Lá Rụng Chiều Thu
Giới thiệu
Mười hai năm đã qua, Ai Đan vẫn giữ gói quà buộc dây băng tím đã phai: một tập thơ xứ Wales kẹp vài bản nhạc, một cuốn tiểu thuyết giữa trang có chiếc lá phong đỏ thắm, và dòng chữ nắn nót "Đây là tặng vật của Jane". Mỗi lần giở ra, chàng lại hôn lên nét bút ấy và nước mắt trào ra. Lá Rụng Chiều Thu của Quỳnh Dao, qua bản dịch của Liêu Quốc Nhĩ, bắt đầu từ nỗi hoài niệm ấy để quay ngược về những năm chiến tranh.
Ai Đan sinh ra trong một gia đình khá giả ở Tô Châu, lớn lên giữa thời quân phiệt rồi kháng Nhật, thi vào trường hải quân và được cử sang Anh nhận chiến hạm. Vừa đến nơi một tháng thì thế chiến thứ hai bùng nổ. Giữa châu Âu khốc liệt, chàng gặp Jane, cô gái Anh mắt xanh, và hứa khi hòa bình sẽ đưa nàng về ngắm mai vàng, bơi thuyền trên hồ Động Đình. Nhiều năm sau, chàng đến Venice, đi qua quảng trường San Marco và mở một phòng tranh, vẫn nuôi giấc mơ cũ.
Đây là một tác phẩm khá khác trong sáng tác của Quỳnh Dao: bối cảnh trải rộng từ Trung Hoa sang châu Âu, chuyện tình giữa hai nền văn hóa bị chia cắt bởi chiến tranh. Văn giàu hình ảnh, nhiều đoạn trữ tình về phong cảnh và ký ức.
Lời tựa
Chiến tranh trong "Lá Rụng Chiều Thu" chỉ là nền. Điều Quỳnh Dao thực sự muốn hỏi là: người ta làm gì với một ký ức quá đẹp, khi ký ức ấy không còn chỗ để quay về? Giữ lấy nó như giữ một tín vật, hay để nó rụng đi như chiếc lá cuối mùa, để còn sống tiếp?
Cuốn sách không vội trả lời. Nó để Ai Đan đi qua những nơi chốn cũ, và mỗi nơi chốn lại trả về cho chàng một khoảng trống. Có một câu ngắn trong truyện nói gọn nỗi hụt hẫng ấy, gọn đến mức gần như lạnh lùng: "Cảnh vật vẫn còn y nguyên mà những hình bóng thân thuộc đã xa rồi." Không có tiếng kêu than nào lớn hơn câu ấy. Cái buồn ở đây là cái buồn của người lính trở về, thấy thế giới vẫn chạy đều trong khi riêng mình đã dừng lại ở một mùa thu nào đó.
Người đọc nên kiên nhẫn với nhịp kể chậm, nhiều đoạn tả cảnh và hồi tưởng. Chính những trang ấy cho thấy Ai Đan đã sống bằng quá khứ lâu đến mức nào, và khiến mỗi bước chàng tiến về phía hiện tại trở nên đáng giá.
Những ai từng mất một người, hay một thời, sẽ tìm thấy ở đây một sự an ủi kín đáo. Quỳnh Dao không bảo người ta phải quên. Bà chỉ cho thấy nhớ thương có thể được mang theo như một phần của mình, chứ không nhất thiết phải là gánh nặng đè lên những ngày còn lại.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026