Tủ Sách Việt Văn

Lại Tranh Đấu Cách Mạng

Lại Tranh Đấu Cách Mạng. Từ quãng 1860, phong trào thợ thuyền lại bắt đầu trỗi dậy ở Đức, Pháp, Anh sau gần mười năm tan rã, tê liệt vì những chia rẽ nội bộ, hay khủng bố đàn áp của các lực lượng quân chủ phản động. Nhưng lần này vùng lên, các lãnh tụ đều cảm thấy cần thực hiện một liên kết vượt phạm vi quốc gia những lực lượng thợ thuyền của từng nước mới mong chống lại được một liên kết quân chủ cũng có tính chất quốc tế. Nhân dịp dân Ba Lan nổi dậy chống chuyên chế Nga hoàng, thợ Anh và Đức dự định tổ chức một biểu tình ủng hộ Ba Lan. Chưa làm được thì cuộc nổi dậy trên đã bị tiêu diệt. Tuy nhiên hai phái đoàn Anh và Pháp đã nhờ dịp gặp nhau và đã thoả thuận về nguyên tắc thành lập một tổ chức quốc tế thợ thuyền. Đứng trước những cuộc vận động mới có vẻ “nghiêm chỉnh” như trên, Mác không thể lãnh đạm đứng ở ngoài được. Cho nên Mác nhận lời khi được mời vào Uỷ Ban dự thảo thành lập quốc tế lao công. Buổi hội chính thức để thành lập kết quả hoàn toàn tốt đẹp: lần lượt các đại biểu Pháp, Anh, Đức, Ý, Ái nhĩ Lan lên diễn đàn và sau đó toàn thể chấp thuận nghị quyết thành lập hội quốc tế thợ thuyền, tức là “Đệ nhất Quốc tế” cộng sản; Trung ương lãnh đạo đặt trụ sở ở Luân đôn. Nhưng khi bàn đến hiến chương, nội quy, các khuynh hướng trong hội không đi tới một thoải thuận nào vì phần đông lãnh tụ vẫn chưa nhận định đúng một con đường phải đi, nên đưa ra những ý kiến mà Mác cho là “không thể chấp nhận” được, quá ấu trĩ nguy hại cho phong trào. Thảo luận chán, cuối cùng Mác được uỷ nhiệm dự thảo quy chế và khi đưa ra hội đồng được toàn thể nhiệt liệt hoan nghênh chấp thuận. Ý niệm căn bản của qui chế là: “Công cuộc giải phóng thợ thuyền phải do chính giai cấp công nhân đảm nhiệm”. Mục đích của hội nhằm thiết lập những liên lạc liên đới giữa những tổ chức thợ thuyền các nước trong tinh thần tôn trọng tính cách độc lập của mỗi tổ chức quốc gia. Trong ý định của Mác, Hội quốc tế thợ thuyền phải là một lợi khí giáo dục ý thức cách mạng của thợ thuyền, làm cho họ giác ngộ về thân phận của họ, nhận thức được vai trò lịch sử của họ và biết tranh đấu thực hiện vai trò lịch sử của mình theo được đường lối cách mang, chứ không phải chỉ vì nhiệt tình cách mạng bộc phát. Đệ nhất Quốc tế vừa thành lập đã bành trướng rất mau lẹ. Khắp nơi đều hưởng ứng thành lập những khu, ban, liên đoàn. Năm 1865 Mác viết cho Engels: “Thợ Pháp, nhất là thợ Paris, coi Đại hội đồng ở Luân-đôn như một Bộ ngoại giao của giai cấp công nhân”. Đại hội đồng thực ra là Mác. Mác lãnh đạo, cho chỉ thị, khuyến cáo cho tin tức hay xác định lập trường trước những biến cố xảy ra. Trong thời gian này, Mác hoàn toàn bị lôi cuốn hết thời giờ vào việc tổ chức điều hành Đệ Nhất quốc tế. Nhưng chẳng bao lâu, những khó khăn về đường lối lại xuất hiện. Mác có thể quan niệm mỗi tổ chức đia phương được hoàn toàn tự do độc lập trong việc bầu cử nội bộ, nhưng không thể để cho những đường lối lý thuyết trái ngược với quyền lợi chung của Đệ Nhất quốc tế. Chẳng hạn, khuynh hướng theo Lassalle chủ trương vô sản cộng tác với phong kiến phản động chống lại dân chủ trưởng giả. Mác cương quyết chống lại và tuyệt giao với nhóm đó. Nhưng đối thủ nguy hại hơn cả là Michel Bakounine. Sinh trưởng ở Nga, nhưng sang Đức học, Bakounine cũng giống Mác ở chỗ cả hai đều thuộc phái Hegel khuynh tả, và đi từ lý thuyết đến thực tiễn cách mạng. Bị bắt kết án tử hình vì tham gia vào những cuộc nổi loạn, rồi bị đày đi Sibérie, sau cùng Bakounine vượt ngục qua Nhật, Mỹ để trở về Âu-châu. Bakounine gặp Mác ở Paris hồi 1844. Hai người đều làm cách mạng vô sản, nhưng quan niệm khác hẳn nhau về cách mạng vô sản và cả về cách làm cuộc cách mạng đó. Theo Mác, cách mạng vô sản sẽ phải thoát thai từ xã hội cũ, nó vượt xã hội cũ nhưng giữ lại tất cả những giá trị tích cực, những thành quả về văn hoá, chính trị xã hội. Trái lại, theo Bakounine, cách mạng là sự huỷ diệt triệt để mọi cái cũ, không giữ lại gì cả và xây dựng lại từ số không: “Ba lê, Luân đôn, Bá linh sẽ trở thành một đống lửa vĩ đại”. Hơn nữa, về phương thức tranh đấu, Bakounine cũng chủ trương như Weitling, Willich trước đây, nghĩa là có làm cách mạng phải làm tức khắc bằng âm mưu hội kín và là làm cách mạng vô sản, nếu không thì thôi. Với những quan điểm đối nghịch như vậy đã hẳn khó lòng quan niệm được Mác sẽ cộng tác với Bakounine. Sự xung đột càng không thể tránh được khi Bakounine nuôi tham vọng lái toàn thể “Quốc tế vô sản” vào hướng đi của mình và ra sức củng cố địa vị, gây thêm phe cánh để gạt ảnh hưởng và uy quyền của Mác. Nhưng Bakounine quỷ quyệt không bao giờ trực tiếp công kích Mác, vì hiểu rằng nếu đả kích trực tiếp Mác, sẽ bị quá ba phần tư “Quốc tế” phản đối tẩy chay. Bakounine theo chiến thuật chia mà đánh, nhằm một vài đồng chí của Mác, ít có uy tín bằng Mác để đả kích, đồng thời vẫn ca tụng ra mặt ủng hộ Mác. Sau hội nghị đảng ở Balê và nhất là từ 1870, sự mâu thuẫn giữa Mác và Bakounine càng trở nên sâu sắc, không thể nào hoà giải được.