Lược Sử Thời Gian (nguyên tác A Brief History of Time) là tác phẩm khoa học phổ thông nổi tiếng của Stephen Hawking, nhà vật lý lý thuyết lừng danh người Anh. Ra mắt lần đầu năm 1988, cuốn sách nhanh chóng trở thành hiện tượng xuất bản toàn cầu, đưa những vấn đề phức tạp nhất của vũ trụ học đến với đông đảo công chúng.

Trong cuốn sách, Hawking trình bày những câu hỏi lớn về nguồn gốc và số phận của vũ trụ, về vụ nổ Big Bang, hố đen, bản chất của thời gian và không gian. Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của tác phẩm là khả năng diễn giải những lý thuyết vật lý cao siêu bằng ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu, hạn chế tối đa công thức toán học mà vẫn giữ được chiều sâu tư tưởng.

Lược Sử Thời Gian không chỉ là một cuốn sách khoa học mà còn khơi dậy nơi người đọc niềm kinh ngạc trước sự bao la và bí ẩn của vũ trụ. Được xem là một trong những tác phẩm phổ biến khoa học có ảnh hưởng nhất mọi thời đại, nó tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ độc giả tìm tới các câu hỏi nền tảng về sự tồn tại.

Vũ trụ có điểm bắt đầu hay không, có kết thúc hay không, và con người có thể hiểu được nó tới đâu? "Lược Sử Thời Gian" mở ra bằng chính những câu hỏi lớn ấy, và trước khi trả lời, tác giả mời người đọc cùng suy ngẫm xem một lý thuyết khoa học thực chất là gì. Ở đây, ông đưa ra một quan niệm mộc mạc: lý thuyết chỉ là một mô hình về vũ trụ, hay một phần hạn chế của nó, cùng tập hợp những quy tắc liên hệ các đại lượng của mô hình với những quan sát mà ta thực hiện.

Một lý thuyết được xem là tốt nếu thỏa mãn hai yêu cầu: nó phải mô tả chính xác một lớp rộng lớn những quan sát trên cơ sở một mô hình chỉ chứa vài phần tử tùy ý, và nó phải đưa ra được những tiên đoán về các quan sát trong tương lai. Lý thuyết của Aristotle cho rằng mọi vật cấu tạo từ đất, không khí, lửa và nước có ưu điểm đơn giản nhưng không tiên đoán được gì; trong khi lý thuyết hấp dẫn của Newton, tuy dựa trên mô hình còn giản dị hơn, lại tiên đoán chính xác chuyển động của mặt trời, mặt trăng và các hành tinh.

Bất kỳ lý thuyết vật lý nào cũng chỉ là tạm thời, theo nghĩa nó chỉ là một giả thuyết mà ta không bao giờ chứng minh được một cách tuyệt đối. Dù kết quả thực nghiệm phù hợp với nó bao nhiêu lần đi nữa, ta cũng không thể chắc rằng lần sau sẽ không có kết quả mâu thuẫn; ngược lại, chỉ cần một quan sát trái ngược là đủ để bác bỏ. Như nhà triết học khoa học Karl Popper đã nhấn mạnh, một lý thuyết tốt được đặc trưng bởi việc nó đưa ra nhiều tiên đoán mà về nguyên tắc có thể bị bác bỏ bằng quan sát.

Xin mời bạn đọc cùng bước vào cuộc hành trình khám phá bản chất của không gian và thời gian, nơi những ý tưởng lớn lao được kể lại bằng thứ ngôn ngữ giản dị và say mê.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.