Tủ Sách Việt Văn

Phần 3 - Chương 1

Phần 3 - Chương 1: Đồng Minh Xô Viết Của Chúng Tôi.

PHẦN 3: ĐẠI ĐỒNG MINH.

Việc Nga tham dự vào cuộc chiến được tất cả hoan nghênh nhưng lại không mang lại ích lợi ngay cho. chúng tôi. Quân đội Đức mạnh đến mức họ có thể một mặt luôn đe dọa xâm lược nước Anh nhưng mặt khác lại tìm cách xâm lược nước Nga trong nhiều tháng dòng. Phần lớn tất cả những quan chức với cường vị trách nhiệm cao trong quân đội đều cho rằng quân đội Nga sẽ chẳng mấy sức mà bị đánh bại và thiệt hại nặng nề. Việc chính phủ Nga để cho lực lượng không quân Nga phải bất ngờ hạ cánh xuống các sân bay của mình và các việc chuẩn bị quân sự của Nga còn xa mới đạt mức hoàn chỉnh, đã mang lại cho họ sự khỏi đầu bất lợi. Quân đội Nga phải chịu đựng những số thương vong khủng khiếp kéo dài. Cho dù họ đã kháng cự anh dũng, chỉ đạo cuộc chiến một cách quyết đoán và thành thạo, cho dù họ hoàn toàn coi nhẹ sinh mạng và đã mở ra một cuộc chiến tranh du kích ác liệt ở phía sau lưng địch, song một cuộc rút lui đã diễn ra trên khắp mặt trận kéo dài 1200 dặm (của Nga), về phía Nam Leningrad khoảng chừng 400 hoặc 500 dặm. Sức mạnh của chính phủ Xô Viết, lòng can đảm của những người dân Nga, nguồn nhân lực vô bờ bến của họ, đất nước rộng dài mênh mông, sự khắc nghiệt của mùa đông nước Nga, là những nhân tô cuối cùng sẽ hủy hoại quân đội Hitler. Thế nhưng vào năm 1941 thì không một nhân tố nào trong số này lại xuất hiện một cách rõ ràng cả. Người ta đã coi Tổng thống Roosevelt là một người đầy can đảm, tự tin, khi ông tuyên bố hồi tháng 9 rằng Nga sẽ đứng vững và rằng Mátxcơva sẽ không bị thất thủ. Sức mạnh và lòng yêu nước tuyệt vời của những người dân Nga đã minh chứng những điều vị Tổng thống này nói là hoàn toàn đúng.

Ngay cả ở thời điểm tháng 8 năm 1942, sau chuyến tới thăm Mátxcova và tham dự các cuộc họp ở đó của tôi, tướng Brooke, người cùng đi với tôi, đã đứng về phía ý kiến cho rằng quân đội Đức sẽ có thể vượt qua những dãy núi Caucase và chiếm lĩnh thung lũng Caspian, và theo đó chúng tôi đã chuẩn bị cho một cuộc phản công với qui mô lớn nhất có thể được tại Syria hoặc Ba Tư. Trước sau, tôi đã tỏ ra lạc quan hơn nhiều so với các cố vấn quân sự của tôi về sức mạnh kháng cự của quân đội Nga. Tôi đặt toàn bộ sự tin tưởng của tôi vào sự bảo đảm của Staline, lời bảo đảm mà ông đã nói với tôi tại Mátxcova rằng ông ta sẽ giữ vững trận tuyến Caucase, và rằng quân đội Đức ở bất cứ qui mô nào cũng sẽ không bao giờ có thể đặt chân tới Caucase được. Song những thông tin mà người ta cho chúng tôi biết về nguồn lực cũng như về các dự định của Nga lại ít ỏi tới mức mọi ý kiến đưa ra thuận hay nghịch chẳng khác gì mấy những lời phỏng đoán.

Đúng là việc Nga tham dự vào cuộc chiến đã làm thay đối hướng tấn công của không quân Đức vào Anh quốc và cùng với đó xóa tan đi những đe dọa xâm lược. Điều ấy khiến chúng tôi cảm thấy nhẹ nhõm về mặt Địa Trung Hải. Mặt khác, điều ấy lại buộc chúng tôi phải cống hiến mọi sức lực, kế cả những hy sinh nặng nề nhất. Cuối cùng thì chúng tôi cũng bắt đầu được trang bị tối tân. Cuối cùng thì các nhà máy sản xuất đạn dược cũng bắt đầu xuất xuống súng ống đạn dược đủ mọi chủng loại. Quân đội chúng tôi ở Ai Cập và Libya, đang trong thời gian đánh nhau ác liệt và ngày đêm mong mỏi được tiếp tế những vũ khí tối tân nhất, trên hết là xe táng, là máy bay. Quân đội Anh tại đất nhà cũng nóng lòng chờ đợi những thiết bị hiện đại mà người ta hứa cung cấp cho họ từ lâu, đó là những thiết bị với những tính phức tạp ngày một tăng, ngày một rộng lớn hơn, cuối cùng cũng đang được chuyển tới họ. Vào lúc này, chúng tôi buộc phải chuyển hướng đi của một phần rất lớn vũ khí, và những đồ tiếp tế đủ loại mang tính sống còn, trong đó có cả cao su và dầu lửa. Trên vai chúng tôi là gánh nặng tổ chức những đoàn hộ tống đồ tiếp tế của Anh, và hơn thế nữa của Hoa Kỳ, và vận chuyển chúng tới Murmansk, Archangel vượt qua bao nhiêu hiểm nguy, bao nhiêu sự khắc nghiệt của vùng cực Bắc. Tất cả đồ tiếp tế của Hoa Kỳ chỉ là một phần còn lại trong toàn bộ những gì mà người ta đã tìm cách chuyên chở qua Đại Tây Dương một cách an toàn cho chúng tôi. Để thực hiện được sự chuyển hướng lớn này và để thôi không nhận những đợt trợ giúp liên tiếp của Mỹ mà vẫn không làm ảnh hưởng đến chiến dịch ở Sa mạc miền Tây, chúng tôi đã phải khôn khéo, sắp xếp gọn mọi sự chuẩn bị về phòng thủ bán đảo Malaya và các vùng đất đai thuộc đế quốc phương Đông của chúng tôi chống lại sự đe dọa ngày một lớn của Nhật Bản.

*

Không hề nghi ngờ, dù ở mức độ nhẹ nhất, kết luận mà lịch sử sẽ khẳng định là chính sự kháng cự của Nga đã bẻ gãy sức mạnh của quân đội Đức và giáng một đòn chí mạng vào sức sống của dân tộc Đức, người ta có quyền nói rõ là hơn một năm sau khi Nga tham dự vào cuộc chiến, trong tâm trí chúng tôi, đất nước này hiện lên như là một gánh nặng, không phải như một sự giúp đỡ. Tuy nhiên, chúng tôi vui mừng vì có quốc gia hùng mạnh này cùng chiến đấu với chúng tôi, và tất cả chúng tôi đều cảm thấy rằng thậm chí nếu quân đội Xô Viết có bị đẩy lùi về những dãy núi Ural đi chăng nữa, thì nước Nga sẽ vẫn là một lực lượng cực kỳ to lớn và nhiên hậu có tính quyết định, nếu như họ kiên trì chiến đấu.

Cho tới thời điểm khi chính phủ Xô Viết bị Hitler tấn công, thì họ vẫn chẳng quan tâm tới ai ngoài chính bản thân họ. Sau đó, tự nhiên thái độ nay trở nên rõ nét. Cho tới nay, họ vẫn theo dõi với vẻ bình tĩnh sắt đá sự tan vỡ mặt trận Pháp năm 1940, và những nỗ lực vô vọng của chúng tôi nhằm mở ra một mặt trận tại Balkan năm 1941. Họ đã viện trợ kinh tế quan trọng cho Đức Quốc Xã và đã giúp đỡ chúng theo nhiều cách khác ở qui mô nhỏ. Giờ đây bị lừa và bị đánh bất ngơ, bản thân họ đang nằm dưới lưỡi gươm rực lửa của Đức. Phản ứng đầu tiên và chính sách kéo dài của họ là yêu cầu viện trợ mọi cái có thể được từ Anh quốc và đế chế nước này, một sự chia cắt có thể diễn ra giữa Staline và Hitler suốt 8 tháng trời qua đã khiến tâm trí người dẫn Xô Viết sao nhãng không để ý đến sự tiến triển của Đức tập trung vào phía Đông. Họ không ngần ngại khẩn thiết và lớn tiếng kêu gọi nước Anh, một đất nước đang chiến đấu và bị quấy rối, gửi cho họ số đạn dược mà họ đang rất thiếu. Họ thúc giục Hoa Kỳ trích ra và gửi cho họ những số lượng tiếp tế lớn nhất mà chúng tôi đang chờ đợi, và trên tất cả, ngay cả vào mùa hè năm 1941, họ còn hò hét yêu cầu quân đội Anh đổ bộ vào châu Âu, bất chấp mọi rủi ro, bất chấp mọi phí tổn nhằm tạo nên một mặt trận thứ hai. Nhũng người Cộng sản Anh, những người mà cho tới nay vẫn luôn tỏ ra khó tính, khó chịu, dù không nhiều lắm, ở các nhà máy của chúng tôi, những'người đã tố cáo "cuộc chiến tranh đế quốc và tư bản" đã trở mặt ngay và bắt đầu viết nguệch ngoạc khẩu hiệu "Trận tuyến thứ hai ngay lập tức" trên các bức tường, trên các tấm ván che.

Chúng tôi không cho phép những sự kiện có phần nào đáng tiếc, nhục nhã này làm ảnh hưởng đến suy nghĩ của chúng tôi, mà chúng tôi hướng nhìn vào những hy sinh anh dũng của nhân dân Nga phải chịu đựng những thảm họa mà Chính phủ của họ đã mang lại cho họ, vào sự bảo vệ đầy nhiệt huyết mảnh đất quê hương họ. Trong khi cuộc chiến còn kéo dài, điều này đã đền bù cho tất cả.

Dù ở mức độ nhỏ nhất thôi, nhưng những người dân Nga cũng không bao giờ hiểu được bản chất của một cuộc hành binh hải lục quân cần thiết để đổ bộ và duy trì một lực lượng quân đội lớn lên vùng bờ biển địch được bảo vệ tốt. Vào lúc này, ngay cả những người Mỹ cũng phần lớn không ý thức được các khó khán. Ở điểm diễn ra cuộc đổ bộ thì sự vượt trội hơn không chỉ trên bể mà cả trên không là điều không thể thiếu được. Hơn nữa, còn có một nhân tố sống còn thứ ba nữa. Một hạm đội lớn gồm các tàu đổ bộ được thiết kế đặc biệt, và quan trọng hơn cả là tàu đổ bộ xe tăng với nhiều chủng loại khác nhau là nền tảng cho sự thành công của bất kỳ một cuộc đổ bộ bị chống trả quyết liệt nào. Để tạo nên hạm đội này, như người ta đã, đang và sẽ thấy, tôi đã từ lâu làm hết sức mình. Ngay kể cả trước mùa hè năm 1943 thì một cuộc đổ bộ như vậy khó có thể thực hiện được dù với một qui mô nhỏ, và sức mạnh của nó, như giờ đây người ta công nhận, cũng không thể được phát huy trên một qui mô đầy đủ cho tới năm 1944. Vào thời điểm như giờ đây chúng tôi đã đạt được, thì mùa hè năm 1941, chúng tôi không làm chủ được không trung tại Âu châu, ngoại trừ ở Pas-de-Calais, nơi mà những công sự mạnh nhất của Đức được xây dựng. Tàu đổ bộ xe tăng mới chỉ là một dự án ở Anh, thậm chí chúng tôi không có lấy một lực lượng quân đội to lớn, được đào tạo cẩn thận, được trang bị tối tân ngang tầm với lực lượng mà chúng tôi phải đối phó trên đất Pháp. Tuy nhiên, những hành động ngu xuẩn và những lời tuyên bố sai lạc vẫn đổ dồn vào, như dòng thác Niagara, vấn đề "Mặt trận thứ hai" này. Hiển nhiên là không có hy vọng gì thuyết phục được chính phủ Xô Viết lúc này hay bất kỳ lúc nào khác. Có lần, vào một dịp sau đó Staline thậm chí có gợi ý với tôi rằng nếu những ngươi Anh sợ, ông ta sẽ sẵn sàng điều chừng ba hoặc bốn quân đoàn Nga tới làm nhiệm vụ. Vì thiếu tàu bè và các sự kiện vật chất khác, tôi đã không có quyền để tin vào điều ông ta nói.

Vào ngày mà quân Đức mở đợt tấn công, chính phủ Nga không hề đáp lại bài được phát thanh của tôi tới Nga và thế giới, ngoại trừ việc một số đoạn trong bản phát thanh ấy được đăng trên tờ báo "Sự thật" Nga và các tờ báo thuộc các cơ quan khác của Chính phủ Nga, và việc người ta yêu cầu chúng tôi đón tiếp một phái đoàn quân sự Nga. Sự im lặng ở cấp chính phủ ấy gây ám ảnh và tôi nghĩ tôi phải có nhiệm vụ phá tan cái băng giá ây. Tôi hiểu rất rõ rằng có thể họ cảm thấy ngượng và lúng túng khi tôi xem xét mọi việc đã xảy ra kể từ ngày nổ ra cuộc chiến giữa người Xô Viết và các Đồng minh Phương tây, và nhớ lại những gì đã xảy ra từ 20 năm trước đó giữa tôi và chính quyền cách mạng Bolsevik. Vì sao vào ngày 7/7, bản thân tôi đặt vấn đề với Staline và bày tỏ ý định của chúng tôi dành toàn bộ viện trợ mà chúng tôi có thể có được cho nhân dân Nga? Ngày 10/7, tôi lại thử một lần nữa. Những văn bản chính thức đã được chuyển qua lại giữa hai Bộ Ngoại giao, nhưng phải mãi sau ngày 19/7 tôi mới nhận được thông tin trục tiếp đầu tiên từ Staline. Sau khi cảm ơn tôi về hai bức điện, ông ta nói:

"Có lẽ không phải là không đúng chỗ để nói rằng vị thế của lực lượng Xô Viết tại mặt trận vẫn còn căng thắng... Vì vậy, đối với tôi dường như tình hình quân sự của Liên Xô củng như của Anh sẽ được cải thiện dáng kể nếu một trận tuyến chống Hitler được thiết lập tại Tây Âu - Bắc Pháp và tại miền Bắc cực.

Một mặt trận tại miền Bắc nước Pháp sẽ không những làm giám áp lực của quân đội Hitler tại miền Đông mà cũng còn khiến cho Hitler không thể xâm lược nước Anh được. Việc thiết lập mặt trận mà tôi vừa nói sẽ được quân đội Anh cũng như toàn thể những người dân miền Nam nước Anh ủng hộ.

Tôi hoàn toàn thấy được những khó khăn trong việc mở một mặt trận như vậy. Song tôi lại tin rằng dù cho có những khó khăn, nó phải được mở ra, không những vì lợi ích của sự nghiệp chung của chúng ta mà còn vì lợi ích của chính nước Anh. Đây chính là lúc thích hợp nhất cha việc mở một mặt trận như vậy, bởi hiện nay lực lượng của Hitler đang chuyển sang phía Đông và ông ta củng chưa có được cơ hội để củng cố vị trí mà mình đã chiếm được ở phía Đông.

Mở một mặt trận ở phía Bắc vẫn còn là điều dễ làm hơn. Ở đây, về phía Anh sẽ chỉ cần có những cuộc hành quân của hải và không quân mà không có sự đổ bộ của bộ binh hoặc pháo binh. Các lực lượng quân sự và không quân Xô Viết sẽ tham dự vào một hoạt động như vậy.

Chúng tòi sẽ rất hoan nghênh nếu nước Anh có thể chuyển tới chiến trường này cái gì đó như một hoặc trên một sư đoàn có thể được sử dụng ở miền Bắc Na Uy nhằm tố chức một cuộc nổi dậy chống lại những người Đức."

Như vậy sự thúc ép của Nga nhằm mở một mặt trận thứ hai đã được đề xuống ngay từ đầu trong quan hệ thư từ giữa chúng tôi và đề tài này vẫn trở đi trở lại trong những mối quan hệ tiếp sau với một sự thiếu quan tâm đơn điệu, tới các sự kiện thực tế, ngoại trừ tại miền Viễn Bắc. Bức điện đầu tiên này mà tôi nhận được từ Staline chứa đựng một dấu hiệu duy nhất về sự hối tiếc mà tôi chưa bao giờ thấy trong thái độ của những người Xô Viết. Trong bức điện này. Staline tự nguyện bảo vệ cho sự thay đổi về mặt phe cánh của phía Xô Viết cũng như về thỏa thuận của ông ta với Hitler trước khi cuộc chiến nổ ra, và như tôi đã làm, ông ta cũng đã nói đi nói lại về sự cần thiết chiến lược của người Nga nhằm giữ chân quân Đức càng xa về phía tây Ba Lan càng tốt để có thời gian triển khai đầy đủ nhất việc rải xa lực lượng quân sự Nga. Tôi chưa bao giờ xem thường lập luận này và có đủ khả năng trả lời bằng những lời lẽ hiểu biết.

Ngay từ đầu, tôi đã làm mọi cái có thể để giúp đỡ về đạn dược và đồ tiếp tế bằng việc đồng ý của Mỹ lẫn sự hy sinh trực tiếp của Anh. Tới đầu tháng Chín số phi cơ Hurricane tương đương với 2 phi đội, đã được điều tới Murmansk trên tàu Argus để giúp bảo vệ căn cứ hải quân và phối hợp với lực lượng quân đội Nga tại khu vực đó. Vào ngày 2/9, hai phi đội ấy đã hành động và đã chiến đấu anh dũng trong suốt 3 tháng trời. Tôi đã hoàn toàn ý thức được rằng trong những ngày đầu liên minh giữa chúng tôi, chúng tôi làm được rất ít, và tôi đã cố gắng lấp chỗ trống bằng cách cư xử lịch sự, cố gắng xây dựng cho mối quan hệ bằng những bức điện cá nhân liên tiếp, giống như một mối quan hệ tốt đẹp mà tôi đã có được với Tổng thống. Trong hàng loạt những bức điện gửi tới Mátxcova này, tôi nhận được những sự cự tuyệt và hiếm khi nào có được 1 lời lẽ tử tế. Nhiều trường hợp những bức điện không được phúc đáp trong nhiều ngày liền.

Chính chủ Xô Viết có cảm tưởng rằng họ đang ban ơn lớn cho chúng tôi bằng cách chiến đấu trên đất nước của chính họ để giành lại cuộc sống cho chính họ vậy. Họ càng chiến đấu thì chúng tôi càng mắc nợ nhiều hơn. Đây không phải là một quan điểm cân đối. Đã hai ba lần trong mối quan hệ thư từ kéo dài giữa chúng tôi, tôi đã phải phản đối bằng những lời lẽ thẳng thừng, nhưng đặc biệt là việc đối xử bất công với các thủy thủ của chúng tôi, những người đã chịu bao nguy hiểm đem đồ tiếp tế tới Murmansk và Archangel. Tuy nhiên, tôi hầu như luôn luôn chịu đựng sự hăm dọa, chỉ trích bằng: "Một cái nhún vai kiên nhẫn; vì dung thứ là huy chương" của tất cả những ai phải đối phó với Kremlin. Hơn nữa, tôi luôn xét đến những sức ép mà Staline cùng dân tộc Nga dũng cảm của ông ta đã chịu đựng.

Trong câu chuyện này tôi không thế làm được gì nhiều hơn là đặt trước độc giả những nét nổi bật về một cuộc chiến đấu mới của các lực lượng quân đội, của các dân cư giờ đây đã bắt đầu trên qui mô khổng lồ. Trong tháng đầu tiên, những người Đức đã tấn công, đã ngoạm và ngốn sâu tới hàng 300 dặm vào đất Nga, nhưng vào cuối tháng bảy nổ ra sự bất đồng ý kiến giữa Hitler và Brauchitsch Tổng tư lệnh, Brauchitsch cho rằng quân đoàn của Timosenko bố trí tại phía trước Matxcơva là sức mạnh quân sự chính của Nga và do đó cần phải bị đánh bại. Đây là một học thuyết chính thống. Va sau đó, Brauchitsch khẳng định Mátxcơva, trung tâm đầu não về công nghiệp, chính trị và quân sự của toàn nước Nga, cần phải được chiếm đóng. Con Hitler lại phản đối kịch liệt. Ông ta mong giành được lãnh thổ và tiêu diệt quân đội Nga trên trận tuyến rộng nhất. Ớ miền Bắc, ông ta yêu cầu chiếm đóng Leningrad, và ở miền Nam, là khu công nghiệp lòng chảo Donets, Crimea và cả vùng của ngõ dẫn tới khu cung cấp dầu lửa Caucase của Nga. Trong khi đó Mátxcova có thể chờ đến lượt mình.

Sau cuộc thảo luận quyết liệt. Hitler đã bác bỏ ý kiến các tư lệnh của mình. Tập đoàn quân đội phía Bắc được tăng cường thêm bằng đạo quân thuộc mặt trận phía giữa nhận lệnh hành quân gây sức ép với Leningrad. Tập đoàn quân phía giữa được đẩy xuống nhiệm vụ phòng thủ. Họ được lệnh điều một đoàn tăng Panzer (Con Báo) xuống phía Nam tập kích vào sườn quân Nga đang bị Rundstedt đuổi chạy qua sông Dnieper. Trong đợt dàn quân này, những người Đức giành được thắng lợi. Vào đầu tháng Chín, một lực lượng lớn Nga bị cố lập đang được hình thanh quanh vùng Kiev và tới hơn nửa triệu người đã bị giết hoặc bị bắt giữ trong cuộc chiến tuyệt vọng kéo dài suốt tháng đó. Ở miền Bắc không thấy nói là đã thu được thắng lợi nào kiểu này. Leningrad bị bao vây nhưng chua bị chiếm giữ. Quyết định của Hitler là sai lầm. Ông ta giờ đây phải hướng lại tâm trí và sức mạnh của ý chí của mình về địa bàn phía giữa. Những lực lượng vây hãm Leningrad được lệnh tách những nhóm di động và một phần lực lượng hỗ trợ không quân trực thuộc để tăng cường cho một cuộc tấn công mới vào Mátxcova. Đoàn tăng Panzer, vốn được điều về miền Nam cho tướng Rundstedt, giờ lại kéo về tham gia vào cuộc tấn công này. Vào cuối tháng Chín, người ta đã phải chuẩn bị lại việc đánh thọc vào trung tâm mà trước đó bị hủy bỏ, trong khi đó các cánh quân phía Nam lại tiếp tục tiến về phía Đông tới hạ lưu sông Don, nơi mà từ đó vùng Caucase sẽ là vùng bỏ trống.

Nhưng vào lúc này, còn có mặt khác của câu chuyện. Dù bị thất bại nặng nề đến kinh hoàng, nhưng sự kháng cự của Nga vẫn dai dẳng và ngoan cường. Những người lính của họ đã chiến đấu tới hơi thở cuối cùng, và quân đội của họ cũng đã trưởng thành về kinh nghiệm và kỹ năng. Du kích đã xuất hiện phía sau các trận tuyến của Đức và quấy rối việc thông tin liên lạc trong một cuộc chiến tranh tàn khốc không thương tiếc. Hệ thống đường sắt của Nga bị Đức chiếm giữ đang chứng tỏ không có hiệu quả; các con đương đang bị tắc nghẽn của các phương tiện giao thông có mật độ dày đặc làm hỏng, việc đi lại không có đường xá sau mưa thường là không thể thực hiện nổi. Các phương tiện chuyên chở đã bắt đầu cho thấy những dấu hiệu hao mòn, hỏng hóc. Chỉ còn xấp xỉ hai tháng là đến mùa đông đáng sợ của nước Nga. Liệu vào lúc ấy, Mátxcơva có bị chiếm đóng không? Và nếu điều đó xảy ra thì, liệu đã đủ chưa? Và đây là câu hòi mang tính quyết định. Dù Hitler vẫn còn đang rất phấn chấn về chiến thắng tại Kiev, các tướng lĩnh Đức có lẽ cũng cảm nhận rõ ràng được là những hoài nghi ban đầu của họ giờ đã được minh chứng. Đã có một sự chậm trễ bốn tuần đối với cái giờ đây trở thành mặt trận quyết định. Nhiệm vụ "Hủy diệt lực lượng quân thù ở Bạch Nga" được trao cho Quân đoàn Trung tâm giờ đây vẫn chưa được thực hiện. Nhưng mùa thu cứ trôi qua và cuộc khủng hoảng cực độ đã xuất hiện trên mặt trận Nga, những yêu cầu của Liên Xô đối với chúng tôi trở nên thôi thúc hơn.

*

Huân tước Lord Beaverbrook từ Mỹ trở về đã kích thích những lực lượng vốn đã hùng mạnh lại tập trung vào việc tăng sản xuất. Giờ đây ông ta đã trở thành một chiến sĩ về viện trợ cho Nga trong Nội các Chiến tranh. Trong việc này, ông ta có một công lao lớn. Khi chúng tôi nhớ lại những sức ép đối với chúng tôi khi chuẩn bị trận chiến tại sa mạc Libi, và những nỗi lo lắng sâu sắc về Nhật Bản, làm cho các vấn đề của chúng tôi ở Malaysia và Viễn Đông rối bời lên, và tất cả những thứ gửi cho Nga đã phải rút ra từ những nhu cầu tối quan trọng của Anh, thì điều cần thiết là những yêu cầu của người Nga phải được ủng hộ mạnh mẽ ở đỉnh cao của tư duy chiến tranh của chúng tôi.

Tôi cố gắng sắp xếp cân đối mảng chính của công việc trong đầu và chia sẻ những căng thẳng của bản thân với các đồng nghiệp. Để có một đồng minh mới, một người đồng minh hay cáu kỉnh, hầm hề, tham lam và gần đây nhất quá đỗi thơ ơ đối với sự sống còn của chúng tôi, chúng tôi đã phải chịu đựng cái việc không lấy gì làm dễ chịu là quá trình phơi bày an ninh cũng những kế hoạch sống còn của chính chúng tôi trước sự thất bại...

Tôi cảm thấy rằng khi Beaverbrook và Averell Harriman từ Washington trở về và chúng tôi có thể kiểm tra tất cả những triển vọng về đạn dược lẫn đồ hậu cần, hai ông này nên tới Mátxcova và trao cho phía Nga tất cả những gì chúng tôi đã có thể dám làm và giành ra được. Những cuộc tranh luận đau lòng và kéo dài đã diễn ra. Các bộ quân chủng cảm thấy việc ấy như cào cấu từng thớ thịt làn da của họ vậy. Tuy nhiên, chúng tôi đã tập hợp sức mạnh tối đa trong quyền hạn của mình và đã đồng ý dành ra một phần lớn của tất cả những gì mà chúng tôi mong mỏi phía Mỹ giúp cho chính mình để có thể đóng góp một cách có hiệu quả vào cuộc kháng chiến của những người dân Xô Viết. Tôi đề xuất cử Huân tước Lord Beaverbrook tới Mátxcova trước các đồng nghiệp của tôi vào ngày 28/8. Nội các có vẻ rất muốn ông ta sẽ trình bày vấn đề nay với Staline và Ngài Tổng thống cảm thấy Harriman đại diện xúng đáng và đầy đủ cho mình.

Như là một biện pháp sơ bộ cho phái đoàn này, trong một bức thư gửi cho Staline, tôi đã nêu lên những nét chính trong lập trường bằng những ngôn từ chung chung, và vào tối ngày 4/9, M.Maisky yêu cầu gặp tôi để chuyển câu trả lời của Staline. Đây là bức thông điệp cá nhân đầu tiên kể từ tháng Bảy. Sau khi cảm ơn chúng tôi đã cung cấp cho ông ta thêm 200 máy bay chiến đấu nữa, ông ta bắt đầu đi sâu vào các vấn đề thực tế.

"... Sự ổn dinh tương dối trên mặt trận mà chúng tôi đã giành được 3 tuần trước đây (ông ta đã đánh điện) đã tan vỡ trong tuần qua do việc Đức chuyến sang mặt trận phía Đông từ 30 đến 34 sư đoàn bộ binh nguyên vẹn cùng một lượng rất lớn xe tăng, máy bay, củng như sự gia tăng lớn về hoạt động của 20 sư đoàn Phần Lan và 26 sư đoàn Rumani. Người Đức coi những nguy hiểm ở phía Tây chỉ là trò lừa bịp, và đang chuyển toàn bộ lực lượng của mình về phía Đông mà không bị trừng phạt, họ tin rằng sẽ không thể có một mặt trận thứ hai ở phía Tây, và sẽ không có một mặt trận thứ hai nào cả. Người Đức coi việc họ đánh gục từng ké thù một là điều hoàn toàn có thể làm được: Trước hết là Nga, rồi sau đó đến Anh.

Kết quá là chúng tôi đã mất đi hơn nửa Ucraina, và thêm vào đó, kẻ thù đang đứng trước các cửa ngõ vào Leningrad. Tôi thiết nghĩ chỉ còn một cách duy nhất để thoát khỏi tình trạng này - đó là thiết lập một mặt trận thứ hai tại đâu đó, ở Bancăng hoặc ở Pháp trong năm nay, có khả năng thu hút từ 30 đến 40 sư đoàn khỏi mặt trận phía Đông, đồng thời phái báo đảm cho Liên bang Xô Viết 30.000 tấn nhôm vào dầu tháng Mười tới cùng một số lượng viện trợ tối thiểu hàng tháng lên tới 460 máy bay, 500 xe tăng (loại nhỏ hoặc trung bình)..."

*

Đại sứ Xô Viết, người được ông Eden đi cùng, đã ở lại nói chuyện với tôi một tiếng rưỡi đồng hồ. Ông ta nhấn mạnh, bằng những 1ời lẽ cay đắng, việc Nga đã hầu như một mình phải chịu đựng sự giết chóc tàn bạo của người Đức suốt 11 tuần qua. Quân đội Nga lúc này đã phải chịu gánh nặng của một cuộc tấn công mà trước đây chưa có trận nào sánh nổi. Ông ta nói ông ta không muốn sử dụng những lời lẽ kịch tính, nhưng đây có thể là một bước ngoặt trong lịch sử. Nếu nước Nga Xô Viết thất thủ, làm sao chúng tôi có thể giành thắng lợi đây? Ông Maisky nhấn mạnh tính chất nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng trên mặt trận Nga bằng những lời lẽ bi đát khiến tôi phải cảm thông. Nhưng lúc này, khi tôi cảm nhận được ý đồ hăm dọa trong lời kêu gọi của ông ta, tôi lại tức giận. Tôi nói với vị đại sứ, người mà tôi đã quen biết nhiều năm rằng, "Hãy nhớ rằng chỉ mới 4 tháng trước đây chúng tôi, ở trên hòn đảo này, không hề biết là liệu các ông có không hùa theo Đức để chống lại chúng tôi hay không? Thực tế, chúng tôi đã nghĩ rất có thể các ông sẽ làm như vậy. Thậm chí lúc ấy chúng tôi vẫn cảm thấy rằng cuối cùng chúng tôi sẽ chiến thắng. Chúng tôi chưa bao giờ nghĩ là sự sống còn của chúng tôi lại phải phụ thuộc vào hành động thù địch hay không của các ông. Cho dù có điều gì xảy ra đi chăng nữa, cho dù các ông có làm gì đi chăng nữa thì, trong tất cả mọi người, các ông không có quyền trách cứ chúng tôi". Vì thấy tôi đi vào vấn đề, ông đại sứ kêu lên: "Ông bạn Churchill thân mến của tôi, xin ông hãy bình tĩnh", nhưng sau đó giọng ông ta thay đổi rõ rệt.

Cuộc trao đổi tiếp tục trên nền tảng của những bức điện được trao đổi. Vị đại sứ khẩn thiết yêu cầu đổ bộ khẩn cấp tại vùng biển của Pháp hoặc Hà Lan. Tôi đã lý giải những lý do quân sự đã khiến cho việc này không thể thực hiện được, và rằng đó không thể làm đỡ gánh cho nước Nga được. Tôi nói rằng ngày hôm đó tôi đã phải mất đến 5 tiếng đồng hồ xem xét các phương tiện để tăng mạnh công suất tuyến đường sắt xuyên Ba Tư cùng các chuyên gia của chúng tôi. Tôi đã nói về nhiệm vụ của Beaverbrook - Harriman và về lòng quyết tâm của chúng tôi sẵn sàng cung cấp toàn bộ số đồ tiếp tế mà chúng tôi có thể dành ra hoặc chuyên chở được. Cuối cùng ông Eden và tôi đã nói với ông ta rằng về phần chúng tôi, chúng tôi đã sẵn sàng nói thẳng với người Phần Lan rằng chúng tôi sẽ tuyên chiến với họ nếu họ tiến sâu vào Nga, vượt quá ranh giới năm 1918 của họ. Lẽ tất nhiên là ông M.Maisky không thể dừng việc kêu gọi mở thêm 1 mặt trận thứ hai ngay lập tức, và chẳng con tác dụng gì nữa khi kéo dài thêm cuộc tranh cãi.

Ngay lập tức tôi đã tham khảo ý kiến của Nội các về vấn đề nêu trong cuộc đối thoại này và trong bức thông điệp của Staline, và tối đó tôi đã gửi câu trả lời, mà trong đó những đoạn sau đây đều gắn với vấn đề:

"Cho dù (tôi viết) chúng tôi không nên lưỡng lự trong các cố gắng, song trên thực tế không hề có khả năng về một hành động nào đó của Anh ở phía Tây, ngoại trừ sự hoạt động của không quân, có thể kéo quân Đức khỏi phía Đông trước khi mùa Đông tới. Không hề có khả năng về bất kỳ một mặt trận thứ hai nào được hình thành tại vùng Balkan mà lại thiếu được sự giúp đỡ của Thổ Nhĩ Kỳ. Tôi sẽ, nếu như Ngài mong muốn, đưa ra toàn bộ những lý do đã khiến các tham mưu trưởng của chúng tôi đi đến những kết luận này. Những lý do ấy đã được thảo luận với vị đại sứ của các ngài trong cuộc họp ngày hôm nay với Bộ trưởng Ngoại giao và các Tham mưu trưởng. Một hành dộng, cho dù có những thiện ý như thế nào đi chăng nữa mà chỉ dẫn tới những thất bại tốn kém sẽ chẳng thể có tác dụng gì cho bất kỳ ai, ngoại trừ Hitler.

Giờ dây chúng tòi đã sẵn sàng cùng với Ngài vạch ra kế hoạch. Việc liệu quân đội Anh có đủ mạnh để kéo vào lục địa Âu châu trong năm 1942 hay không, phải phụ thuộc vào những sự kiện không thể dự đoán trước được. Tuy nhiên, việc trợ giúp các Ngài ở vùng cực Bắc khi bầu trời tối hơn là điều có thể làm được. Chúng tôi dang hy vọng có thể tăng thêm lực lượng quân đội của chúng tôi ở vùng Trung Đông tới 750 vạn quân vào mùa hè 1942. Một khi quân Ý - Đức ở Libi đã bị tiêu diệt, thì toàn bộ lực lượng này sẽ sẵn sàng có mặt bên sườn phía Nam của các Ngài và người ta hy vọng sẽ khuyến khích được Thổ Nhĩ Kỳ giữ được chí ít là ở mức trung lập tin cậy. Trong khi dó chúng tôi sẽ tiếp tục đánh phá đều đặn nước Đức ngày một khốc liệt hơn bằng không quân và giữ cho vùng biển không bị bao vây và bản thân chúng tôi vẫn sống còn...".

Tôi nghĩ toàn bộ vấn đề quan trọng tới mức là tôi cũng đồng thời gửi cả bức điện sau đây cho Tổng thống trong khi trong tâm trí tôi ấn tượng vẫn còn nguyên vẹn:

"Vị đại sứ Xô Viết dùng thứ ngôn ngữ mơ hồ về tính chất nghiêm trọng của thời điểm và thể hiện sự thay đổi, xuất phát từ câu trả lời của chúng tôi. Mặc dầu không một điều gì trong những lời ông ta nói bảo đảm cho cái giả thiết của ông ta cả, chúng tôi cũng không thể bỏ qua ấn tượng là có thể họ đang nghĩ về những điều kiện riêng biệt... Tôi cảm thấy rằng đây có thể là thời điểm quyết định. Chúng tôi chỉ có thể làm tất cả những gì chúng tôi có thể".

Vào ngày 15 tháng Chín, tôi nhận được một bức điện khác từ Staline:

"Tòi không hề nghi ngờ việc Chính phủ Anh mong muốn nhìn thấy Liên bang Xô Viết chiến thắng và đang tìm cách cũng như các phương tiện, để dạt được điều này. Như họ nghĩ, nếu việc thiết lập một mặt trận thứ hai ở phía Tây vào lúc này là điều không thể làm được, thì có lẽ có thể tìm ra được một biện pháp khác để tích cực giúp Liên Xô về mặt quân sự?

Đối với tôi, dường như Anh có thể đổ bộ lên Archangel từ 25 tới 30 sư đoàn mà không gặp rủi ro, hay qua Iran (Persia) điều lực lượng này tới những vùng đất thuộc miền Nam Liên Xô. Bằng cách này, quân đội Liên Xô và quân đội Anh có thể cộng tác với nhau trên lãnh thổ Xô Viết. Đã có một tình huống tương tự như vậy xảy ra trong cuộc chiến trước tại Pháp. Việc sắp xếp mà tôi đã nói trên có thể là một sự giúp đỡ to lớn. Đó sẽ là một đòn giáng mạnh vào sự xâm lược của Hitler...".

Một điều hầu như không thể tin được là người đứng đầu chính phủ Nga với tất cả những sự khuyến cáo của các chuyên gia quân sự của mình, lại có thể tự cam kết với những điều vô lý như vậy. Dường như thật tuyệt vọng khi phải tranh cãi với một con người có tư duy không thực tế một chút nào, và tôi đã gửi cho ông ta một câu trả lời hay nhất mà tôi có thể có.

*

Trong khi ở Luân Đôn cuộc đàm phán Beaverbrook - Harriman đã hoàn tất, thì vào ngày 22/9 một phái đoàn tiếp viện Anh - Mỹ đã khởi hành trên chiếc tuần dương hạm Luân Đôn từ Scapa Flow qua Bắc Cực đến Archangel rồi từ đó theo đường hàng không tới Mátxcơva. Rất nhiều điều phụ thuộc vào họ. Sự đón tiếp họ thật buồn tẻ và các cuộc thảo luận thật chẳng thân mật chút nào. Người ta gần như đã nghĩ rằng cái cảnh ngộ mà những người Xô Viết đang gặp phải là do lỗi của chúng tôi. Các tướng lĩnh, các quan chúc Xô Viết không hề trao cho những đồng sự Anh, Mỹ của họ bất kỳ một loại thông tin nao. Họ thậm chí cũng không hề thông báo cho những người này biết cơ sở mà họ đã dựa vào đó để tính toán những nhu cầu về vật liệu chiến tranh quí giá của chúng tôi. Và phái đoàn này không có được bất kỳ một loại hình nghỉ ngơi giải trí nào cho tới hầu như là đêm cuối cùng, khi họ được mời tới ăn tối ở Kremlin. Không nghĩ rằng một thời điểm như vậy giữa những người đang bấu bíu với những vấn đề nghiêm trọng nhất lại không thế có ích cho quá trình công việc. Ngược lại, rất nhiều những cuộc trao đổi cá nhân diễn ra lại mang lại một bầu không khí mà trong đó người ta có thể cùng nhau đạt được các thỏa hiệp. Nhưng giờ đây cái bầu không khí ấy có rất ít và có thể là hầu như chúng tôi lại là những người đã phải tới để yêu cầu có được đặc ân.

Một sự việc đã được tướng Ismay ghi chép lại dưới hình thức bịa đặt và phần nào sống động lại có thể được phép đưa ra làm cho câu chuyện kể lại bớt nặng nề. Lính cần vụ của ông ta, một thủy quân Hoàng gia đã được một trong những hướng dẫn viên du lịch chỉ cho thấy những hình ảnh về Mátxcova. "Đây", người Nga nói, "là khách sạn Eden, trước là khách sạn Ribbentrop. Đây là phố Churchill, trước là phố Hitler. Đây là nhà ga Beaverbrook, trước là nhà ga Goering, mời đồng chí hút thuốc". Viên lính thủy đánh bộ trả lời. "Cảm ơn đồng chí, đồ con hoang trước đây!". Câu chuyện nay, dù có mang tính hài hước, nhưng cũng minh họa được cái không khí kỳ lạ của những cuộc họp này.

Cuối cùng thì người ta cũng đạt được một thỏa hiệp hữu nghị. Một nghị định thư được ký về những đồ tiếp tế mà nước Anh và Hoa Kỳ có thể cung cấp cho Nga trong suốt quãng thời gian từ tháng 10/1941 đến tháng 6/1942. Nghị định thư này kéo theo những đảo lộn kế hoạch quân sự của chúng tôi, những kế hoạch vốn đã bị ảnh hưởng bởi sự thiếu thốn đồ tiếp tế nghiêm trọng. Tất cả đổ lên đầu chúng tôi bởi lẽ chúng tôi không chỉ phải giao toàn bộ các sản phẩm của chính chúng tôi mà còn phải từ bỏ hầu hết những đồ tiếp tế quan trọng mà người Mỹ lẽ ra đã có thể gửi tới cho chúng tôi. cả người Mỹ lẫn bản thân chúng tôi không hề có bất cứ cam kết nào về việc vận chuyển những đồ tiếp tế này xuyên qua tuyến đường Bắc cục và đại dương đầy khó khăn và hiểm nguy này. Xét tới những lời trách móc có tính xúc phạm mà Staline đã thốt ra khi chúng tôi gợi ý rằng đoàn vận chuyển nên đợi cho đến khi băng đã lùi xa rồi mới ra khơi, thì điều cần phải ghi nhớ là chúng tôi bảo đảm là đồ tiếp tế sẽ "được chất sẵn, đầy đủ tại các trung tâm sản xuất của Anh và Mỹ". Lòi mở đầu của nghị định thư nay kết thúc bằng những từ ngữ sau: "Anh và Mỹ sẽ viện trợ cho việc vận chuyển những vật liệu này tới Liên bang Xô Viết và sẽ giúp đỡ việc bốc dỡ".

Lord Beaverbrook điện tới cho tôi: "Hiệu quả của thỏa hiệp này, là một sự củng cố tinh thần rất lớn đối với Mátxcơva. Việc duy trì tinh thần này phụ thuộc vào việc bốc dỡ...".

"Tôi không coi tình hình chiến sự ở đây là an toàn cho những tháng mùa đông. Tôi thực sự nghĩ rằng tinh thần sẽ khiến cho tình hình an toàn".

Dù tướng Ismay đã hoàn toàn có quyền và có đủ tư cách, trình độ, để thảo luận cũng như giải thích tình hình chiến sự ở mọi biến thể khác nhau của nó cho các nhà lãnh đạo Xô Viết, Beaverbrook và Harriman vẫn quyết không làm phức tạp thêm nhiệm vụ của họ bởi những vấn đề mà sẽ không thể có được những thỏa hiệp. Chính vì vậy, khía cạnh này đã không được đề cập đến ở Mátxcơva. Những người Nga vẫn không chính thức yêu cầu mở ngay một mặt trận thứ hai và họ dường như hoàn toàn trơ trơ trước bất cứ những lý lẽ nào cho thấy tính chất bất khả thi của việc này. Sự hấp hối là lời giải thích của họ. Vị đại sứ của chúng tôi phải hứng chịu điều này.

Đã là cuối mùa thu rồi. Vào ngày 2/10, tập đoan quân phía giữa của Von Bock lại mở đợt tấn công tiếp vào Mátxcova, với hai đạo quân di chuyển thẳng vào thủ đô từ vùng Tây Nam và một tốp Panzer dàn rộng ra hai bên sườn. Thành phố Orel vào ngày 8/10 và một tuần sau Kalinin trên chặng đường Mátxcova tới Leningrad đã bị chiếm giữ. Do hai bên sườn lâm vào tình trạng nguy hiểm và nằm dưới sức ép nặng nề của cuộc tấn công hướng giữa của quân đội Đức, Thống chế Timoshenko đã rút lực lượng của mình về 1 tuyến chừng 40 dặm phía Tây Mátxcova, nơi ông ta một lần nữa lại có thể đứng dậy chiến đấu. Vị trí của Nga vào thời điểm này là vô cùng nghiêm trọng. Chính phủ Nga, ngoại giao đoàn và toàn bộ các nhà máy có thể di chuyển được, đều rời khỏi thành phố và sơ tán xa hơn về phía đông, cách Kuibyshev chừng hơn 500 dặm. Ngày 19/10 Staline tuyên bố về tình trạng bị bao vây ở thủ đô và ban hành một nhật lệnh: "Mátxcova sẽ chiến đấu đến người lính cuối cùng". Mệnh lệnh của ông ta được chấp hành nghiêm túc. Mặc dù tốp quân thiết giáp của Guderian từ Orel đã tiến sâu tới thành phố Tula, mặc dù Mátxcova giờ đây bị bao vây ba phía, và có cả một số vụ oanh kích từ trên không, song những ngày cuối tháng 10 đã mang lại một sự kiên quyết kháng chiến rõ nét của người Nga và chặn đứng bước tiến của quân Đức.

*

Vợ tôi cảm nhận sâu sắc rằng việc chúng tôi không có khả năng mang lại cho nước Nga bất cứ một sự giúp đỡ quân sự nào đã làm cho đất nước lâm vào cảnh ngày một cùng quẫn đau khổ khi mà những tháng trôi qua và quân Đức tràn qua các thảo nguyên. Tôi nói với bà ấy rằng việc mở một mặt trận thứ hai là điều không thể được và tất cả những gì có thế làm được trong một thời gian dài sẽ là việc gửi đồ tiếp viện gồm đủ các loại, trên qui mô lớn. Ông Eden và tôi khuyến khích bà ấy thăm dò khả năng gây quĩ cứu trợ y tế từ những người tình nguyện. Việc này đã được bắt đầu làm bởi tổ chức chữ thập đỏ của Anh và tổ chức Order of St John, và 2 tổ chức này đồng mời vợ tôi đứng ra kêu gọi "Viện trợ cho nước Nga". Vào cuối tháng 10, dưới sự bảo trợ của họ, bà ấy đã ra lời kêu gọi đầu tiên của mình. Ngay lập tức lời kêu gọi đã được hưởng ứng một cách mạnh mẽ. 4 năm sau đó, bà ấy đã cống hiến cả bản thân mình cho nhiệm vụ này bằng tất cả trách nhiệm và lòng nhiệt tình mà bà có. Gần 8 triệu bảng Anh đã được cả người giàu lẫn người nghèo đóng góp gây quỹ. Nhiều ngươi giàu đã quyên góp rất hào phóng, nhưng số tiền có được ấy chủ yếu là từ sự đóng góp hàng tuần của quảng đại quần chúng trong nước. Chính vì thế, thông qua tổ chức Chữ Thập Đỏ hùng mạnh và St. John, và cho dù có những tổn thất nặng nề trong những đoàn vận tải qua vùng Bắc cực, song những thuốc men, thiết bị phẫu thuật và tất cả mọi đồ dùng, cho đủ các loại tiện nghi, trang thiết bị đặc biệt khác đã liên tục tìm được con đường xuyên qua những vùng biển băng giá, chết người, để tới được tận tay quân đội và nhân dân Nga dũng cảm..