Mai Ly
Giới thiệu
Mai Ly của Việt Dương Nhân bắt đầu từ một bờ ao nuôi cá tra ở miền quê Nam Bộ, nơi một bé gái ngồi một mình lúc chạng vạng, ném mấy cục đất xuống nước để "xí gạt" bầy cá rồi cười khúc khích. Về đến nhà, em bị anh Hai đánh một trận vì về trễ. Mai Ly mồ côi cha năm năm tuổi, mẹ đi bước nữa khi em lên bảy; em ở lại với anh cả là Hà và người chị dâu luôn tìm cớ hành hạ.
Những trang đầu dựng lại cảnh "chị dâu em chồng" bằng lời thoại mộc, đậm giọng miền Nam: tiếng la "con quỉ, đồ ăn hại", cây chổi lông gà cán mây nhịp trên bộ ván. Từ ngôi nhà ấy, cuộc đời Mai Ly bị đẩy ra chợ, ra phố, rồi tới Sài Gòn, nơi một bà chủ tên Kim Cương bắt đầu dạy cô trang điểm và mặc váy kiểu Tây với những toan tính riêng.
Truyện được mở đầu bằng mấy câu thơ lục bát than thân "kiếp lạc loài, bơ vơ", và tinh thần ấy thấm suốt cuốn sách: một số phận nữ bị xô đẩy, nhưng có sẵn trong mình sự lì lợm để sống. Đây là phần mở đầu cho chuỗi truyện về Mai Ly của tác giả.
Lời tựa
Văn của Việt Dương Nhân trong "Mai Ly" mộc mạc, đôi chỗ vụng, nhưng ông nắm được điều cốt lõi của loại truyện thân phận: một cô gái nghèo không có gì trong tay ngoài việc dám nói không. Cuốn sách là chuỗi những lần thế giới quanh Mai Ly định giá cô, và những lần cô từ chối cái giá ấy.
Tác giả không tô vẽ chốn snack-bar mà Mai Ly lạc vào. Ông để những cô chiêu đãi viên tự nói về nó, bằng giọng tỉnh khô của người đã quen. Khi bàn tán về cô bé mới, họ đoán bà chủ đang "để dành" cô cho khách sộp, rồi một người buông ra nhận xét đúng nhất về Mai Ly: "Nhưng con bé này nó cứng đầu lắm bà chủ khó mà xoay nó được." Lời nhận xét ấy đến từ chính những người đã bị đời xoay được, nên nghe như lời thán phục, cũng như một lời tiên đoán chưa chắc thành.
Người đọc nên để ý mối dây giữa Mai Ly và người mẹ đã đi bước nữa. Dù bị bỏ lại từ nhỏ, cô vẫn nghĩ đến mẹ mỗi khi có chút tiền, và chi tiết ấy cho thấy sự cứng đầu của cô không đi cùng lòng oán hận.
Không phải một tác phẩm lớn, nhưng là một chứng từ chân thật về những phận người nữ ở miền Nam xưa, khi giữa đô thị đầy cám dỗ, giữ được mình đã là một kỳ công. Sự lì lợm hiền lành của Mai Ly là thứ người đọc sẽ nhớ.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026