Gió Ngược
Tóm tắt nội dung
Có một cô bé ngủ chung với mèo, hôn lên cái mũi đỏ hồng của nó, còn người cha thì bảo con không nên hôn mèo. Đó là Sơn Ca, con ông Lâm, một gia đình di dân ở Mỹ. Ông dặn các con nói tiếng Việt ở nhà, kể chuyện Lạc Long Quân - Âu Cơ trăm trứng trăm con, và gọi lũ trẻ không biết tiếng Việt là "những con dơi". Gió Ngược của Lâm Chương đi giữa hai thời: nhà ông Lâm với chuyện con mèo Snowball được nuôi sau cuộc thảo luận dân chủ, và trại tù ngoài Bắc nơi Biên Khuỳnh, bị vợ bỏ theo người khác, nuôi con mèo Miêu Nữ. Anh dồn vào nó tình thương cho hai đứa con trôi giạt, rồi đỡ nàng sinh bầy con trong lán.
Sách để lại nỗi xót nhẹ mà dai. Biên Khuỳnh nói: "Chỉ tội cho con cái khổ lụy vì người mẹ tội lỗi", và anh không tự vận như nhiều bạn tù. Khi được thả, anh ôm Miêu Nữ chia tay, đưa nàng ngửi cái nhau mèo khô. Về sau nàng kêu meo meo hỏi "Bố tôi đâu rồi?" và lảng vảng ở trại cũ giữa hoang tàn. Còn ở nhà ông Lâm, cả nhà bật cười khi ông bảo người già nhìn quá khứ. Có những thứ ta nhìn lại mãi, vì ở đó còn người đang đợi.
Hỏi đáp về sách
Gió Ngược kể về điều gì?
Gió Ngược của Lâm Chương kể về hai thời đan vào nhau: hiện tại của gia đình ông Lâm, một gia đình di dân ở Mỹ cố giữ gốc Việt, và quá khứ của Biên Khuỳnh, người tù cải tạo ngoài Bắc nuôi con mèo Miêu Nữ. Sợi dây nối hai thời là những con mèo, và nỗi nhớ về cội nguồn, về người thân.
Nhân vật chính của Gió Ngược là ai?
Hai nhân vật chính là ông Lâm và Biên Khuỳnh. Ông Lâm sống ở Mỹ, dặn con nói tiếng Việt ở nhà và kể chuyện Lạc Long Quân - Âu Cơ. Biên Khuỳnh là tù cải tạo ngoài Bắc, bị vợ bỏ theo người khác, trút tình thương hai đứa con lên con mèo Miêu Nữ.
Con mèo Miêu Nữ có ý nghĩa gì với Biên Khuỳnh?
Trong Gió Ngược, Miêu Nữ là con mèo Biên Khuỳnh nuôi trong trại tù, nơi anh dồn tình thương dành cho hai đứa con trôi giạt. Anh đỡ đẻ cho nàng, ôm chia tay khi được thả và đưa nàng ngửi cái nhau mèo khô. Về sau người ta còn thấy nàng lảng vảng ở trại cũ giữa hoang tàn.
Con mèo vào nhà ông Lâm ở Mỹ bằng cách nào?
Ở phần hiện tại của Gió Ngược, Sơn Ca đạt học sinh ưu và đòi ba thưởng một con mèo, ông Lâm giữ lời đưa con ra tiệm mua. Cả nhà bàn dân chủ rồi cho nuôi với điều kiện Sơn Ca phải lau nhà, hốt cứt mèo. Con mèo trắng tên Snowball, ông Lâm gọi là Meo, chạy đến ngay khi Sơn Ca giả tiếng mèo kêu.
Gió Ngược muốn nói điều gì về người di dân và cội nguồn?
Gió Ngược cho thấy nỗi lo giữ gốc của người di dân: ông Lâm gọi lũ trẻ không biết tiếng Việt là "những con dơi", chẳng chim cũng chẳng chuột. Ông nổi giận khi con gái lớn bảo tổ tiên "anh hùng nhưng hiếu chiến quá". Cuối truyện, ông cười cùng cả nhà khi nói tuổi trẻ nhìn tương lai, người già nhìn quá khứ.
Gió Ngược hợp với những độc giả nào?
Gió Ngược hợp với người quan tâm đến đời sống di dân, chuyện giữ tiếng Việt trong gia đình và ký ức trại cải tạo. Sách cũng hợp với người thích những câu chuyện về loài mèo, nơi chuyện nhỏ trong nhà chứa cả nỗi nhớ và mất mát.
Giới thiệu
Ông Lâm sống ở Mỹ, dặn các con về nhà phải nói tiếng Việt, gọi dạ bảo vâng, và kể cho chúng nghe chuyện Lạc Long Quân - Âu Cơ trăm trứng trăm con. Sơn Ca thì ôm mèo ngủ, hôn lên cái mũi hồng của nó, và hỏi "Why?" cộc lốc kiểu Mỹ mỗi khi bị cấm. Đứa con gái lớn nghe chuyện bốn nghìn năm văn hiến xong lại nhận xét rằng tổ tiên anh hùng nhưng hiếu chiến quá. Đến nhà bạn, ông gọi lũ trẻ không biết tiếng Việt là "những con dơi", chẳng chim cũng chẳng chuột.
"Gió Ngược" của Lâm Chương là một truyện vừa ngắn gọn, đi giữa hai thời: hiện tại của một gia đình di dân loay hoay giữ gốc, và quá khứ trong trại tù, nơi anh em đội Xây Dựng nuôi một con mèo cái tên Miêu Nữ. Con mèo thành niềm vui, thành chuyện để bàn, thành lý do để những người tù quên bớt thời gian dài khủng khiếp. Họ bàn chuyện kén chồng cho nó, xúm quanh lúc nó sinh nở, cho đến khi tiếng kẻng gọi đi lao động vang lên.
Văn Lâm Chương gọn, khô, nhiều thoại, hóm hỉnh theo kiểu chua chát, có những câu nói thẳng đến thô nhưng rất thật của người từng trải.
Lời tựa
Viết về trại cải tạo mà người đọc bật cười được, đó là chuyện khó, và "Gió Ngược" của Lâm Chương làm được điều ấy mà không hề xem nhẹ những năm tháng tù đày. Tiếng cười ở đây không xóa nỗi đau. Nó là cách những người bị giam giữ giữ lại phần người của mình.
Con mèo Miêu Nữ, vì thế, không chỉ để mua vui. Nó là nơi những người đàn ông dồn vào đó tình thương không còn chỗ nào khác để trao: cho mẹ già ở xa, cho vợ con không tin tức, cho chính quãng đời đã mất. Có một khoảnh khắc Lâm Chương tả Biên Khuỳnh rất kiệm lời: "Cũng có khi anh vuốt ve Miêu Nữ, mà đôi mắt buồn xa vắng như đang nhìn về một cõi đâu đâu." Chỉ một câu, và người đọc hiểu con mèo đang thay ai trong lòng anh.
Hai mạch truyện, nước Mỹ hôm nay và trại tù ngày trước, soi vào nhau. Nên đọc chúng như hai mặt của cùng một câu hỏi: người ta giữ được gì của mình khi bị bứng khỏi gốc, dù là bằng song sắt hay bằng một đại dương.
Truyện ngắn gọn nhưng không mỏng. Cái giọng chua chát, có lúc tục, của Lâm Chương là giọng của người đã đi qua chuyện thật, và chính vì không tô vẽ mà nó đáng tin. Những trang về Miêu Nữ giữ lại cho văn chương hải ngoại một ký ức về sự sống sót, kể bằng tiếng cười hơn là nước mắt.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026