Người Đàn Bà Trên Sàn Diễn
Giới thiệu
Người Đàn Bà Trên Sàn Diễn (nguyên tác Theatre, 1937) là một trong những tiểu thuyết sắc sảo nhất của William Somerset Maugham, nhà văn Anh từng là tiểu thuyết gia, nhà soạn kịch và cây bút truyện ngắn bậc thầy. Bản tiếng Việt do Nguyễn Quang Huy chuyển ngữ, mở đầu bằng một bài viết khá kỹ về cuộc đời Maugham: mồ côi từ nhỏ, lớn lên trong nhà người chú, mê Ibsen, Wagner và Schopenhauer từ thời sinh viên ở Heidelberg.
Nhân vật trung tâm là Julia, nữ diễn viên lừng danh nhất London, ngoài bốn mươi tuổi, vợ của Michael, người chồng điển trai, chu đáo và tính toán chi li từng đồng. Cuộc sống của nàng tưởng đã yên vị giữa ánh đèn và những tràng vỗ tay, cho đến khi Tom, một chàng trai trẻ làm nghề kế toán, bước vào. Mối tình vụng trộm ấy kéo Julia ra khỏi sân khấu, vào những căn phòng thuê ẩm mốc, vào cơn ghen, sự tự ái và nỗi sợ tuổi tác.
Maugham viết bằng con mắt lạnh và tinh của người hiểu rõ nhà hát từ bên trong. Ông không phán xét Julia; ông chỉ để người đọc thấy ranh giới giữa cảm xúc thật và vai diễn mỏng đến mức nào, và một người đàn bà tài năng có thể dùng chính nghệ thuật của mình để tự cứu ra sao.
Lời tựa
Maugham thường được gọi là người kể chuyện hoài nghi, và trong "Người Đàn Bà Trên Sàn Diễn", sự hoài nghi ấy đạt đến độ tinh tế nhất. Nhưng đọc kỹ sẽ thấy ông không giễu cợt Julia. Ông say mê bà, như người ta say mê một sinh vật kỳ lạ không thể sống khác đi được: người nghệ sĩ mà mọi cảm xúc, kể cả đau khổ thật, đều có một khán giả là chính mình.
Cảnh Julia khóc trước người tình trẻ là một ví dụ hoàn hảo. Nỗi buồn của bà có thật, nước mắt có thật, vậy mà ngay giữa lúc ấy: "Một bản ngã khác bên trong nàng biết việc nàng đang làm, cái bản ngã chia sẻ nỗi bất hạnh của nàng, mà vẫn theo dõi sự biểu lộ niềm bất hạnh ấy." Maugham không gọi đó là giả dối. Ông gợi ra rằng chính sự phân thân ấy làm nên tài năng, và cũng chính nó khiến Julia chẳng bao giờ hoàn toàn thuộc về ai, kể cả chính mình.
Hãy đọc cuốn sách với một nụ cười chờ sẵn. Maugham hóm hỉnh hơn nhiều người nghĩ, từ những câu nhận xét của cô hầu phòng Evie đến cách Julia tự đạo diễn những cuộc làm lành của mình, chỉ tiếc chiếc lò sưởi điện không cháy cho "màn" ấy thêm ánh lửa.
Gần một thế kỷ trôi qua, cuốn tiểu thuyết vẫn tươi như mới vì điều nó nói vượt ra ngoài sân khấu: mỗi người đều ít nhiều đóng vai trong đời mình. Maugham không đòi ta xấu hổ vì điều đó. Ông chỉ đề nghị ta tỉnh táo, và biết đâu là lúc nên hạ màn.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026