Khúc Nam Ai
Giới thiệu
Đoàn hát Hưng Liên — tên ghép của ba và má Hiệp — có lẽ là "đoàn hát nghèo nàn nhất nước": vài đào kép, một bác đờn, một chiếc xe lam cũ chở cả gia tài đi diễn khắp các vùng quê. Cậu bé Hiệp lớn lên sau tấm màn xám, thuộc lòng những vở tuồng cải lương đến buồn ngủ. Đó là thế giới mở đầu Khúc Nam Ai của Kim Hài.
Rồi chiến tranh ập đến trong một đêm, và đời Hiệp rẽ sang ngả khác. Cậu được một gia đình ở quận Dĩ Trung cưu mang, đi học lại, có bạn bè, có cô bạn Vân dịu dàng. Nhưng tiếng đàn, câu hát và những lời rủ rê của các nghệ sĩ gánh hát lưu diễn vẫn không ngừng gọi cậu về với đời sống rày đây mai đó.
Kim Hài kể bằng ngôi thứ nhất, giọng hồn nhiên của một cậu bé miền Nam, đan tiếng cười với những mất mát. Truyện là bức chân dung những đoàn hát nghèo ở nông thôn Nam bộ thời chiến — một mảng đời ít thấy trong truyện học trò.
Lời tựa
"Khúc Nam Ai" là truyện về hai mái nhà. Một mái là chiếc xe lam của gánh hát, nơi đứa trẻ được nuôi bằng tiếng đờn và ánh đèn măng sông; mái kia là căn nhà quê yên ả của cha mẹ nuôi, nơi cậu được nuôi bằng sự bao dung. Kim Hài không bắt nhân vật chọn lựa dễ dàng, và chính sự giằng co ấy làm nên chiều sâu của truyện.
Cảnh đáng nhớ nhất có lẽ không nằm trên sân khấu, mà ở một bữa cơm tối. Hiệp lén hái ổi, lấy trứng nhà hàng xóm, chờ bị mắng mà không ai mắng: "Sự bao dung của má nuôi, của ba nuôi tôi làm tôi xấu hổ." Một câu ngắn chứa cả quá trình lớn lên của một đứa trẻ — khi lời trách phạt thì đã quen, còn lòng tha thứ mới thật sự khiến người ta thay đổi.
Ai từng nghe cải lương sẽ hiểu cái tên đặt cho cuốn sách: điệu Nam ai buồn, chậm, như một lời than. Hãy để ý cách Kim Hài để những câu hát xen vào đời nhân vật, có khi đúng lúc đến lạ.
Truyện giữ lại một mảnh ký ức đang mất dần: những gánh hát nghèo rong ruổi qua các làng quê, mang sân khấu đến cho người nông dân sau mùa gặt. Và nó nhắc rằng tình thương không cần cùng huyết thống, chỉ cần đủ kiên nhẫn chờ một đứa trẻ tự hiểu ra.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026