Trông Về Quê Mẹ
Giới thiệu
Đêm cuối cùng ở nhà, Phiên ngồi tựa lưng vào mẹ bên bếp đất, nghe gió lùa qua kẽ vách và lá chuối khô xào xạc ngoài vườn. Mẹ đang khóc thầm. Ngày mai Phiên phải lên Sài Gòn đi học, xa ngôi trường làng, xa con đường mòn bốn mùa bóng mát, xa người mẹ một mình gánh nước. Mẹ chỉ hỏi: con có muốn nên người không?
"Trông Về Quê Mẹ" là truyện dài của Kim Hài, theo chân cậu bé quê nghèo trên chuyến xe đò cùng bác Sáu và cậu bạn Linh, rồi tới những ngày ở trọ nhà anh chị Quất giữa thành phố. Phiên mặc bộ đồ đẹp nhất đời mình đi xem bảng thi, học cách ăn ít, nói ít cho khỏi phiền nhà người, và mỗi lần nhớ nhà lại trông về phía quê mẹ.
Văn Kim Hài mộc mạc, giàu chi tiết đời thường: cục xà phòng nấu bằng bột dừa và nước tro, giỏ bánh ú mang theo, ly cà phê sữa với mẩu bánh mì hôm qua. Một câu chuyện trưởng thành lặng lẽ, ấm mà buồn.
Lời tựa
Người ta hay viết về đứa trẻ xa nhà bằng nước mắt. Kim Hài viết bằng sự dè dặt, và chính điều đó làm "Trông Về Quê Mẹ" thấm hơn nhiều truyện cùng đề tài. Phiên không than khóc với ai; cậu chỉ học cách chiếm thật ít chỗ trong thế giới của người khác.
Những ngày ở trọ, khi người chị chủ nhà thôi ép ăn và bắt đầu giấu bớt đồ ngon cho con mình, Phiên không giận. Cậu tự hiểu thân phận mình: "Phiên biết mình vào trọ nhà thiên hạ là một điều phiền phức, nên Phiên cố gắng thu mình nhỏ lại chừng nào hay chừng ấy, bớt gây tốn kém chừng nào là dễ sống chừng đó." Một đứa trẻ khôn sớm vì sống một mình với mẹ, và cái khôn ấy khiến người đọc thương nhiều hơn là phục.
Những đoạn tả bữa ăn, bộ quần áo, đôi giày ni lông đáng được đọc chậm. Ở đó, tác giả đo cái nghèo và niềm vui của Phiên bằng những đơn vị rất nhỏ.
Nhiều thế hệ học trò miền Nam từng là Phiên: đứa trẻ quê lên tỉnh trọ học, mang theo kỳ vọng của cả một người mẹ. Đọc lại hôm nay, ta hiểu hơn cái giá của chữ nghĩa mà những đứa trẻ ấy đã trả bằng chính tuổi thơ của mình.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026