Tủ Sách Việt Văn

Phần Chú Thích

Phần Chú Thích. Tứ Ơn: ơn sư hữu, ơn cha mẹ, ơn chúng sinh, ơn thí chủ. Tỳ Bà Thi Phật: là tiếng Phạn. Tàu dịch có bốn nghĩa: biến kiến là trí viên mãn như mặt trăng đầy; tịnh quang là phiền não hoặc tập không còn; đã viên tịch; quán kiến thù thắng. Do thế nên Tỳ Bà Thi Phật đứng đầu trong bảy đức Phật. Thi Khí Phật: là tiếng Phạn. Tàu dịch là Hỏa Đức. Đức Phật này y nơi Hoả Quang Tam Muội mà thành đạo. Tỳ Xà Phù Phật: là tiếng Phạn. Tàu dịch là tự tại. Đức Phật này dứt hết vô minh hoặc tập, đối với chỗ nào cũng tự tại. Câu Lưu Tôn Phật: là tiếng Phạn. Tàu dịch là Ưng Đoạn. Đức Phật này đoạn được tất cả phiền não. Câu Na Hàm Mâu Ni Phật: là tiếng Phạn. Tàu dịch là Kim Tiên. Đức Phật này thân như sắc vàng ánh. Ca Diếp Phật: là tiếng Phạn. Tàu dịch là Ấm Quang. Thân đức Phật này chói sáng suốt hết các áng sáng khác. Thích Ca Mâu Ni Phật: là tiếng Phạn. Tàu dịch là Năng Nhơn Tịch Mặc. Năng Nhơn là họ, Tịch Mặc là tên chữ. Đức Phật này không trụ nơi đường sanh tử, không trụ Niết bàn, hay vận cả bi và trí, lợi vật không cùng. Trong bảy đức Phật này, ba đức Phật trước thuộc về quá khứ Trang Nghiêm kiếp, còn bốn đức Phật sau thuộc về hiện tại Hiền kiếp. Kiếp nói cho đủ theo tiếng Phạn là kiếp ba, tàu dịch là phân biệt thời tiết... Di Lặc: là họ, tên chính là A Dật Đa, do nơi từ tâm tam muội mà tiến lên nơi quả vị cùng tột. Sáu căn: nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, và ý. Mười ác: sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói thêu dệt, rủa nguyền, nói hai lưỡi, tham, sân, và si. Tám vạn bốn ngàn trần lao: trần là nhiễm ô, nghĩa là các thứ tà kiến, phiền não hay làm nhiễm ô chơn tánh; lao là nhọc nhằn, nghĩa là các tà kiến phiền não làm cho chúng sinh trôi lăn trong đường sinh tử. Luận về căn bản phiền não không ra ngoài mười sử: tham, sân, si, mạn, nghi, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, và giới thủ. Trong 10 sử này tùy lấy mỗi một sử làm đầu, 9 sử làm phụ, nhơn lại thành 100, nhơn lại cho ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai thành ra 300. Số 100 về đời hiện tại vì thời gian quá ngắn, không kể đến chỗ tương trợ, chỉ kể quá khứ và vị lai có 200 sử, lại cứ lấy mỗi sử làm đầu, chín sử làm phụ nhân thành 2100. Lại trải qua bốn phần: đa tham, đa sân, đa si, và đẳng phần, tổng số là tám ngàn bốn trăm (2100 x 4 = 8400). Lại tính cả tứ đại (địa, thủy, hỏa, phong) và lục suy (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) là mười thứ, mỗi thứ có 8400, nhân thành tám vạn bốn ngàn trần lao (8400 x 10 = 84000). Lục trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Sáu phép ba la mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ. Ba la mật là tiếng Phạn, Tàu dịch là "đáo bỉ ngạn". Do tu sáu pháp này mà qua khỏi biển sinh tử, đến bờ giác ngộ. 37 pháp trợ Bồ đề: 4 pháp niệm xứ, 4 pháp chánh cần, 4 pháp chánh cần, 4 pháp như ý túc, 5 căn, 5 lực, 7 pháp giác chi, 8 pháp đạo phần. 37 pháp này giúp cho người tu hành thành tựu được đạo quả nên gọi là trợ Bồ đề. Bốn pháp niệm xứ: niệm là tâm năng quán (tâm hay quan sát), xứ là cảnh sở quán (cảnh bị quán sát). Vì chúng sinh vọng chấp thân ngũ ấm này nên Phật nói 4 phép quán để đối trị: a. Quán thân bất tịnh (quán sát thân này là vật nhơ bẩn). b. Quán thọ là khổ (quán sát sự thọ lãnh của thân tâm là khổ). c. Quán tâm vô thường. d. Quán pháp vô ngã (quán sát các pháp không có chủ tể). Bốn pháp chánh cần: a. Đoạn những ác nghiệp đã sanh. b. Đoạn những ác pháp chưa sanh. c. Làm cho các pháp lành tăng trưởng. d. Làm cho các pháp lành chưa sanh được sanh. Bốn pháp như ý túc: a. Dục như ý túc (có tâm ham muốn tu các phép lành thì được như ý). b. Niệm như ý túc (quán sát cảnh gì mà nhất tâm chuyên chú vào đó thì được như ý). c. Tinh tấn như ý túc (do sự tinh tấn mà tu các phép lành được như ý). d. Tư duy như ý túc (do suy nghĩ mà tu tập được kết quả). Năm căn: a. Tín căn: tin theo chánh đạo và trợ đạo b. Tinh tấn căn: sự dõng mãnh tu theo thiện pháp. c. Niệm căn: ghi nhớ các pháp chánh đạo và trợ đạo d. Định căn: nhiếp tâm theo chánh đạo và trợ đạo e. Tuệ căn: nhờ có định mà chân tánh sáng suốt không phải ở ngoài vào. Năm lực: cũng như ngũ căn, nhưng vì thực hành theo ngũ căn thì căn lành có sức sanh, song gốc ác chưa phá hết, nên phải gia công tu tập thêm, khiến cho thiện căn tăng trưởng. Khi thiện căn thành thực, các ác pháp không còn thì gọi là ngũ lực. Bảy pháp giác chí: giác là tỏ, nghĩa là tỏ biết pháp tu chơn hay nguỵ. Chi là ngành, nghĩa là 7 pháp này có mỗi ngành khác nhau, không xen lẫn nhau nên gọi là bảy pháp giác chi hay bảy pháp giác phần: trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỉ giác chi, trừ giác chi, xả giác chi, định giác chi, niệm giác chi. Tám pháp đạo phần: 1. Chánh kiến: sự hiểu biết chơn chánh. 2. Chánh tư duy: suy nghĩ chơn chánh. 3. Chánh ngữ: nói những lời chơn chánh không hư vọng. 4. Chánh nghiệp: hành động chân chánh. 5. Chánh mạng: lấy sự khất thực để nuôi sống thân mạng. 6. Chánh tinh tấn: tu theo giới, định, tuệ một lòng tinh chuyên, không gián đoạn. 7. Chánh niệm: ghi nhớ những pháp chân chánh. 8. Chánh định: thu nhiếp thân tâm thường được tịch tịnh.