Công Tử Bạc Liêu
Giới thiệu
"Công Tử Bạc Liêu" của Nguyên Hùng kể lại cuộc đời cậu Ba nhà Hội đồng Trạch, nhân vật đã thành giai thoại của đất Nam Kỳ thời Pháp thuộc. Chương đầu mở ra khi Nhà Lớn bên bờ sông Bạc Liêu, cách cầu Quay vài trăm thước, rộn rịp vì bức điện từ Paris: cậu Ba đã "thành tài", đang đáp tàu Aramis về cập bến Nhà Rồng.
Tác giả không ngại giở sổ bộ điền đất để bạn đọc hình dung cơ nghiệp: Hội đồng Trạch, tức Trần Trinh Trạch, đứng đầu tỉnh với 110.000 mẫu ruộng cùng nhiều sở ruộng muối, trên cả các điền chủ người Tàu, người Pháp. Ông đặt tên con theo loài thủy tộc: cậu Hai Đinh, cậu Ba Qui, còn cậu út bị gọi là Tám Bò vì thói quen bò xuống lầu đi tán gái ban đêm. Rồi cậu Ba về, mang theo những chuyện thâm cung bí sử nghe được bên Tây, ý định làm "sốp-phơ máy bay" cho cha, và kế hoạch thuê phố ở Sài Gòn để nắm giá lúa gạo bên Xiêm, bên Mã Lai.
Lối kể dí dỏm, giàu giọng Nam bộ và chi tiết sinh hoạt của giới điền chủ, đưa người đọc trở lại một thời vàng son xa hoa, đôi khi lố bịch, của đồng bằng miền Tây.
Lời tựa
Giai thoại về Công tử Bạc Liêu thường dừng ở chuyện đốt tiền nấu trứng, mua máy bay, ăn chơi khét tiếng. "Công Tử Bạc Liêu" của Nguyên Hùng thú vị ở chỗ nó cho thấy một con người mâu thuẫn hơn thế: một cậu ấm vừa học Tây vừa đầy nếp nghĩ của dòng họ điền chủ, vừa muốn đổi mới vừa giữ khư khư thứ bậc.
Mâu thuẫn ấy hiện rõ nhất trong những cuộc trò chuyện giữa anh em trong nhà. Cậu Ba dạy em phải tự suy nghĩ, tự đứng trên đôi chân mình, nhưng khi bàn đến chuyện cưới vợ thì lại nói đúng giọng cha mẹ. Cậu Tám, kẻ bị cả nhà gọi là cù lần, đáp lại một câu trúng tim đen: "Tưởng anh đi Tây về tiến bộ hơn ba má, ai ngờ anh lại thủ cựu như ba má". Câu thoại dí dỏm ấy gói gọn cả chân dung một tầng lớp: Tây hoá ở bề ngoài, phong kiến ở bên trong.
Nên đọc cuốn sách với nụ cười, nhưng đừng chỉ cười. Những con số ruộng đất, những bữa tiệc, những chuyến du hí ra biển là mặt tiền rực rỡ, còn phía sau là cả một hệ thống tá điền và quyền lực mà tác giả để lộ ra qua những câu bông đùa.
Lịch sử miền Tây thời thuộc địa còn thiếu những cuốn sách kể chuyện vừa có tư liệu vừa có không khí. Cuốn này lấp được một khoảng trống ấy, và giúp người đọc hôm nay hiểu vì sao một gã ăn chơi lại trở thành nhân vật dân gian, được nhắc đến bằng nửa thán phục nửa mỉa mai.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026