Kẻ Chết Giả
Giới thiệu
"Kẻ Chết Giả" là một truyện ngắn của Dino Buzzati, nhà văn Ý nổi tiếng với tiểu thuyết Sa mạc Tartar và những truyện ngắn pha trộn hiện thực với phi lý.
Một buổi sáng, hoạ sĩ Lucio Predonzani, bốn mươi sáu tuổi, đang sống ẩn dật ở quê nhà Vimercate, mở báo và đọc thấy tin chính mình đã qua đời, kèm một bài tưởng niệm dài đầy lời tán dương, len lỏi vài câu châm chọc. Vợ ông, bà Matilde, khóc rồi lại cười. Ông giận dữ lên toà báo đòi đính chính, nhưng ông chủ bút niềm nở lại có một đề nghị khác hẳn: người nghệ sĩ khi đã chết thì tranh lên giá ngay.
Truyện ngắn, giọng kể tỉnh, nhịp nhanh, mỗi cảnh là một nấc trào phúng mới. Đây không phải truyện trinh thám theo nghĩa hẹp mà là một truyện ngắn trào phúng mang màu sắc phi lý, xoay quanh một trò lừa và hệ quả của nó.
Lời tựa
Buzzati có biệt tài biến một sự nhầm lẫn nhỏ thành một câu hỏi lớn. "Kẻ Chết Giả" bắt đầu như một trò đùa của báo chí và kết thành một suy ngẫm về giá trị của con người khi bị thị trường định đoạt.
Câu nói của ông chủ bút là cái bản lề của cả truyện, trơn tru và trơ trẽn đến mức khiến người đọc bật cười: "Là vì sau khi một nghệ sĩ qua đời thì lập tức tác phẩm của ông ta lên giá ngay." Trong một câu, Buzzati phơi ra cái logic lạnh lùng của giới buôn tranh và danh tiếng: người nghệ sĩ có giá nhất khi không còn ở đó để làm phiền ai.
Truyện ngắn nên được đọc một hơi, để cảm nhận cái nhịp trượt dần từ hài hước sang chua xót mà tác giả giấu rất khéo.
Câu chuyện nhỏ này giữ nguyên sức châm biếm sau nhiều thập kỷ. Nó hỏi người đọc rằng sự tồn tại của một con người có ý nghĩa gì khi tên tuổi và tác phẩm của anh ta có thể sống tốt hơn khi không có anh ta.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026