Sống Trên Đá
Giới thiệu
Sống Trên Đá là tập tản văn của Nguyên Bình (tên thật Nguyễn Quang Bình), người viết về vùng cao nguyên đá Hà Giang. Theo phần giới thiệu tác giả ở đầu sách, ông công tác tại huyện Đồng Văn và cuốn sách từng được Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành.
Sách gồm nhiều bài ngắn với những nhan đề như "Quẩy Tấu", "Nhịp Thở Của Đất", "Mưa", "Dòng Suối", "Miền Khát", "Lá Ngón". Có trang tả mùa đông giá rét, khi mẹ vừa nhúng tay xuống nước đã thấy hai bàn tay ửng đỏ rồi tím lại, khi đàn gà chui vào một góc tránh gió; rồi mùa xuân về với đào, mận nở trên cành khẳng khiu. Có trang kể chuyện đau lòng của những phận người, như ông già mất mẹ, mất chị vì lá ngón, bị chặt ba ngón tay khi cố cứu chị khỏi một vụ cướp dâu.
Văn Nguyên Bình mộc, gần với lời kể của người trong cuộc, giàu chi tiết về đời sống và phong tục của người dân tộc vùng cao, ánh lên tình thương với mảnh đất "bốn bề là núi đá cao ngất đến tận trời xanh".
Lời tựa
Ở vùng cao nguyên đá, đá không phải là phông nền mà là một nhân vật. Nó làm khổ con người, nhưng cũng che chở, nuôi sống và in dấu lên mọi phong tục. "Sống Trên Đá" của Nguyên Bình là những trang tản văn viết từ bên trong mối quan hệ ấy, bằng con mắt của người coi những bờ rào đá, những nương ngô lẫn đá là quê nhà chứ không phải cảnh lạ để ngắm.
Sức nặng của cuốn sách nằm ở những chi tiết lao động được kể bình thản, gần như không có tính từ. Khi tả cách người Mông làm ra một mảnh nương, tác giả viết: "Có cái nương ít đất quá hạt bắp không lên được con người lấy đá xếp quây lấy đất, hoặc gùi đất từ chân núi lên thả vào từng hốc đá làm thành nương trồng ngô." Câu văn dài, không ngắt, như chính nhịp gùi đất lên núi. Ở đó không cần lời ca ngợi sức chịu đựng; người đọc tự hiểu mỗi bắp ngô trên đá phải đổi bằng bao nhiêu mồ hôi.
Các bài trong tập có thể đọc rời, mỗi lần một hai bài, như nghe một người bạn vùng cao kể chuyện bên bếp lửa. Có bài êm như một buổi chiều bên mương nước, có bài lặng người vì những phận đời gặp nạn thuốc phiện, nạn cướp dâu.
Những trang viết này giữ lại một vùng đất đang đổi thay từng năm, với những tập tục, nỗi sợ và niềm vui có thể chẳng còn nguyên vẹn mai sau. Đọc chúng, người miền xuôi học được một điều giản dị: sự sống ở đâu cũng bền bỉ hơn ta tưởng.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026