Tủ Sách Việt Văn

Chương 2

Chương 2. Trần Hoài Trang là một người thiếu niên hăng hái lại rất mực yêu đời. Cha mẹ chàng người làng Giao Thủy, tỉnh Thừa Thiên. Trang bồ côi cha từ năm nơn mười chín tuổi. Thân phụ chàng trước tòng sự về ngạch tòa Sứ gần đúng hạn về hưu thì mất. Người ta vẫn thường gọi ông là ông Thị Tốn. Bấy giờ chàng đương là kẻ lưu học sinh năm thứ hai trường trung đẳng ở Hà Nội. Trang được cái điện tín báo tin buồn thì vội vàng xếp đặt hành lý và xin phép đáp tàu về ngay ông bà Thị Tốn có năm người con, nhưng hai cô gái lớn đã gả chồng xa, chỉ còn ở nhà cô gái thứ tư lối mười ba tuổi và cậu con trai út hồi đó vừa đỗ xong bằng yếu lược. Có một mình Trang là lớn, vì vậy luôn luôn trong mấy ngày chàng và bà Thị Tốn, hai mẹ con chia nhau lo chạy việc nhà. ông Thị bình sinh gia thế vẫn chẳng có gì, lại thêm hai con đương ăn học, nên ngày ông mất rồi bà Thị liền đâm lọ Vẫn biết bà sẽ mỗi quí lãnh được món tiền tuất, song số bạc cỏn con đó ăn tiêu đã đủ vào đâu mà hòng còn lo học phí cho con được. Nhưng nghĩ con lớn học đã gần thành tài nên bà cố tìm phương kế gì cho chàng đeo đuổi theo sự học ít nữa là cũng giựt lấy một mảnh bằng tú tài tây vậy. Trang dò hiểu ý mẹ, cảm động ngùi ngùi, duy chưa nói ra, vì bản ý chàng còn lăm le theo đuổi trường đại học. Trong mấy ngày hai mẹ con cùng nghĩ mãi không xong lại được giấy nhà trường bảo ra gấp, trong lòng chàng đã nghe tê tái. Vừa có ông bạn của ông Thị mách cho biết rằng có thể nhân dịp ông Thị mất mà đầu đơn xin vào tòa sứ được. Đi làm ăn! Chết nỗi! Đương cái tuổi cần học của Trang, chàng quả chưa từng tưởng đến sự sinh nhai khi nào cả. Chàng nghĩ thầm rằng: - ừ, nếu bây giờ nhà nước chấp đơn thì ta sẽ lĩnh được mỗi tháng ngót bốn chục đồng bạc lương có thể đỡ đần cho nhà trong lúc túng rối và nuôi em Biền đi học. Nhưng thế thì sự học của ta cố nhiên phải bỏ nửa chừng rồi. Trang lấy làm kinh ngạc, đau đớn mà tưởng đến bao nhiêu cái nguyện vọng thâm thiết của mình có lẽ phải tiêu ma như mây khói vậy. Bà Thị cũng buồn rầu chẳng bàn tán ra sao chỉ để tùy ý con liệu định. Trang thấy sau cái tang cha, trong nhà lại phải lo nghĩ vì mình thì tự cho mình là ích kỷ quá. Phải, có lẽ nào trong nhà đang lo túng thiếu mà chàng lại chỉ biết đến phần riêng thôi. Giá bây giờ làm cho mẹ phải kham khổ đến điều cho chàng đạt được cái chí cầu học thì phỏng sau tốt nghiệp rồi chàng hẵng lại làm gì lắm! Trang bèn quả quyết thưa với mẹ cho mình ra đầu đơn xin lĩnh việc. - Sao hôm nay mầy lại đòi đi làm? Tao tưởng mầy còn thích học lắm kia chớ? Bà Thị Tốn tưởng con chưa nghĩ chín nên liền hỏi thế. - Trước con cũng ước ao học cho đến cao cấp, nhưng cứ cái tình thế nhà ta bây giờ, mẹ cũng biết, con tính đi học mà để trong nhà quẩn bách thì lại chẳng bằng là thôi. - Nhưng mầy liệu lát nữa có khỏi hối hận gì không? - Con nghĩ mình đi làm mà cầu lấy no thì cũng chẳng còn hối hận nỗi gì nữa. Thế là xong câu chuyện ấy và sáng ngày hôm sau thì Trang đã đầu đơn vào trước mặt quan Quản lý văn phòng tòa Khâm sứ Huế. Đã được chấp đơn rồi, chàng chỉ còn một nước về nhà nằm chờ ngày bổ dụng. Song mỗi khi chàng tưởng đến trường học và bạn hữu phải sớm chia lìa thì chàng lại thở dài và tự đặt mình vào trong hạng những người vô duyên vậy. Cách một tháng sau, chàng được giấy bổ lên tòa sứ Kontum. Cậu học sinh ngày hôm qua đã nghiễm nhiên làm một thầy ký trẻ măng đang xách chiếc va li lên đường vậy. Lúc đầu bước chân đến sở, đương là cái thời kỳ tập sự, đối với chàng công việc nhất nhất đều lạ cả, nên chàng chỉ cắm đầu vào bàn giấy. Nhưng chẳng bao lâu thấy công việc mình ngày nào cũng chỉ có thế, chàng đã hơi chán lại trông thấy mấy bức tường chắn ngang cái phòng giấy mình thì càng ngả lòng mà nghĩ rằng nếu suốt đời chàng chỉ làm bạn với mấy bức tường ấy thì cũng đến vô vị chết! Vì chàng vốn ưa hoạt động, phấn đấu, lại đương cái tuổi thanh niên bồng bột nên không thiết gì đóng vai anh chàng cạo giấy. Sực nhớ lại mình đi làm chẳng qua muốn đỡ vớt cho gia đình thì hẳn phải trả món nợ gia đình trước đã. Đã lập tâm như thế, chàng bèn ngày đi làm việc tối lại chỉ nằm khoèo đọc sách là một điều chàng không hề quên nhãng được. Cứ thế rồi ky cóp được ít nhiều là Trang gởi về cho bà Thị Tốn tậu đất hay làm vốn cho cô em buôn bán. Những sự bó buộc đó vẫn là trái ngược với cái bản tính hào hiệp ngang tàng của chàng, nhưng chàng đã sớm biết rằng mình đứng vào cái thời buổi kim tiền vạn năng nầy nếu không ép lòng làm vậy thì cũng khó mà đạt cái mục đích mình được. Trong vòng bốn năm trời nhờ sức đảm đang tần tảo của mẹ và em gái, cửa nhà Trang xem chừng đã có cái cơ sở vững bền được. Cậu em trai ở nhà cũng vừa đỗ lấy bằng tiểu học. Bà Thì đã đôi lần muốn nói vợ cho Trang, nhưng chàng cứ hẹn rày mai, rốt cục chẳng yên nơi nào cả. Trang có người dì là bà Khóa Đôn thường hay nhiếc va là anh chàng già kén. Cái trí chất phác của bà đâu có dò biết rằng thật ra cháu bà đang đau khổ vì tình, sự đau khổ đó chỉ có mẹ chàng là hiểu thấu. Nên dẫu thấy chàng lảnh đạm với sự vợ con, bà Thị Tốn cũng không nỡ ép.