Aq Chính Truyện
Giới thiệu
Người kể chuyện loay hoay ngay từ trang đầu: nên gọi thiên truyện này là liệt truyện, tự truyện, biệt truyện hay gia truyện? Không cái tên nào hợp với một kẻ vô danh như AQ, nên đành mượn hai chữ "chính truyện" của mấy nhà tiểu thuyết "không chính quy". Rồi đến cái tên của nhân vật cũng không ai biết đích xác viết thế nào. Chỉ riêng lời tựa đã đủ cho thấy giọng giễu cợt sắc sảo của Lỗ Tấn.
AQ Chính Truyện là truyện vừa nổi tiếng nhất của Lỗ Tấn, nhà văn lớn của văn học hiện đại Trung Quốc. AQ là một kẻ làm thuê không nhà cửa ở làng Mùi, bị bắt nạt, bị đánh, bị chế giễu, nhưng luôn tự an ủi bằng "phép thắng lợi tinh thần": bị người ta đánh thì coi như "con đánh bố". Hắn túm đuôi sam đánh nhau với cu D. suốt nửa giờ trước bức tường vôi nhà họ Tiền, ve vãn, trộm cắp, và rồi khi tin cách mạng về làng, hắn cũng muốn "đầu hàng cách mạng" cho kịp thời.
Truyện ngắn gọn, giọng kể như một bản tiểu sử nghiêm trang mà mỗi câu đều chứa một mũi kim. Qua AQ, Lỗ Tấn phơi bày căn bệnh tinh thần của cả một xã hội trong buổi giao thời cuối nhà Thanh.
Lời tựa
Gần một thế kỷ nay, "AQ" đã thành một danh từ chung, và chính điều đó dễ khiến người ta tưởng mình hiểu hết "Aq Chính Truyện" khi chưa đọc. Nhưng Lỗ Tấn đâu chỉ vẽ chân dung một kẻ tự lừa mình. Ông viết về cả một cộng đồng nuôi dưỡng con người ấy, một làng quê mà mọi biến động lớn lao, kể cả cách mạng, đều bị biến thành chuyện thể diện.
Những trang về cách mạng ở làng Mùi là nơi mũi kim của tác giả châm sâu nhất. Một tấm huy hiệu bạc mua với giá bốn đồng, cái tên đảng bị dân làng nghe nhầm thành buôn dầu hạt thị, và lời bàn tán đầy kính phục: "Đeo huy hiệu ấy vào thì được ngang hàng với hàm Hàn lâm." Câu văn kể lại bằng giọng thản nhiên, gần như nghiêm trang, nhưng nó cho thấy cái mới chỉ được đón nhận như một chức tước kiểu cũ. AQ không đứng riêng; cả làng đều đang sống bằng phép thắng lợi tinh thần của mình.
Truyện ngắn, đọc một buổi là xong, nhưng nên đọc hai lần. Lần đầu để cười. Lần sau để nhận ra rằng mỗi tiếng cười đều có một người bị giẫm lên, và người kể, với giọng trịnh trọng giả vờ, chưa bao giờ đứng ngoài trò cười ấy.
Ít tác phẩm nào ngắn như thế mà để lại một hình tượng sống lâu đến vậy. Giá trị của nó nằm ở chỗ nó không cho phép người đọc yên tâm đứng phía trên AQ; ai cũng có lúc gọi thất bại của mình bằng một cái tên dễ nghe hơn.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026