Tủ Sách Việt Văn

Cơm Thầy Cơm Cô

Cơm Thầy Cơm Cô cover

Thể loại: Tiểu Thuyết

Tác giả:

Nhà xuất bản: Tú Sách Việt Văn

Năm xuất bản:

Số lần đọc: 188

Đánh giá: 4.8/5 (21 đánh giá)

Tóm tắt nội dung

Một anh chàng nuôi tóc kiểu "cơm thầy cơm cô", mặc áo màu hoa đào cụt tay, đeo kính đen, lang thang Hà Nội để xin đi ở. Đó là chính Vũ Trọng Phụng, xưng "tôi", đóng vai người cần việc để điều tra giới sen, vú em, thằng nhỏ. Ông ngủ trên sân gác hàng cơm nồng mùi cá mè, lòng lợn, dưa khú, đứng ở góc phố Amiral Courbet nhìn mụ vú già đưa người đi lại như võ quan điểm binh. Mụ định giá từng người: trẻ con năm xu đến một hào, vú em hai ba đồng, còn thấp hơn giá một con chó. Buổi sáng ấy, mười sáu người được rao bán mà chẳng ai mua. Giữa họ là cô sen Đũi, con nhà Lý trưởng sa sút, bị hiếp từ năm 13 tuổi rồi trượt dần khỏi đời lương thiện.

Cuốn sách không chỉ kể chuyện nghề đi ở, mà để lộ một thân phận bị rẻ rúng từ giá tiền đến lòng tự trọng. Cái Đũi từ chối lời cầu hôn của tác giả vì nghĩ mình không còn nguyên vẹn; con sen Mèo bị điện giật rồi bị vu cáo ăn cắp, còn bị tát vào gáy. Người quê lên Hà Nội như thiêu thân lao vào ánh sáng. Cuối sách, tác giả cởi bỏ hóa trang và mời chính người đọc tự điều tra, như một câu hỏi còn treo lại.

Hỏi đáp về sách

Cơm Thầy Cơm Cô của Vũ Trọng Phụng kể về điều gì?

Cơm Thầy Cơm Cô của Vũ Trọng Phụng là cuộc điều tra do chính tác giả xưng "tôi" thực hiện, bằng cách cải trang thành người đi tìm việc ở tại Hà Nội. Ông sống giữa đám sen, thằng nhỏ, vú em ở hàng cơm và góc phố chờ thuê để ghi lại thân phận của họ. Sách đăng trên Hà Nội Báo năm 1936.

Nhân vật chính của Cơm Thầy Cơm Cô là ai?

Trong Cơm Thầy Cơm Cô, nhân vật xuất hiện suốt truyện là chính tác giả xưng "tôi", người nuôi tóc kiểu "cơm thầy cơm cô", mặc áo màu hoa đào cụt tay, đeo kính đen. Nổi bật bên cạnh ông là cô sen Đũi, mà câu chuyện đời cô chiếm trọn các chương giữa sách. Ngoài ra còn có mụ vú già đưa người, con sen Mèo và nhiều người ở khác.

Câu chuyện Cơm Thầy Cơm Cô diễn ra ở đâu và khi nào?

Câu chuyện diễn ra ở Hà Nội, từ một hàng cơm nhiều mùi cá mè, lòng lợn, dưa khú đến góc phố Amiral Courbet nơi người ở tụ tập chờ thuê. Tác giả còn hẹn cái Đũi ở vườn hoa con Cóc và ngủ ở sân sau hàng cơm cạnh xưởng gỗ. Sách đăng năm 1936 trên Hà Nội Báo.

Cuộc đời cô sen Đũi trong Cơm Thầy Cơm Cô ra sao?

Cái Đũi vốn là con ông Lý trưởng, nhà tan hết của cải nên phải ra tỉnh đi ở. Ở nhà chủ đầu tiên, năm 13 tuổi cô bị một anh Tây đen hiếp, rồi bị lợi dụng và trở nên lẳng lơ; sau đó cô quyến rũ cậu con trai 12 tuổi của chủ để trả thù, lấy được chín đồng. Tác giả gọi việc cô muốn làm cô đầu là "sức ám thị của một cuộc hiếp dâm".

Sách cho thấy thân phận người ở bị định giá thế nào?

Trong Cơm Thầy Cơm Cô, mụ đưa người định giá trẻ con năm xu đến một hào, thằng nhỏ vài hào, vú em hai đến ba đồng, thấp hơn giá một con chó. Tác giả đặt đề mục "Muốn bán mười sáu người!" và nhận xét cả buổi sáng không ai muốn mua. Đó là cách ông phơi bày người ở bị coi rẻ đến mức nào.

Cơm Thầy Cơm Cô kết thúc như thế nào?

Cơm Thầy Cơm Cô kết thúc khi tác giả cởi bỏ hóa trang, trở lại là chính mình và liệt kê nhiều mẫu người ở, từ kẻ bị chủ đánh chết đến kẻ hiếp con gái chủ. Ông Nguyễn Công Hoan gợi ý ông "điều tra ngay ở chính mình", và tác giả khép sách bằng lời mời độc giả tự điều tra, ký tên Vũ Trọng Phụng.

Giới thiệu

"Cơm Thầy Cơm Cô" là thiên phóng sự nổi tiếng của Vũ Trọng Phụng, "ông vua phóng sự đất Bắc", viết về giới người ở, con sen, thằng nhỏ, vú em ở Hà Nội những năm 1930. Cũng như khi viết Kỹ Nghệ Lấy Tây, ông không đứng ngoài quan sát mà nhập vai: nuôi tóc kiểu "cơm thầy cơm cô", mặc áo màu hoa đào cụt tay, đeo kính đen suốt ngày đêm, la cà hàng cơm, đầu hè, cửa rạp hát, máy nước để đi tìm chỗ ở.

Nửa tháng "rong chơi tuyết nguyệt", người viết bờm xơm với mấy con nhãi, bắt nhân tình với một vú em, kết bạn với mấy "bác quít", nhận mụ vú già làm nghề đưa người là mẹ nuôi, được một mợ phán và một tiểu thư tân thời ngã giá rồi lại thôi. Từ đó hiện ra cả một thế giới: những hàng cơm sặc mùi cá mè, lòng lợn, dưa khú; những cuộc hẹn hò vụng trộm ở vườn hoa con Cóc; những thân phận bị chủ nhà sai khiến, và cả những mánh khóe, tật xấu của chính người đi ở.

Giọng văn tưng tửng, xưng "thưa các ngài", châm biếm không chừa ai, kể cả người viết. Cuốn sách là tư liệu xã hội quý về Hà Nội thời thuộc địa, đồng thời là một trang trào phúng đặc sắc.

Lời tựa

Nhắc đến Vũ Trọng Phụng, người ta dễ nhớ tiếng cười trước, nhưng ở thiên phóng sự này, điều ở lại lâu hơn là sự sòng phẳng. Ông không lý tưởng hóa người đi ở, cũng không khinh miệt họ; ông đặt họ vào đúng cái vòng quay đã sinh ra họ, từ làng quê bị hủ tục vắt kiệt đến những căn nhà phố nơi đồng công tính bằng hào.

Sòng phẳng nhất là khi ông thừa nhận giới hạn của chính mình, của kẻ đứng ngoài mà thương hại. Trước một bà lão ra tỉnh tìm con, trong túi chỉ còn sáu xu, người viết ghi lại một nhận xét bất ngờ: "Bà lão thản nhiên nói thế, một cách không lo sợ gì cả. Mà có lẽ họ thế mới sống. Chỉ người khác là mới biết lo sợ cho họ, thấy họ là khổ sở đáng thương mà thôi." Mấy dòng ấy lật ngược vị trí quen thuộc giữa người viết và người được viết: cái khổ, với người trong cuộc, là hơi thở hằng ngày, còn nước mắt thương cảm đôi khi chỉ là thứ xa xỉ của kẻ no đủ.

Ai mới đến với "Cơm Thầy Cơm Cô" nên đọc nó cùng lúc như phóng sự và như văn chương. Những đoạn đối thoại gần như ghi âm, xen với những câu chua cay cố ý, cho thấy một ngòi bút biết lúc nào phải lùi lại để nhân vật tự nói.

Nghề ở ngày nay đã đổi tên, đổi hình thức, nhưng khoảng cách giữa người sai bảo và người bị sai bảo thì vẫn còn đó. Cuốn sách mỏng này giữ lại tiếng nói của những người hiếm khi được ai ghi chép, và riêng điều ấy đã đủ để nó còn được đọc.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026

Mục lục

  1. Mở Đầu
  2. Chương 1
  3. Chương 2
  4. Chương 3
  5. Chương 4
  6. Chương 5
  7. Chương 6
  8. Chương 7
  9. Chương 8
  10. Chương 9