Khuôn Mặt
Giới thiệu
Khuôn mặt là tiểu thuyết của Thanh Tâm Tuyền, nhà thơ và nhà văn hàng đầu của nhóm Sáng Tạo ở miền Nam, người được xem là một trong những tiếng nói cách tân quan trọng của văn chương Việt Nam sau năm 1954.
Truyện mở ra vào một chiều đông ở Hà Nội, một năm trước khi thành phố đổi chủ. Người kể chuyện xưng "tôi" sắp đi thăm Lan thì Vĩnh gõ cửa. Họ chia nhau cốc cà phê cuối cùng trong nhà, đọc thơ, nhắc đến Ngọc, người bạn thứ ba đã bỏ ra hậu phương và nghe nói đang bị "cải tạo tư tưởng". Về sau, ta gặp lại người kể chuyện ở Sài Gòn, đã thành thầy giáo, già đi, lặng lẽ nhận từ tay con trai mình một phong bì tiền giữa buổi liên hoan của học trò.
Văn Thanh Tâm Tuyền dày đặc nội tâm, câu dài, kể chậm, đi sâu vào những chi tiết rất nhỏ của đời sống thường ngày. Đây là cuốn sách dành cho người đọc kiên nhẫn, thích những trang văn chiêm nghiệm về tình bạn, tình yêu và sự đổi thay của một thế hệ.
Lời tựa
Nhan đề "Khuôn Mặt" nghe như hứa hẹn một chân dung, nhưng điều Thanh Tâm Tuyền trao cho người đọc lại là nhiều gương mặt chồng lên nhau, không cái nào trọn vẹn. Các chương mang dáng những lá thư gửi cho người này người khác, giọng "tôi" đổi chủ, thời gian nhảy từ Hà Nội sang Sài Gòn, từ tuổi trẻ sang tuổi già. Cuốn sách không kể một đời người, nó cho thấy một con người tan ra thành nhiều mảnh sau một cuộc dời đổi lớn.
Vì thế cảm giác chủ đạo là sự chông chênh. Ngay cả những khoảnh khắc lẽ ra yên ổn nhất, như lúc được người mình yêu săn sóc trong cơn ốm, cũng nhuốm nỗi bất an về một nơi chốn đã mất. Một giọng nữ trong truyện nói điều ấy bằng một câu dài, lặp chữ, gần như không thở: "Bây giờ tôi có chàng tôi lại có thêm cả tôi, và lại có nhiều người khác nữa, và cả một tương lai mới mẻ nhưng tôi không thể nào tìm thấy sự bền vững ở xung quanh." Lối viết ấy không giải thích, chỉ để các vế câu nối nhau cho đến khi nỗi trống trải tự lộ ra.
Nên đọc từng chương như đọc từng lá thư, chấp nhận có lúc không biết ai đang nói, và để những chi tiết rất nhỏ, một chỗ ngồi quen trong thư viện, một tấm cửa gỗ xếp theo số, tự dẫn mình đi.
Hơn nửa thế kỷ sau, những trang này vẫn giữ nguyên sức gợi của một thế hệ phải sống giữa hai thành phố, hai nếp nghĩ. Người đọc hôm nay có thể tìm ở đó một tiếng nói thành thật hiếm hoi về sự cô đơn, thứ cô đơn không cần đến bi kịch lớn mà vẫn đủ làm đổi khác một gương mặt.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026