Thân Phận Ma Trơi
Giới thiệu
Thân Phận Ma Trơi là tiểu thuyết của Nguyễn Thụy Long, nhà văn từng nổi tiếng trước 1975 với những trang viết về giới bụi đời Sài Gòn. Bản này mở đầu bằng lời kể của một người bạn tù cũ của ông, nhớ lại "Long mù" trong trại cải tạo và cái ngày Long mang đến một xấp bản thảo nhờ đánh máy, giữa những năm mưu sinh chật vật sau khi ra tù.
Phần truyện là những phận người trôi dạt qua nhiều thời kỳ chiến tranh. Có bà mẹ Sương Sa bên con sông Cầu Bông chảy qua Thị Nghè, ngày ngày lau chùi bàn thờ có hai tấm ảnh hai đứa con trai mặc quân phục của hai bên chiến tuyến. Có người kể chuyện bị bắt oan làm con tin giữa đêm, ăn báng súng vào miệng chỉ vì xin được thưa chuyện.
Văn Nguyễn Thụy Long ở đây gân guốc, ít tô vẽ, nhiều chua chát. Ông nhìn lịch sử từ phía những người "ruồi muỗi" khi trâu bò húc nhau, những thân phận lập lòe như ma trơi.
Lời tựa
Nguyễn Thụy Long từng được biết đến như người viết về bụi đời, và trong "Thân Phận Ma Trơi" ông vẫn trung thành với những con người bên lề ấy, chỉ có điều lề đường giờ đã rộng ra thành cả một thời cuộc. Những người trong sách không có tiếng nói trong lịch sử; họ chỉ chịu đựng nó, lập loè, trôi dạt, như chính cái tên ông chọn.
Điều làm những trang viết này đứng vững là cái nhìn không phân chia chiến tuyến. Nỗi đau được đặt ở chỗ những người còn sống phải tựa vào nhau. Quanh mâm giỗ của bà mẹ Sương Sa, ông viết về những người bạn của hai đứa con đã khuất: "Hầu hết họ là người khuyết tật nạn nhân chính qua hai lần chiến tranh, thế hệ của thằng Bờ thằng Bụi. Họ quí mến nhau, coi nhau như anh em ruột thịt dưới một bà mẹ neo đơn cũng vì chiến tranh, vì thời cuộc." Câu văn mộc, không lên giọng, và chính vì thế mà nặng.
Bên cạnh những trang buồn, người đọc sẽ gặp cả những đoạn châm biếm cay đến bật cười, như cảnh ông phó giám đốc nói ngọng mà rao giảng kỷ luật. Từng truyện một cần được đọc chậm, để cái chua chát ấy kịp ngấm.
Lời tựa của người bạn tù đặt ở đầu sách cho biết những trang này được viết ra trong cảnh túng quẫn, mưu sinh từng bữa. Biết vậy, ta càng trân trọng sự tử tế mà tác giả vẫn giữ cho nhân vật của mình. Cuốn sách là một chứng từ lặng lẽ về những đời người mà lịch sử chính thức thường bỏ quên.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026