đức Thế Tôn dạy tôi tư duy, dạy tôi chánh thọ."
Đức Thế Tôn liền mĩm cười, có ánh sáng ngũ sắc từ miệng Phật phóng ra, mỗi mỗi ánh sáng chiếu đỉnh đầu vua Tần Bà Sa La.
Dầu bị giam cầm ngục tối, tâm nhãn vua không chướng ngại xa thấy đức Thế Tôn, vua đầu mặt lạy Phật, tự nhiên tăng tiến đạo lực thành bậc A Na Hàm.
Đức Phật bảo Vi Đề Hi: "Nay Thái phu nhân có biết chăng?  Phật A Di Đà cách đây chẳng xa, bà  nên nhiếp niệm quán kỹ cõi nước ấy thì tịnh nghiệp được thành.  Nay ta sẽ vì bà mà nói rộng các pháp quán, cùng khiến đời vị lai tất cả hàng phàm phu, những người muốn tu tịnh nghiệp được thọ sanh Tây phương Cực Lạc quốc độ.
Này Vi Đề Hi!  Người muốn sanh nước Cực Lạc ấy nên tu ba phước.
Một là hiếu nuôi cha mẹ, kính thờ bậc sư trưởng, có tâm nhân từ chẳng giết hại và tu tập mười nghiệp lành.
Hai là thọ trì Tam Quy Y, đầy đủ các cấm giới và chẳng phạm oai nghi.
Ba là phát tâm Bồ đề, sâu tin nhân quả, đọc tụng kinh điển Đại Thừa và khuyên dạy sách tiến người tu hành.  Ba sự như vậy gọi là tịnh nghiệp.
Này Vi Đề Hi!  Nay bà có biết chăng?  Ba tịnh nghiệp ấy là chánh nhân tịnh nghiệp của tam thế chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại."
Đức Phật bảo A Nan và  Vi Đề Hi rằng: "Lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ nhớ kỹ.  Nay Như Lai vì tất cả chúng sanh đời vị lai, những kẻ bị giặc phiền não nhiễu hại mà nói nghiệp thanh tịnh.  Lành thay cho Vi Đề Hi khéo hỏi được việc ấy.
Nầy A Nan!  Ông nên thọ trì rộng vì đại chúng mà tuyên nói lời Phật.  Hôm nay chư Phật vì Vi Đề Hi và vị lai tất cả chúng sanh quán nơi Tây phương Cực Lạc quốc độ, do nguyện lực Phật nên sẽ được quốc độ thanh tịnh ấy, như cầm gương sáng tự thấy hình tượng mặt mình.  Thấy những sự vui cùng cực vi diệu của quốc độ ấy, nên tâm vui mừng liền được Vô Sanh Pháp Nhẫn."
Đức Phật bảo Vi Đề Hi: "Bà là phàm phu, tâm tưởng yếu kém, chưa được thiên nhãn chẳng thể thấy được xa.  Chư Phật Như Lai có phương tiện lạ khiến bà được thấy."
Vi Đề Hi bạch Phật rằng: "Bạch đức Thế Tôn!  Như hôm nay tôi nhờ oai lực của đức Phật Thế Tôn mà được thấy quốc độ Cực Lạc ấy.  Nếu sau khi đức Phật Thế Tôn diệt độ, các chúng sanh trược ác, bất thiện, bị ngũ khổ bức ngặt, họ làm thế nào có thể được thấy A Di Đà Phật Cực Lạc thế giới?"
Đức Phật bảo Vi Đề Hi: "Bà và chúng sanh nên phải chuyên tâm buộc niệm một chỗ, tưởng nơi phương Tây.  Tưởng niệm thế nào?
Tất cả chúng sanh, những người có mắt sáng mà chẳng phải là kẻ sanh manh, thì đều thấy mặt nhật lặn cả.  Phàm người tu tập quán tưởng nên phát khởi tưởng niệm, ngồi quay thẳng hướng về phía Tây, quán kỹ chỗ mặt nhật sắp lặn, khiến tâm niệm trụ vững chuyên tưởng nhớ chẳng dời.  Thấy mặt nhật sắp lặn, dạng như mặt trống đồng treo. Đã thấy mặt nhật rồi, nhắm mắt mở mắt đều khiến phải sáng tỏ.  Đây là nhật tưởng, gọi là pháp quán ban đầu.
Kế đó quán tưởng nước.  Thấy nước đứng trong, cũng khiến phải sáng tỏ, ý tưởng không phân tán.  Đã thấy nước rồi, nên quán tưởng băng, thấy băng chói suốt, tưởng làm lưu ly.  Tưởng nầy thành rồi, thấy đất lưu ly trong ngoài suốt chói, phía dưới có tràng vàng, kim cương, thất bửu bưng chống đất lưu ly.  Kim tràng ấy tám phương đầy đủ tám cạnh.  Mỗi mỗi phương tiện do trăm châu báu làm thành.  Mỗi mỗi bửu châu có ngàn ánh sáng.  Mỗi mỗi ánh sáng có tám vạn bốn ngàn màu chói đất lưu ly, sáng như ức ngàn mặt nhật chẳng thể thấy đủ hết được.  Trên đất lưu ly, có dây hoàng kim xen kết lẫn lộn với thất bửu, giăng phân ranh giới chừng ngằn ngang rộng phân minh.  Trong mỗi mỗi thất bửu ấy có ánh sáng ngũ sắc.  Ánh sáng ấy như đóa hoa, lại có như sao như trăng, lững lờ trên hư không tạo thành đài ánh sáng.  Có ngàn vạn lầu các do trăm báu hiệp thành.  Hai bên đài đều riêng có trăm ức hoa tràng, với vô lượng nhạc khí, dùng làm trang nghiêm.  Tám thứ gió mát từ ánh sáng phát ra, xao động các nhạc khí ấy, vang ra tiếng diễn nói khổ, không, vô thường, vô ngã.  Đây là thủy tưởng gọi là pháp quán thứ hai.  Lúc quán tưởng này đã thành, phải mỗi mỗi sự quán thấy thật rõ ràng, lúc nhắm mắt, lúc mở mắt chớ để tan mất, chỉ trừ lúc ăn, thường nhớ sự ấy.  Như tưởng quán ấy gọi là thô thấy đất Cực Lạc quốc độ.  Nếu được tam muội thì thấy đất cõi nước Cực Lạc tỏ rõ phân minh, chẳng thể nói đủ hết.  Đây là địa tưởng, gọi là pháp quán thứ ba."
Đức Phật bảo tôn giả A Nan: "Nầy A Nan!  Ông thọ trì lời Phật vì đời vị lai tất cả đại chúng, những người muốn thoát khổ, mà nói pháp quán địa ấy.  Nếu người quán địa ấy thì trừ được tội sanh tử trong tám mươi ức kiếp, bỏ thân hiện tại, đời khác quyết định thọ sanh quốc độ thanh tịnh, tâm được không nghi.  Quán tưởng đây gọi là chánh quán.  Nếu quán tưởng khác thì gọi là tà quán."
Đức Phật bảo tôn giả A Nan và Vi Đề Hi: "Địa quán thành rồi, kế tưởng Bửu Thọ.  Người quán cây báu phải quán mỗi mỗi cây.  Tưởng bảy lớp hàng cây báu.  Mỗi cây báu cao tám ngàn do tuần.  Các cây báu ấy đều đầy đủ bông lá bảy báu.  Mỗi mỗi bông lá tưởng màu khác lạ.  Trong màu lưu ly phóng ánh sáng màu hoàng kim.  Trong màu pha lê phóng ánh sáng màu hồng.  Trong màu mã não phóng ánh sáng màu xa cừ.  Trong màu xa cừ phóng ánh sáng màu lục chân châu.  San hô hổ phách tất cả các báu dùng làm chói đẹp.  Màn lưới diệu chân châu giăng che trên cây báu.  Trên mỗi mỗi cây báu có bảy lớp màn lưới.  Khoảng mỗi mỗi lưới có năm trăm ức cung điện xinh đẹp, vi diệu, như cung trời Phạm Vương, có các thiên đồng tử tự nhiên ở trong ấy.  Mỗi mỗi đồng tử có năm trăm ức châu ma ni thích ca tỳ lăng già, dùng làm chuỗi đeo.  Ánh sáng mỗi châu ma ni ấy chiếu trăm ức do tuần, dường như hòa hiệp ánh sáng của trăm ức nhật nguyệt chẳng thể kể hết.  Các báu xen lẫn màu sắc sáng đẹp nhất trong các màu sắc.  Các cây báu ấy hàng hàng ngay nhau, lá lá kế nhau.  Giữa khoảng các lá sanh những hoa vi diệu.  Trên hoa tự nhiên có quả thất bửu.  Mỗi mỗi lá cây ngang rộng đều hai mươi lăm do tuần.  Lá ấy có ngàn màu, trăm thứ lằn vẽ như chuỗi ngọc trời.  Có những hoa vi diệu màu diêm phù đàn kim, như vòng lửa xoay chói sáng, uyển chuyển khoảng giữa lá, vọt sanh những quả như bình báu của Thiên Đế Thích, phóng đại quanh minh hóa thành tràng phan và vô lượng lọng báu.  Trong lọng báu ấy chói hiện tất cả Phật sự trong toàn cõi thế giới, thập phương thế giới chư Phật cũng hiện bóng trong lọng báu ấy.  Thấy bửu thọ ấy rồi, cũng phải mỗi mỗi quán sát thân cây, nhánh lá, bông trái đều phải phân minh.  Đây là thọ tưởng gọi là pháp quán thứ tư.
Kế nên tưởng nước.  Người muốn tưởng nước nên biết Cực Lạc thế giới có ao nước bát công đức.  Mỗi mỗi ao nước bảy báu làm thành.  Báu ấy nhu nhuyễn từ như ý châu vương sanh, chia làm mười bốn chi, mỗi mỗi chi làm sắc đẹp bảy báu.  Hoàng kim làm lòng ao.  Dưới lòng ao có kim cương nhiều màu làm cát tráng đáy.  Trong nước mỗi mỗi ao báu ấy đều có sáu mươi ức hoa sen thất bửu.  Mỗi mỗi hoa sen tròn đều mươi hai do tuần.  Nước ma ni chảy rót trong khoảng lá, theo thân cây sen mà lên xuống, phát ra âm thanh vi diệu diễn nói khổ, không, vô thường, vô ngã, các ba la mật, còn có tiếng tán thán tướng hảo của chư Phật.  Như ý châu vương phóng ra ánh sáng vi diệu màu hoàng kim.  Ánh sáng ấy hoá ra các giống chim màu trăm báu, hòa hót êm nhã, thường tán thán niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng.  Đây là tưởng nước bát công đức gọi là pháp quán thứ năm.
Trong quốc độ Cực Lạc diệu bửu ấy, mỗi mỗi khu vực có năm trăm ức lầu báu.  Trong lầu các ấy có vô lượng chư thiên trỗi thiên kỷ nhạc.  Còn có nhạc khí treo ở hư không, như bửu tràng cõi trời, chẳng đánh tự kêu.  Trong các âm thanh ấy đều diễn nói niệm Phật, niệm Pháp, niệm tỳ kheo tăng.
Pháp tưởng này thành rồi, gọi là thô thấy Cực Lạc thế giới bửu thọ, bửu địa, và bửu trì, đây là tổng quán tưởng gọi là pháp quán thứ sáu.  Nếu thấy như vậy thì trừ vô lượng ức kiếp cực trọng ác nghiệp, sau khi mạng chung, quyết định sanh nước Cực Lạc.  Quán đây gọi là chánh quán, nếu quán khác thì gọi là tà quán."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ nhớ kỹ đó.  Ta sẽ vì các ngươi phân biệt giải thuyết pháp trừ khổ não.  Các ngươi ghi nhớ, thọ trì, rộng vì đại chúng phân biệt giải thuyết."
Lúc đức Thích Ca Mâu Ni Thế Tôn nói lời ấy, Phật Vô Lượng Thọ hiện đứng trên hư không, Quán Thế Âm Bồ Tát đứng hầu bên tả, Đại Thế Chí Bồ Tát đứng hầu bên hữu, ánh sáng chói rực chẳng thể thấy rõ hết, trăm ngàn lần màu vàng diêm phù đàn kim chẳng thể sánh được.
Vi Đề Hi  thấy Phật Vô Lượng Thọ rồi tiếp tục lễ lạy.  Lễ lạy xong, Vi Đề Hi bạch Phật rằng: "Bạch đức Thế Tôn!  Nay tôi nhân oai lực Phật mà được thấy Vô Lượng Thọ Như Lai cùng hai đại sĩ Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát.  Đời vị lai, các chúng sanh sẽ phải thế nào quán thấy Phật Vô Lượng Thọ và hai Bồ Tát ấy?"
Đức Phật bảo Vi Đề Hi: "Ngươi muốn quán Phật Vô Lượng Thọ thì nên khởi tưởng niệm.  Ở trên mặt đất thất bửu tưởng có hoa sen, trên mỗi mỗi cánh hoa tưởng màu bá bửu, có tám vạn bốn ngàn đường gân dường như bức họa cõi trời, mỗi đường gân có tám vạn bốn ngàn ánh sáng tỏ rõ rành rẽ đều được thấy cả.  Cánh hoa nhỏ nhất ngang rộng hai trăm năm mươi do tuần, toàn hoa sen ấy có đủ tám vạn bốn ngàn cánh.  Khoảng mỗi cánh hoa có trăm ức ma ni châu vương để làm sáng đẹp.  Mỗi mỗi châu ma ni vương ấy phóng ra ngàn ánh sáng, ánh sáng ấy như lọng bảy báu hiệp thành che khắp mặt đất.  Đài hoa sen ấy bằng báu thích ca tỳ lăng già, có tám vạn kim cương chân thúc ca bửu, phạm ma ni bửu và lưới diệu chân châu, dùng để nghiêm sức.  Ở trên đài ấy, tự nhiên có bốn trụ bửu tràng, mỗi mỗi bửu tràng cao lớn như trăm ngàn muôn ức núi Tu Di.  Trên bửu tràng có màn báu như Dạ Ma Thiên cung, còn có năm trăm ức bửu châu, có tám vạn bốn ngàn ánh sáng.  Mỗi mỗi ánh sáng làm tám vạn bốn ngàn kim sắc nhiều loại lạ khác nhau.  Mỗi mỗi kim sắc khắp cả cõi nước Cực Lạc, nơi nơi biến hóa, đều riêng làm những tướng hình khác lạ, hoặc làm đài kim cương, làm lưới chân châu, hoặc làm mây nhiều loại hoa, nơi mười phương diện, tùy ý biến hiện ra làm Phật sự.  Đây là tưởng toà ngồi hoa sen, gọi là pháp quán thứ bảy.
Này A Nan!  Hoa sen vi diệu như vậy là do bổn nguyện lực của Pháp Tạng Tỳ Kheo, tiền thân Phật Vô Lượng Thọ cảm thành.  Nếu người muốn niệm đức Phật ấy thì phải trước tưởng hoa tòa ấy.  Lúc quán tưởng chẳng được tạp quán.  Đều phải quán mỗi mỗi chi tiết, mỗi mỗi cánh hoa, mỗi mỗi bửu châu, mỗi mỗi ánh sáng, mỗi mỗi đài, mỗi mỗi tràng, đều phải phân minh, như thấy tượng mặt mình hiện trong gương.  Pháp tưởng này thành, diệt trừ trăm muôn ức kiếp tội sanh tử, tất định sẽ sanh Cực Lạc thế giới.  Quán như vậy gọi là chánh quán, nếu quán khác thì gọi là tà quán."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Thấy hoa tòa rồi kế nên tưởng Phật.  Tại sao vậy?  Vì chư Phật Như Lai là thân pháp giới vào khắp trong tâm tưởng của tất cả chúng sanh, nên lúc các ngươi tâm tưởng Phật, tâm ấy tức là ba mươi hai tướng, tám mươi tùy hình hảo, tâm ấy làm Phật, tâm ấy là Phật.  Chư Phật Chánh Biến Tri hải từ tâm tưởng sanh, vì vậy nên nhất tâm buộc niệm, quán kỹ đức Phật ấy, đức Như Lai Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Người muốn tưởng đức Phật ấy trước nên tưởng hình tượng.  Thấy một bửu tượng màu như vàng diêm phù đàn ngồi trên hoa sen kia.  Thấy tượng Phật ngồi rồi, tâm nhãn được khai thông, tỏ rõ phân minh thấy quốc độ Cực Lạc thất bửu trang nghiêm, đất báu, ao báu, cây báu bày hàng.  Màn lưới báu cõi trời giăng che phía trên, các màn lưới báu đầy khắp hư không, thấy sự như vậy khiến rất rõ ràng, như thấy trong lòng bàn tay.  Thấy sự ấy rồi, lại nên tưởng một hoa sen lớn ở bên tả tượng Phật như trước không khác.  Rồi lại tưởng một hoa sen lớn như trước ở bên hữu tượng Phật.  Rồi tưởng một tượng Quán Thế Âm Bồ Tát ngồi tòa sen bên tả, cũng kim sắc như trước.  Rồi tưởng tượng Đại Thế Chí Bồ Tát ngồi hoa sen bên hữu.  Lúc pháp tưởng này thành rồi, tượng Phật và tượng Bồ Tát đều phóng ánh sáng.  Ánh sáng ấy kim sắc chiếu những bửu thọ.  Dưới mỗi mỗi bửu thọ đều có ba tòa hoa sen, tượng Phật và hai tượng Bồ Tát ngồi trên ấy như vậy khắp cả quốc độ Cực Lạc.
Lúc pháp tưởng này đã thành, hành giả nên nghe nước chảy, ánh sáng, các bửu thọ, những chim cưu, nhạn, uyên ương, đều diễn nói diệu pháp, lúc xuất định, lúc nhập định luôn nghe diệu pháp.  Pháp được nghe trong định, lúc xuất định nhớ giữ chẳng bỏ, phải khế hiệp với lời trong kinh.  Nếu chẳng hiệp thì gọi là vọng tưởng.  Nếu hiệp thì gọi là thô tưởng thấy Cực Lạc thế giới.  Đây là tưởng tượng, gọi là pháp quán thứ tám.  Quán pháp này trừ được vô lượng ức kiếp tội sanh tử.  Nơi thân hiện tại được niệm Phật tam muội."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Kế lại nên quán Phật Vô Lượng Thọ thân tướng quang minh.  A Nan phải biết Phật Vô Lượng Thọ thân như trăm ngàn muôn ức sắc vàng diêm phù đàn Trời Dạ Ma, thân Phật cao sáu mươi muôn ức na do tha hằng hà sa do tuần, bạch hào giữa hai mày xoay bên hữu, uyển chuyển như năm tòa núi Tu Di, mắt Phật như bốn đại hải xanh biếc và trắng phân minh.  Các lỗ lông nơi thân Phật phóng ánh sáng ra như núi Tu Di.  Viên quang của Phật ấy như trăm ức đại thiên thế giới.  Trong viên quang ấy có trăm vạn ức na do tha hằng hà sa hóa Phật.  Mỗi mỗi hóa Phật cũng có đông nhiều vô số hóa Bồ Tát làm thị giả.  Thân Phật Vô Lượng Thọ có tám vạn bốn ngàn tướng.  Trong mỗi mỗi tướng đều riêng có tám vạn bốn ngày tùy hình hảo.  Trong mỗi mỗi hình hảo còn có tám vạn bốn ngàn quang minh, mỗi mỗi quanh minh chiếu khắp thập phương thế giới, nhiếp lấy chúng sanh niệm Phật chẳng bỏ sót.  Quang minh tướng hảo và hóa Phật ấy chẳng thể nói đủ hết, chỉ nên nhớ tưởng khiến tâm nhãn được thấy.  Thấy sự ấy, liền thấy thập phương chiếu khắp tất cả chư Phật.  Vì thấy chư Phật nên gọi là niệm Phật tam muội.  Quán tưởng đây gọi là quán thân tất cả Phật, vì quán thân Phật nên cũng thấy tâm Phật.  Phật tâm là đại từ bi tâm, dùng từ vô duyên nhiếp thọ các chúng sanh.
Người tu quán này, bỏ thân, đời khác sanh trước chư Phật được Vô Sanh Nhẫn.  Vì vậy nên người trí phải buộc niệm, quán kỹ Vô Lượng Thọ Phật, từ một tướng hảo mà vào, chỉ quán lông trắng giữa hai mày khiến rất tỏ rõ.  Được thấy lông trắng ấy rồi thì tám vạn bốn ngàn tướng hảo tự nhiên sẽ hiện.  Thấy Phật Vô Lượng Thọ, liền thấy vô lượng chư Phật mười phương.  Vì thấy vô lượng chư Phật nên được chư Phật hiện tiền thọ ký.  Đây là khắp quán tưởng tất cả sắc thân Phật gọi là pháp quán thứ chín.  Quán như đây gọi là chánh quán, nếu quán khác gọi là tà quán."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Đã thấy Vô Lượng Thọ Phật tỏ rõ phân minh rồi, kế cũng nên quán Quán Thế Âm Bồ Tát.  Bồ Tát này thân cao tám mươi vạn ức na do tha tuần, thân màu tử kim, đỉnh có nhục kế, cổ có viên quang mỗi phương diện đều trăm ngàn do tuần.  Trong viên quang có năm trăm hóa Phật như Thích Ca Mâu Ni.  Mỗi mỗi hóa Phật có năm trăm hóa Bồ Tát và vô lượng chư thiên làm thị giả.  Trong ánh sáng toàn thân hiện tất cả sắc tướng của chúng sanh trong ngũ đạo.  Trên đỉnh có thiên quang bằng tỳ lăng già ma ni bửu.  Trong thiên quang có một hóa Phật, đứng cao hai mươi lăm do tuần.  Mặt của Quán Thế Âm Bồ Tát như màu vàng diêm phù đàn.  Lông trắng giữa hai mày đủ màu thất bửu, chiếu ra tám vạn bốn ngàn thứ ánh sáng.  Mỗi mỗi ánh sáng có vô lượng vô số trăm ngàn hóa Phật.  Mỗi mỗi hóa Phật có vô số hóa Bồ Tát làm thị giả, biến hiện tự tại khắp thập phương thế giới.  Cánh tay màu như hoa sen hồng có tám mươi ức ánh sáng vi diệu làm chuỗi đeo.  Trong chuỗi đeo, ánh sáng ấy khắp hiện tất cả sự trang nghiêm.  Bàn tay màu năm trăm ức hoa sen đẹp.  Bàn tay mười đầu ngón, mỗi mỗi đầu ngón có tám vạn bốn ngàn lằn dường như ấn văn.  Mỗi mỗi lằn có tám vạn bốn ngàn ánh sáng, ánh sáng ấy mềm dịu chiếu khắp tất cả.  Bồ Tát dùng tay báu này tiếp dẫn chúng sanh.  Lúc Bồ Tát cất chân lên, dưới lòng bàn chân có tướng thiên bức luân tự nhiên hóa thành năm trăm ức đài quang minh.  Lúc để chân xuống, có hoa kim cương ma ni rải rắc tất cả, không chỗ nào là chẳng đầy khắp.  Các tướng khác nơi thân Bồ Tát đầy đủ những hình hảo như thân Phật không khác, chỉ có nhục kế trên đỉnh và vô kiến đảnh tướng chẳng bằng Thế Tôn.  Đây là tướng sắc thân chân thiệt của Quán Thế Âm Bồ Tát, gọi là pháp quán thứ mười.  Nếu người muốn thấy Quán Thế Âm Bồ Tát nên tu quán ấy.  Tu quán ấy thì chẳng gặp các tai họa, trừ sạch nghiệp chướng, trừ tội sanh tử trong vô số kiếp.  Quán Thế Âm Bồ Tát ấy chỉ nghe danh hiệu còn được phước vô lượng, huống là quán kỹ.  Nếu người muốn Quán Thế Âm Bồ Tát thì trước quán nhục kế, sau quán thiên quang.  Các tướng khác cũng theo thứ tự mà quán kỹ, đều phải tỏ rõ như nhìn trong bàn tay. Quán như đây gọi là chân quán, nếu quán khác thì gọi là tà quán.
Kế đó quán Đại Thế Chí Bồ Tát.  Bồ Tát này thân lượng lớn nhỏ đều đồng như Quán Thế Âm Bồ Tát.  Viên quang mỗi mặt đều một trăm hai mươi lăm do tuần, chiếu hai trăm năm mươi do tuần.  Ánh sáng toàn thân chiếu toàn thân quốc độ màu tử kim.  Chúng sanh có duyên thảy đều được thấy.  Chỉ thấy ánh sáng một lỗ lông của Bồ Tát này liền thấy quang minh tịnh diệu vô lượng chư Phật mười phương, vì vậy nên đặt hiệu Bồ Tát này là Vô Biên Quang.  Dùng ánh sáng trí huệ chiếu khắp tất cả, khiến lìa tam đồ được vô thượng lực nên Bồ Tát này có tên là Đại Thế Chí.  Thiên quang của Đại Thế Chí Bồ Tát có năm trăm hoa báu, mỗi mỗi hoa báu có năm trăm đài báu, trong mỗi mỗi đài, tướng dài ngắn của quốc độ thanh tịnh vi diệu chư Phật mười phương đều hiện rõ.  Nhục kế trên đỉnh như hoa bát đầu ma, trên nhục kế có một bình báu đựng các ánh sáng khắp hiện Phật sự.  Các thân tướng khác như Quán Thế Âm không khác.  Lúc Đại Thế Chí Bồ Tát đi, thập phương thế giới tất cả chấn động.  Đương lúc bất động có năm trăm ức hoa báu, mỗi mỗi hoa báu trang nghiêm cao rõ như Cực Lạc thế giới.  Lúc Bồ Tát này ngồi, quốc độ thất bửu đồng thời dao động.  Từ hạ phương Kim Quang Phật thế giới nhẫn đến thượng phương Quang Minh Vương Phật thế giới, trong khoảng giữa ấy, vô lượng vô số phân thân Vô Lượng Thọ Phật, phân thân Quán Thế Âm Bồ Tát, phân thân Đại Thế Chí Bồ Tát, thảy đều vân tập Cực Lạc thế giới, chật đầy hư không, ngồi tòa liên hoa, diễn  nói diệu pháp độ khổ chúng sanh.  Tu pháp quán này gọi là quán thấy Đại Thế Chí Bồ Tát.  Đây là quán thấy tướng sắc thân thiệt Đại Thế Chí, gọi là pháp quán thứ mười một.  Quán Đại Thế Chí Bồ Tát trừ vô số kiếp vô số tội sanh tử.  Người tu quán này chẳng còn ở bào thai, thường du hành quốc độ thanh tịnh vi diệu chư Phật.  Pháp quán này thành rồi, gọi là đầy đủ quán Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát.
Lúc thấy sự ấy rồi, nên khởi tự tâm sanh nơi Tây phương Cực Lạc thế giới, trong hoa sen ngồi kiết già, tưởng hoa sen búp lại, tưởng hoa sen nở ra.  Lúc hoa sen nở có ánh sáng năm trăm màu chiếu đến thân.  Tưởng mắt mở ra thấy Phật và Bồ Tát đầy cả hư không, nước, chim, cây, rừng, cùng chư Phật phát ra âm thanh đều diễn nói diệu pháp hiệp với mười hai bộ kinh.  Lúc xuất định nhớ giữ không mất.  Thấy sự này rồi, gọi là thấy Vô Lượng Thọ Phật Cực Lạc thế giới.  Đây là phổ quán tưởng gọi là pháp quán thứ mười hai.   Vô Lượng Thọ Phật hóa thân vô số, cùng Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát thường đến chỗ hành nhân ấy."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Người muốn chí tâm sanh Cực Lạc thế giới, trước nên quán tượng Phật Vô Lượng Thọ cao một trượng sáu xích ở trên mặt nước ao báu.  Như trước đã nói, Vô Lượng Thọ Phật thân lượng vô biên chẳng phải tâm lực của phàm phu kịp được.  Nhưng do nguyện lực đời trước của đứa Như Lai ấy, nên ai có tâm nhớ tưởng thì ắt được thành tựu.  Chỉ tưởng tượng Phật, được phước vô lượng, huống là quán đủ thân tướng của Phật.  A Di Đà Phật thần thông như ý, nơi mười phương quốc độ biến hiện tự tại.  Hoặc hiện thân lớn đầy trong hư không, hoặc hiện thân nhỏ một trượng sáu xích, hoặc là tám xích.  Thân hình Phật hiện ra đều màu chân kim, viên quang hóa Phật và hoa sen báu như đã nói ở trên.  Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát ở tất cả xứ, thân đồng với chúng sanh.  Chỉ quán tưởng trên đầu, biết là Quán Thế Âm hay Đại Thế Chí.  Hai đại Bồ Tát ấy trợ Phật A Di Đà khắp hóa độ tất cả.  Đây là tập tưởng quán gọi là quán thứ mười ba."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Người sanh Cực Lạc thế giới, bậc thượng phẩm thượng sanh ấy.  Nếu có chúng sanh nguyện sanh Cực Lạc thế giới phát ba thứ tâm liền được vãng sanh.  Những gì là ba tâm?  Một là chí thành tâm, hai là thâm tâm, và ba là hồi hướng phát nguyện tâm.  Người đủ ba tâm này ắt sanh Cực Lạc thế giới.
Còn có ba hạng chúng sanh sẽ được vãng sanh.  Những gì là ba hạng?  Một là từ tâm bất sát, đủ các giới hạnh.  Hai là đọc tụng kinh điển Phương Đẳng Đại Thừa.  Ba là tu hành lục niệm, hồi hướng phát nguyện, nguyện sanh Cực Lạc.
Người đủ các công đức này từ một ngày đến bảy ngày liền được vãng sanh.  Lúc sanh về nước ấy, vì người này tinh tiến dũng mãnh, nên A Di Đà Như Lai cùng Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, vô số hóa Phật, trăm ngàn tỳ kheo thanh văn đại chúng, vô lượng chư thiên, cung điện bảy báu.  Quán Thế Âm Bồ Tát cầm đài kim cương cùng Đại Thế Chí Bồ Tát đến trước hành nhân.  A Di Đà Phật phóng đại quang minh chiếu thân hành giả, cùng các Bồ Tát trao tay nghinh tiếp.  Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, cùng vô số Bồ Tát, tán thán hành giả, khuyến khích, sách tiến tâm hành giả.  Hành giả thấy rồi, hoan hỉ dũng mãnh, tự thấy thân mình ngồi đài kim cương, đi theo sau Phật.  Như khoảng khảy ngón tay, vãng sanh nước Cực Lạc.  Sanh nước Cực Lạc rồi, thấy sắc thân Phật A Di Đà đầy đủ các tướng.  Thấy chư Bồ Tát sắc tướng đầy đủ.  Quang minh cây rừng báu diễn nói diệu pháp.  Nghe rồi liền ngộ Vô Sanh Pháp Nhẫn.  Trong thời gian giây lát, đi khắp thập phương thế giới kính thờ chư Phật.  Ở trước chư Phật thứ đệ thọ ký.  Trở về bổn quốc được vô lượng trăm ngàn môn đà la ni.  Đây gọi là người Thượng Phẩm Thượng Sanh.
Người Thượng Phẩm Trung Sanh ấy, người này bất tất thọ trì đọc tụng kinh điển Phương Đẳng Đại Thừa, chỉ khéo hiểu nghĩa thú, nơi đệ nhất nghĩa tâm chẳng kinh động, thâm tín nhân quả, chẳng hủy báng Đại Thừa.  Đem công đức ấy hồi hướng, nguyện cầu sanh Cực Lạc thế giới.  Người có công hạnh như vậy, lúc lâm chung, A Di Đà Phật cùng Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, vô lượng đại chúng vây quanh, cầm đài tử kim đến trước hành giả, khen rằng: Nầy pháp tử!  Ngươi hành Đại Thừa, hiểu đệ nhất nghĩa, nên nay ta đến nghinh tiếp ngươi.  Đức Phật A Di Đà cùng ngàn hóa Phật đồng thời trao tay.  Hành giả ấy tự thấy mình ngồi đài kim tử, chắp tay xếp cánh tán thán chư Phật.  Như khoảng một niệm, liền sanh Cực Lạc trong ao thất bửu.  Đài kim tử ấy như hoa sen lớn qua một đêm liền nở.  Thân hành giả màu vàng tử ma, dưới chân cũng có hoa sen bảy báu.  Phật và  Bồ Tát đồng thời phóng quang chiếu thân hành giả, mắt liền mở sáng.  Nhân lúc tập trước, nên khắp nghe các âm thanh thuần nói thậm thâm đệ nhất nghĩa đế.  Hành giả ấy liền xuống kim đài lạy Phật, chắp tay tán thán Thế Tôn, qua bảy ngày liền được chẳng thối chuyển Vô Thượng Bồ Đề, liền có thể bay đi đến khắp mười phương kính thờ chư Phật, ở trước chư Phật tu các tam muội, qua một tiểu kiếp được Vô Sanh Nhẫn, hiện tiền thọ ký.  Đây gọi là người Thượng Phẩm Trung Sanh vậy.
Người Thượng Phẩm Hạ Sanh ấy.  Người này cũng tin nhân quả, chẳng huỷ báng Đại Thừa, chỉ phát tâm Vô Thượng Bồ Đề.  Đem công đức ấy hồi hướng, nguyện cầu sanh Cực Lạc thế giới.  Hành giả ấy lúc lâm chung, A Di Đà Phật cùng Quán Thế Âm, Đại Thế Chí và chư Bồ Tát cầm hoa sen vàng, hóa làm năm trăm Phật đến rước.  Năm trăm hóa Phật đồng thời trao tay khen rằng: Này pháp tử, nay ngươi thanh tịnh phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, ta đến rước ngươi.  Hành giả lúc thấy sự ấy, liền tự thấy thân mình ngồi kim liên hoa.  Ngồi rồi, hoa búp lại, theo sau Phật, liền được vãng sanh Cực Lạc thế giới trong ao thất bửu.  Qua một ngày một đêm kim liên hoa mới nở.  Qua bảy ngày mới được thấy Phật.  Dầu thấy thân Phật mà chẳng thấy tỏ rõ các tướng hảo.  Sau hai mươi mốt ngày mới thấy rõ hết.  Nghe các âm thanh đều diễn diệu pháp, đi khắp mười phương cúng dường chư Phật.  Ở trước chư Phật nghe thậm thâm pháp.  Qua ba tiểu kiếp, được bá pháp minh môn, trụ bậc Hoan Hỉ Địa.  Đây gọi là người Thượng Phẩm Hạ Sanh vậy.
Đây gọi là pháp tưởng hành Thượng Phẩm vãng sanh, gọi là pháp quán thứ mười bốn."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Người Trung Phẩm Thượng Sanh ấy.  Nếu có chúng sanh thọ trì ngũ giới, trì bát giới trai, tu hành các giới, chẳng tạo ngũ nghịch, không có các tội lỗi.  Đem thiện căn này nguyện cầu sanh Cực Lạc thế giới.  Hàn giả lúc lâm chung, A Di Đà Phật cùng các tỳ kheo quyến thuộc vây quanh, phóng ánh sáng kim sắc đến chỗ hành giả, diễn nói khổ, không, vô thường, vô ngã, tán thán xuất gia được lìa các sự khổ.  Hành giả thấy rồi lòng rất vui mừng, tự thấy thân mình ngồi đài liên hoa, quỳ dài chắp tay đảnh lễ Phật, lúc chưa cất đầu lên, liền được vãng sanh Cực Lạc thế giới, liên hoa liền nở.  Lúc hoa sen nở, nghe các âm thanh tán thán Tứ Đế, liền được A La Hán đạo, tam minh, lục thông, đủ bát giải thoát.  Đây gọi là người Trung Phẩm Thượng Sanh vậy.
Người Trung Phẩm Trung Sanh ấy.  Nếu có chúng sanh hoặc một ngày đêm trì bát giới trai, hoặc một ngày một đêm trì giới sa di, hoặc một ngày một đêm trì cụ túc giới, oai nghi không kém thiếu.  Đem công đức này hồi hướng, nguyện sanh Tây phương Cực Lạc thế giới.
Do giới hương huân tu, hành giả này lúc lâm chung thấy A Di Đà Phật cùng các quyến thuộc phóng kim sắc quang, cầm bửu liên hoa đến trước hành giả.  Hành giả tự nghe hư không có tiếng khen rằng: này thiện nam tử, như ngươi, hàng thiện nhân, tùy thuận lời dạy tam thế chư Phật nên ta đến rước.  Hành giả tự thấy thân mình ngồi trên hoa sen, hoa sen liền búp lại, sanh trong ao báu Tây phương Cực Lạc thế giới.  Qua bảy ngày liên hoa mới nở.  Hoa nở rồi, mở mắt chắp tay tán thán Thế Tôn, nghe pháp hoan hỉ được quả Tu Đà Hoàn.  Qua nửa kiếp thành bậc A La Hán.  Đây gọi là người Trung Phẩm Trung Sanh vậy.
Trung Phẩm Hạ Sanh ấy.  Nếu có thiện nam, thiện nữ hiếu dưỡng cha mẹ, làm việc nhân từ thế gian.  Người này lúc lâm chung, gặp thiện tri thức vì họ mà nói rộng những sự vui nơi quốc độ Phật A Di Đà, cùng nói bốn mươi tám nguyện của Pháp Tạng Tỳ Kheo, nghe rồi liền chết.  Ví như khoảng thời gian tráng  sĩ co duỗi chân tay, liền được vãng sanh Tây phương Cực Lạc thế giới.  Qua bảy ngày, gặp Quán Thế Âm và Đại Thế Chí Bồ Tát, nghe pháp hoan hỉ được quả Tu Đà Hoàn.  Qua một tiểu kiếp thành A La Hán.  Đây gọi là người Trung Phẩm Hạ Sanh vậy."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Người Hạ Phẩm Thượng Sanh ấy.  Hoặc có chúng sanh tạo những nghiệp ác.  Người ngu như vậy, dầu chẳng hủy báng kinh điển Phương Đẳng Đại Thừa, mà tạo nhiều việc ác, không có tàm quí.  Người này lúc lâm chung, gặp thiện tri thức vì họ mà nói mười hai bộ kinh Đại Thừa danh tự đầu đề.  Do nghe tên các kinh như vậy, dứt trừ ngàn kiếp ác nghiệp cực trọng.  Trí giả lại bảo chắp tay xếp cánh, xưng Nam mô A Di Đà Phật.  Do xưng danh hiệu Phật nên trừ năm mươi ức kiếp tội sanh tử.  Lúc ấy Phật A Di Đà liền sai hóa Phật, hóa Quán Thế Âm, hóa Đại Thế Chí đến trước hành giả, khen rằng: Nầy thiện nam tử!  Vì ngươi xưng danh hiệu Phật, các tội tiêu diệt, ta đến rước ngươi.  Nghe lời nói ấy rồi, hành giả liền thấy quang minh của hóa Phật chiếu sáng cả nhà.  Thấy rồi hoan hỉ mạng chung, ngồi bửu liên hoa theo sau hóa Phật, sanh trong ao báu Cực Lạc thế giới.  Qua bốn mươi chín ngày hoa sen mới nở.  Đương lúc hoa nở, Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát phóng đại quang minh đứng trước người ấy, vì người ấy nói thậm thâm nhị bộ kinh.  Người ấy nghe rồi tin hiểu phát Vô Thượng Đạo tâm.  Qua mười tiểu kiếp, đủ bá pháp minh môn, được nhập bậc sơ địa.  Đây gọi là người Hạ Phẩm Thượng Sanh vậy."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Người Hạ Phẩm Trung Sanh ấy.  Hoặc có chúng sanh hủy phạm ngũ giới, bát giới và cụ túc giới.  Người ngu này trộm của vật tăng kỳ, trộm của vật hiện tiền tăng, bất tịnh thuyết pháp, không có tàm quí, dùng các ác nghiệp để tự trang nghiêm. Người tội như đây do nghiệp ác phải đoạ địa ngục đồng thời hiện đến.  Gặp thiện tri thức, vì lòng đại từ bi, vì người ấy mà khen nói thập lực oai đức của đức Phật A Di Đà, rộng khen quang minh thần lực của đức Phật A Di Đà, cũng tán dương giới, định, huệ, giải thoát, giải thoát tri kiến.  Người ấy nghe rồi trừ tám mươi ức kiếp tội sanh tử.  Lửa mạnh địa ngục biến thành gió mát, thổi các thiên hoa bay đến.  Trên hoa đều có hóa Phật, hóa Bồ Tát tiếp rước người ấy.  Trong khoảng một niệm liền sanh trong hoa sen nơi ao báu Cực Lạc thế giới.  Qua sáu kiếp hoa sen mới nở.  Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát dùng phạm âm thanh an úy người ấy, vì người ấy mà nói kinh điển Đại Thừa thậm thâm.  Nghe pháp rồi, người ấy liền phát tâm Vô Thượng Đạo.  Đây gọi là người Hạ Phẩm Trung Sanh vậy."
Đức Phật bảo A Nan và Vi Đề Hi: "Người Hạ Phẩm Hạ Sanh ấy.  Hoặc có chúng sanh tạo nghiệp bất thiện ngũ nghịch, thập ác, đủ các bất thiện.  Người ngu như vậy, do các ác nghiệp phải đọa ác đạo, trải qua nhiều kiếp thọ khổ vô cùng.  Người ngu ấy, lúc lâm chung, gặp thiện tri thức dùng  nhiều lời an ủi, vì nói diệu pháp dạy bảo niệm Phật.  Người ấy bị khổ bức không rảnh niệm Phật được.  Thiện hữu bảo rằng nếu người chẳng phải niệm Phật kia được, thì ngươi xưng danh hiệu Phật A Di Đà, như vậy chí tâm khiến tiếng xưng danh chẳng dứt đủ mười niệm.  Nên xưng như vậy: Nam mô A Di Đà Phật.  Do xưng danh hiệu Phật, nên trong mỗi niệm trừ tám mươi ức kiếp tội sanh tử.  Lúc mạng chung, thấy kim liên hoa dường như mặt nhật trụ trước người ấy.  Như khoảng một niệm, liền được vãng sanh Cực Lạc thế giới, ở trong hoa sen mãn mười hai đại kiếp, hoa sen ấy mới nở.  Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát dùng âm thanh đại bi vì người ấy diễn nói thiệt tướng các pháp, nói pháp trừ diệt tội.  Người ấy nghe pháp rồi, rất vui mừng liền phát tâm Vô Thượng Bồ Đề.  Đây gọi là người Hạ Phẩm Hạ Sanh vậy."
Quốc Thái phu nhân Vi Đề Hi cùng năm trăm thị nữ nghe lời đức Phật nói về mười sáu pháp quán ấy, liền lúc đó thấy tướng rộng lớn Cực Lạc thế giới.  Được thấy sắc thân Phật A Di Đà và hai Bồ Tát Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, lòng rất hoan hỷ khen chưa từng có.  Vi Đề Hi thoát nhiên đại ngộ được Vô Sanh Nhẫn.  Năm trăm thị nữ phát tâm Vô Thượng Bồ Đề nguyện sanh Cực Lạc thế giới.  Đức Thế Tôn thọ ký đều sẽ vãng sanh.  Sanh nước Cực Lạc thế giới rồi được chư Phật hiện tiền tam muội.  Còn có vô lượng chư thiên phát tâm Vô Thượng Đạo.
Lúc bấy giờ tôn giả A Nan từ chỗ ngồi đứng dậy bạch Phật rằng: "Bạch đức Thế Tôn!  Kinh này sẽ gọi là tên gì?  Pháp yếu này sẽ thọ trì như thế nào?"
Đức Phật nói: "Này A Nan!  Kinh này tên là Quán Cực Lạc Quốc Độ Vô Lượng Thọ Phật, Quán Thế Âm Bồ Tát, Đại Thế Chí Bồ Tát.  Cũng có tên là Tịnh Trừ Nghiệp Chướng Sanh Chư Phật Tiền.  Ông nên thọ trì như vậy chớ để quên mất.  Người hành tam muội này thì thân hiện đời được thấy Vô Lượng Thọ Phật, Quán Thế Âm và Đại Thế Chí Bồ Tát.
Nếu thiện nam, thiện nữ chỉ nghe danh hiệu Quán Thế Âm Bồ Tát và  Đại Thế Chí Bồ Tát thì trừ vô lượng kiếp tội sanh tử, huống là nhớ niệm.
Nếu là người niệm Phật, nên biết người ấy là hoa phân đà lợi trong loài người.  Quán Thế Âm và Đại Thế Chí Bồ Tát là thắng hữu của người ấy.  Người ấy sẽ ngồi đạo tràng sanh vào nhà chư Phật."
Đức Phật bảo tôn giả A Nan: "Này A Nan! Ngươi phải trì lời này cho tốt.  Người trì lời này tức là trì danh hiệu Vô Lượng Thọ Phật."
Phật nói kinh này rồi, tôn giả Mục Kiền Liên, tôn giả A Nan và Vi Đề Hi, cùng thị nữ quyến thuộc, nghe lời đức Phật dạy tất cả đều rất vui mừng.
Bấy giờ đức Thế Tôn chân đi trên hư không trở về núi Kỳ Xà Quật.  Tôn giả A Nan vì đại chúng nói rộng sự ấy.  Vô lượng chư thiên long bát bộ nghe lời Phật nói đều rất vui mừng lạy Phật lui ra.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật (3 lần).

Hết chương 1.