Tủ Sách Việt Văn

Chương 34

Chương 34: Lạc Lõng. Trần Đình Tấn không chấp nhận không khí lạnh lẽo trong phòng làm việc của đoàn thanh tra. Vì vậy anh đặt cho mỗi thành viên trong đoàn một hành động ráo riết. Thời gian nhàn rỗi sẽ là cái cớ để con người ta chán nản, mệt mỏi. Mọi người răm rắp tuân theo anh, không một ai phản đối. Nhưng cứ nhìn cử chỉ và nét mặt của họ, thì Tấn hiểu là vấn đề hoàn toàn không dể dàng. Nhân lúc chỉ có Sơn, phó đoàn, trong phòng, Tấn mới thành thật dọ hỏi nỗi băng khoăn của bạn. - Chẳng lẽ cậu cũng mệt mỏi? - Mình không mệt mỏi, Sơn xoa tay lên cằm, anh có thói quen kích thích những suy nghĩ bằng việc nhờ những cộng râu cứng, nhặm lên da tay mình, Công việc đã có gì đáng gọi là mệt mỏi, nhưng mình thất vọng với chính mình, mình cũng là người có học, sách vở cũng kha khá, vậy mà sức đi và sức nghĩ thì lại quá chậm. - Cậu nói vậy là sao? Sơn lại xoa tay lên cằm: - Có nhiều điều mà bấy lâu nay mình coi là “chuẩn mực” là “khuôn vàng thước ngọc”, thì nay mình bổng thấy thật lỗi thời, chật hẹp và thực sự trở thành một “chướng ngại” đối với lao động sáng tạo của con người. - Có nghĩa là cậu đang tự phủ định chính mình? - Nói thật chính xác thì phủ định chính những suy nghĩ giáo điều, cũ kỹ của mình. Trong những tháng năm này, tình trạng quản lý kinh tế ở nước ta đang lâm vào một mâu thuẫn nghiêm trọng, đó là mâu thuẫn giữa tính hợp pháp và tính hợp lí. Trong khi đời sống xã hội, công tác quản lý đòi hỏi những thay đổi để thích hợp với hoàn cảnh, thì các quy định, quy chế, và ngay cả luật pháp nữa, hầu như đang trong tình trạng dẫm chân tại chổ. Thực tế xã hội đã không thể công nhận những mô hình kinh tế mới, những cách làm ăn mới, và những thành phần kinh tế mới. Nếu chúng ta đêm lý luận để xem xét, Sơn lại đưa tay lên xoa cằm. - Mình cứ tưởng đầu óc cậu tỉnh hơn. - Tỉnh lắm đấy chứ, Sơn lại xoa tay lên cằm, Tôi tới đây với anh với tinh thần như thế nào thì anh cũng đã biết, tôi không nề hà công việc gì, tôi không tiếc sức mình, bởi vì tôi cũng rất muốn chứng minh là ở đây họ đã làm ăn xái quấy? - Và bây giờ cậu thấy họ không xái quấy? - Vi phạm những cái hợp pháp, nhưng họ đã thực hiện được cái hợp lý, Sơn lại xoa tay lên cằm, Nếu họ cứ máy móc chấp hành những cái gọi là hợp pháp đã xưa cũ, thì họ đã không thể trưởng thành như hôm nay. Ngược lại, họ đã vận dụng sáng tạo những điều hợp pháp, biến nó thành hợp lý, không có nhà ở họ liên kết xây dựng, không có trang thiết bị, họ tự lo bằng đường xuất nhập khẩu, họ đã làm mọi cách để có đường, có vải, có bột ngọt, có xà bông, có gạo… Nói tóm lại họ đã mang tất cả sức lực và đầu óc để tự khẳn định sự tồn tại… - Thôi đủ rồi, Trần Đình Tấn, hơi bực, ngay đến người bạn chí cốt của mình, giờ đây cũng đang bị chính thực tế làm cho nghiên ngã, Chẳng lẽ tổ công tác của cậu không khui ra điều gì phạm pháp về họ? - Tự anh cũng biết đó, cả công ty không có một người nào đi xe cúp, cũng không có người nào coi ti vi màu… Tôi muốn nói là những thứ người ngoài nhìn vào, cứ nghĩ công ty nhập về để tự phân phối cho nhau. - Chẳng lẽ cậu không phát hiện được sự tư túi nào trong các việc làm của họ? Sơn lại đưa tay lên xoa cằm. - Cái thời, những người có tâm huyết, những người năng động muốn đổi mới, muốn làm việc, bị phiền hà, bị tổn thương sinh mạng chính trị, mất sự nghiệp, hình như đã qua rồi. – Sơn đứng dậy, lẳng lặng bỏ ra ngoài. Trần Đình Tấn điếng người. Cậu ta nói có lý. Suốt thời gian thanh tra, chính mình cũng chưa phát hiện những vi phạm thuộc về nguyên tắc mà mọi thời kỳ, mọi chế độ xã hội đều phải nghiêm trị, đó là sự vi phạm đạo đức, mượn nhà nước để làm giàu cho chính bản thân mình. Mình cũng đã lờ mờ cảm thấy mâu thuẩn nghiêm trọng giữa hợp pháp và hợp lý. Thằng châu đúng là đã làm những việc sai trái với những quy định hợp pháp của nhà nước, nhưng thở hỏi, nếu nó cứ tuân thủ và chờ đợi cái gọi là tính “kế hoạch hóa” của bên xây lắp, thì tới khi nào các công trình xây dựng mới hoàn thành. Chính mình đã tiếp xúc với bên xây lắp, và mình đã ngán ngẫn cung cách làm ăn của họ. Về mặt hợp pháp thì nó sai, nhưng về mặt hợp lý thì nó đúng. Các công trình đã hoàn tất, có đủ nhà cho chuyên gia bạn và công nhân ở, vậy thì, vậy thì… Trần Đình Tấn đứng dậy, đi đi, lại lại, đây là lần đầu tiên anh cảm thấy bối rối, lúng túng với chính những suy nghĩ của mình. Đây là lúc giao thời giững những quy định hợp pháp chưa kịp thay đổi và những hợp lý chưa được công nhận. Nếu quả đúng như vậy thì trong lúc giao thời này, sẽ nẩy sinh ra những loại người hoặc nhân danh bảo vệ sự hợp pháp, hoặc nhân danh bảo vệ sự hợp lý. Mình là loại người nào? Trần Đình Tấn nặng nề ngồi xuống ghế, mắt lơ đãng nhìn về phía biển. Có một loại người, đặc quyền nhiều, đặc lợi cũng lắm, từ bao lâu nay bản thân mình gắn bó xương thịt với chế độ nuôi nấng của nhà nước, thập chí vợ con mình cũng được “ăn theo dài dài: với cơ chế bao cấp đó.