Siêu Thoát
Giới thiệu
Siêu Thoát là truyện ngắn của Lê Thanh Hải về số phận một trí thức trẻ Việt Nam lưu lạc ở Đông Âu. Nhân vật được gọi là "gã": thần đồng của cả họ, liên tục đứng đầu lớp chuyên ngữ, tốt nghiệp hạng ưu, được công ty nước ngoài chọn sang Anh tu nghiệp. Rồi một đêm tháng ba, người yêu từ thời đại học gọi điện báo tin sắp lấy chồng, một gã chỉ học hết lớp mười, buôn bán bên Đức, về nước tiêu tiền như nước.
Choáng váng, gã bỏ dở việc học, về nước, bán xe, gom hết tiền làm giấy tờ sang Nga, lần này chỉ để kiếm tiền. Những đêm co ro dưới lớp thùng các tông dọc hành lang ký túc, những ngày không dám bước khỏi cửa vì xe cảnh sát chờ sẵn, rồi những tháng làm thuê ở Ba Lan, và một mối tình mới qua những đêm chờ cô sinh viên Thủy vào mạng IRC.
Truyện ngắn gọn, nhiều chú thích về cách nói của cộng đồng người Việt ở Nga và Đông Âu, ghi lại một thời đoạn mà nhiều gia đình Việt còn nhớ.
Lời tựa
"Siêu Thoát" của Lê Thanh Hải là chân dung một người trí thức không tìm được chỗ đứng, không phải vì thiếu tài, mà vì cái tài ấy chẳng còn đơn vị nào để đo ở nơi anh đặt chân tới. Truyện ngắn này hỏi một câu đau: học vấn còn nghĩa lý gì khi người ta chỉ được đánh giá bằng tiền.
Lê Thanh Hải không bênh nhân vật. Gã kiêu ngạo, gây gổ, khinh người, và tác giả để mọi người quanh gã nói thẳng điều đó. Nhưng càng đọc, ta càng thấy sự kiêu ngạo ấy chỉ là cái vỏ mỏng của một kẻ đang trượt dài. Đến lúc gã say khướt rời khỏi buổi tiệc đầu năm, tác giả chỉ cần một câu: "Với họ gã chỉ là một con số không mà thôi, một lão cửu vạn hết tiền." Từ thần đồng của cả họ đến con số không, khoảng cách ấy được rút ngắn trong vài trang, và đó là sức nặng của truyện.
Bạn đọc từng sống ở Nga hay Đông Âu những năm ấy sẽ nhận ra nhiều cách nói quen thuộc; người chưa từng ở đó có thể dựa vào các chú thích. Nhưng đừng đọc truyện như một tư liệu. Hãy đọc nó như câu chuyện về sự cô độc của một con người.
Truyện ngắn, ít chi tiết thừa, để lại một dư vị lạnh như tuyết trên vỉa hè. Nó nhắc về một thế hệ người Việt từng ra đi với nhiều hy vọng, và về những người trong số họ đã không bao giờ tìm được đường về với chính mình.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026