Gió Lửa
Giới thiệu
Gió Lửa là tiểu thuyết dã sử của Nam Dao, lấy bối cảnh nước Việt buổi Trịnh tàn Lê mạt cuối thế kỷ mười tám, khi Tây Sơn trỗi dậy, Nguyễn Ánh bôn tẩu và cả đất nước chìm trong nội chiến. Trong "Lời ngỏ", tác giả nói rõ: mọi nhân vật, kể cả những người mang tên có thật trong chính sử, đều là nhân vật tiểu thuyết; viết tiểu thuyết là cách ông "đối thoại với lịch sử", đôi khi cả "cưỡng bức lịch sử".
Sợi chỉ xuyên suốt là Trọng Thức, người mang vết sẹo đâm xuống chân mày, từng lênh đênh theo Nguyễn Ánh ra Thổ Châu, sang Pondichéry cùng Bá Đa Lộc và Hoàng tử Cảnh, rồi chứng kiến không khí cách mạng ở Pháp với Sieyès, Condorcet và câu lạc bộ Jacobin. Trở về, Thức đi qua thành Qui Nhơn của Tây Sơn, gặp lại Trần Danh Kỷ ở Phú Xuân, nơi có mặt cả Ngô Thì Nhậm và Nguyễn Huy Tự.
Sách dày, có phần tóm lược chính sử ở đầu để người đọc định hướng. Văn Nam Dao giàu tư liệu, tả kỹ thành quách, chợ búa, y phục, và đặt ra những câu hỏi lớn về văn hóa, quyền lực và vòng lặp nội chiến trong lịch sử Việt Nam.
Lời tựa
Không ít tiểu thuyết lịch sử bằng lòng với việc dựng lại trận đánh và cung đình. Nam Dao đi một con đường khác trong "Gió Lửa": ông đặt vào giữa thời Tây Sơn một nhân vật hư cấu đã từng thấy nước Pháp cách mạng, rồi dùng đôi mắt ấy để hỏi xem một đất nước đang chìm trong nội chiến sẽ chọn con đường nào cho văn hóa và cho dân của mình.
Cuốn sách mạnh nhất ở những trang mà câu hỏi về quyền lực chuyển thành câu hỏi về chữ nghĩa, giáo dục, cách người dân được tiếp cận tri thức. Trong một buổi chầu, Trọng Thức đưa ra một lập luận nghe giản dị mà chứa đựng cả một tầm nhìn: "Chữ viết làm sao cho giản tiện, hàng dân học cho dễ dàng, nhanh chóng, tất nghĩa lý được ban ra vừa rộng vừa xa." Đó là lúc tiểu thuyết dã sử chạm tới điều mà chính sử ít khi quan tâm: số phận của tiếng nói và chữ viết một dân tộc.
Người đọc sẽ gặp một Nguyễn Huệ rất khác với hình tượng quen thuộc, có lúc say khướt, có lúc cô đơn, lẩm bẩm gọi tên một người con gái. Hãy chấp nhận sự tự do ấy của tiểu thuyết, như chính tác giả đã nói trước trong lời ngỏ, và đọc nó như một cuộc tranh luận chứ không phải bài giảng.
Với độ dày và lượng tư liệu của nó, cuốn sách đòi hỏi thời gian. Nhưng nó trả lại cho người đọc một cảm giác hiếm: lịch sử không phải chuyện đã đóng lại, mà là những lựa chọn từng mở ra, từng bị bỏ lỡ, và có thể vẫn đang chờ được nghĩ lại.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026