Mưa
Tóm tắt nội dung
Sáng hôm ấy, trên bãi biển, người ta tìm thấy Đavítxơn nằm chết, cổ họng bị cắt bằng con dao cạo. Trước đó ít ngày, ông còn là người sắt đá nhất trong nhà: ông bắt cô Sađi Thômxơn phải xuống tàu đi Xan Phrănxixcô theo lệnh thống đốc, dù Hơn đã báo cô đợi chờ, dù Mácphâylơ xin giúp và giận dữ gọi ông là "một tên mật thám đê tiện". Thômxơn quỳ ôm chân ông, thú nhận mình đã trốn thoát và về đó sẽ phải ngồi khám ba năm. Đavítxơn vẫn không lùi. Ông gọi cô là "Con Chiên lạc đàn", muốn cô nhận hình phạt như một sự hy sinh dâng lên Chúa, và ông thức đến hai giờ sáng ở lại một mình với cô.
Sau cái chết ấy, bà Đavítxơn vào nhà xác một mình rồi trở về, mặt nhợt nhạt, khô khan, không rơi một giọt nước mắt. Còn Thômxơn bước vào nhà trong bộ đồ rực rỡ, khạc nhổ vào bà, cười nhạo và chửi: "Bọn đàn ông các người! Bầy heo nhớp nhúa!". Chỉ một câu ấy, mọi lời cầu nguyện đêm trước bỗng đổi nghĩa. Mácphâylơ rùng mình, chợt hiểu ra điều mà Đavítxơn từng bảo ông không thấy vì "đui". Và người đọc khép sách lại với câu hỏi: dưới lớp đạo đức ấy, rốt cuộc người ta đã giấu điều gì?
Hỏi đáp về sách
Vì sao Thômxơn bị buộc phải xuống tàu đi Xan Phrănxixcô trong truyện Mưa?
Trong truyện Mưa của William Somerset Maugham, Đavítxơn là người ép Sađi Thômxơn phải xuống tàu đi Xan Phrănxixcô. Ông đe dọa dùng hội truyền giáo có uy quyền ở Oasinhtơn để gây sức ép lên thống đốc, nên lệnh trục xuất được giữ nguyên. Mácphâylơ xin cho cô ở lại nhưng thất bại.
Thômxơn sợ điều gì khi bị đưa về Xan Phrănxixcô?
Thômxơn thú nhận với Đavítxơn rằng cô đã trốn thoát, và nếu bị bắt ở Xan Phrănxixcô cô sẽ phải ngồi khám ba năm. Cô quỳ ôm chân ông, bộ dạng sụp đổ, để van xin. Đavítxơn vẫn bắt cô xuống tàu.
Đavítxơn nhìn Thômxơn như thế nào và muốn gì ở cô?
Đavítxơn coi Thômxơn như một "Con Chiên lạc đàn" đã "cải tà" và được dâng cho Chúa. Ông muốn cô nhận hình phạt ngồi khám như một sự hy sinh. Cả nhà từng quỳ cầu nguyện cho "cô em gái lạc đường" ấy, còn ông ở lại một mình với cô đến hai giờ sáng.
Đavítxơn chết như thế nào trong truyện Mưa?
Trong Mưa, Đavítxơn được tìm thấy chết trên bãi biển vào sáng hôm sau, tức đêm trước ngày tàu đi, cổ họng bị cắt bằng con dao cạo. Hơn đánh thức Mácphâylơ sớm, và hai người cùng ra bãi biển xem xác. Sau đó viên y sĩ và cảnh sát đến nhận thi thể.
Mácphâylơ có vai trò gì trong câu chuyện?
Mácphâylơ là người đứng về phía Thômxơn: ông xin thống đốc, can ngăn Đavítxơn và gọi ông là "một tên mật thám đê tiện", nhưng không cứu được cô. Ông cũng bực bội nói Đavítxơn "dóc tổ"; Đavítxơn đáp rằng ông không hiểu vì "đui". Cuối truyện, chính Mácphâylơ rùng mình và chợt hiểu ra.
Truyện Mưa kết thúc thế nào và muốn nói điều gì?
Khi trở về nhà, Thômxơn ăn mặc rực rỡ, khạc nhổ vào bà Đavítxơn, cười nhạo rồi nói: "Bọn đàn ông các người! Bầy heo nhớp nhúa!". Mácphâylơ rùng mình, chợt hiểu ra. Câu kết của Mưa khép lại câu chuyện về sự đạo đức giả và những gì con người che giấu dưới lớp đạo đức.
Giới thiệu
Mưa (nguyên tác Rain) là một trong những truyện nổi tiếng nhất của nhà văn Anh William Somerset Maugham, ở đây qua bản dịch của Lê Nguyên. Tác phẩm ngắn, chỉ vài chương, nhưng từng được chuyển thể nhiều lần lên sân khấu và màn ảnh.
Một con tàu trên Thái Bình Dương sắp cập bến Pagô Pagô. Bác sĩ Mácphâylơ, vừa trở về sau hai năm ở mặt trận, cùng vợ trên đường đến Apia; họ kết thân với ông bà Đavítxơn, một cặp vợ chồng truyền giáo nghiêm khắc. Vì dịch bệnh, cả nhóm phải dừng lại ở hòn đảo nhỏ, ở trọ chung một căn nhà với cô Thômxơn, một phụ nữ ăn mặc lòe loẹt, mở máy hát và tiếp đàn ông. Ngoài trời, mưa nhiệt đới đổ xuống không dứt. Bên trong, nhà truyền giáo quyết tâm "cứu rỗi" người phụ nữ ấy bằng mọi giá.
Maugham kể chuyện tiết chế, sắc sảo, để nhân vật tự phơi bày qua lời nói và thái độ. Truyện đặt ra câu hỏi về đức tin cuồng nhiệt, về quyền phán xét người khác và về những gì con người che giấu dưới lớp đạo đức.
Lời tựa
Ít truyện nào để thời tiết làm một nhân vật trọn vẹn như "Mưa". Maugham không dùng cơn mưa nhiệt đới làm phông nền cho đẹp; ông để nó đè lên mái nhà, lên thần kinh của từng người, cho đến khi những gì vốn được giữ kín dưới lớp áo đứng đắn bắt đầu rỉ ra.
Cái tài của tác giả là đặt hai thứ cuồng nhiệt cạnh nhau, của trời và của người, rồi để chúng soi vào nhau. Lòng nhiệt thành của nhà truyền giáo càng dâng thì cơn mưa ngoài kia càng dai dẳng, và có lúc câu văn gộp hai thứ làm một: "Mưa vẫn tuôn, tàn nhẫn tuôn hoài tuôn hủy; hăng hái tuôn một cách quái ác như loài người vậy." Chữ "hăng hái" vốn để chỉ một đức tính, ở đây chuyển sang nghĩa đáng sợ: sự hăng hái không biết đến lòng thương.
Đáng theo dõi nhất có lẽ là bác sĩ Mácphâylơ, người đứng giữa, nhút nhát, thấy chướng mà chưa dám nói. Ông là chỗ đứng của chính người đọc, và cách ông chần chừ, quỳ xuống cầu nguyện theo người khác dù lòng không thuận, sẽ khiến ta tự hỏi mình ở vào chỗ ấy thì làm gì. Bản dịch của Lê Nguyên phiên âm tên người theo lối xưa, đọc lên có cái duyên riêng của một thời.
Truyện ngắn, ít nhân vật, nhưng để lại một nỗi ngờ khó gỡ về những người tin rằng mình luôn đứng ở phía ánh sáng. Maugham không nói điều ấy bằng lời bình; ông để tiếng mưa nói thay, và tiếng mưa ấy còn gõ mãi sau trang cuối.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026