Thoát Ly
Tóm tắt nội dung
Hồng đi giữa phố Bờ Hồ đông nghịt người trong ngày hội, sau năm năm xa Hà Nội, tay còn vương hoa giấy. Cô gái từng nghịch ngợm liều lĩnh nay đã nhút nhát, hay sợ, hay xấu hổ. Mẹ nàng mất khi nàng sáu tuổi, và nàng ngờ người dì ghẻ đã đánh đập đến chết. Nàng bị bắt thôi học khi còn đứng đầu lớp, rồi sống cô độc dưới quyền dì ghẻ và người cha nghiêm khắc ở Ninh Giang. Nàng mơ thoát ly: qua hôn ước với Thân, qua nghề cô giáo, rồi qua tình yêu với Lương, thầy giáo nghèo nàng gặp trong ngày hội. Nhưng bà phán luôn bày mưu hãm hại, tin đồn lan khắp Ninh Giang, còn Hồng nghe tin Lương sống chung với một gái nhảy.
Cuốn sách để lại nỗi xót xa vì những cánh cửa lần lượt khép lại trước Hồng. Nàng lang thang bên hồ Hoàn Kiếm với ý định tự tử, rồi học cách nhẫn nại và tin rằng thoát ly thật sự là giữ linh hồn tự do. Khi nằm bệnh, nàng tha thứ cho bà phán, mơ về ngôi nhà có vườn hồng và giàn thiên lý, còn những người quanh giường bệnh vẫn mải chơi bài. Cuối cùng, môi nàng mỉm cười và mấp máy hai tiếng: Thoát Ly.
Hỏi đáp về sách
Thoát Ly của Khái Hưng kể về điều gì?
Thoát Ly của Khái Hưng kể về Hồng, cô gái mồ côi mẹ từ năm sáu tuổi, sống dưới quyền người dì ghẻ và người cha nghiêm khắc ở Ninh Giang. Nàng mơ một đời thoát ly khỏi gia đình ấy, bằng hôn ước với Thân, bằng nghề cô giáo, rồi bằng tình yêu với Lương. Mỗi lối thoát lần lượt khép lại, cho đến khi nàng nằm bệnh và đi đến cuối đời.
Nhân vật chính của Thoát Ly là ai và có hoàn cảnh thế nào?
Nhân vật chính của Thoát Ly là Hồng, ngày xưa nghịch ngợm liều lĩnh, nay nhút nhát, hay sợ, hay xấu hổ. Mẹ mất sớm, nàng bị bắt thôi học khi đang đứng đầu lớp và ngờ rằng dì ghẻ đã đánh đập gây ra cái chết của mẹ. Chị Hảo từng che chở nàng, nhưng sau khi Hảo về nhà chồng, Hồng sống cô độc.
Câu chuyện Thoát Ly diễn ra ở đâu?
Truyện mở ra ở Hà Nội, trong ngày hội trên phố Bờ Hồ Hoàn Kiếm đông nghịt người, khi Hồng xa thành phố năm năm. Phần lớn câu chuyện giằng co giữa Hà Nội, nơi có chị Hảo, Nga, Lương và hồ Hoàn Kiếm, với Ninh Giang, nơi Hồng sống dưới quyền dì ghẻ và cha.
Lương là ai và mối tình giữa Lương với Hồng ra sao?
Lương là thầy giáo trẻ nghèo, bỏ thi cử nhân luật để đi dạy kiếm ăn và nuôi em là Thiện. Chàng gặp Hồng qua Nga, yêu nàng và nhờ Hảo mối mai. Nhưng khi Hồng bỏ nhà lên Hà Nội, nàng nghe tin Lương đã sống chung với Yến, một gái nhảy có nét giống mình.
Thoát Ly kết thúc như thế nào?
Trong Thoát Ly, Hồng bỏ nhà lên Hà Nội rồi lang thang quanh hồ Hoàn Kiếm với ý định tự tử, nhưng em trai Yêm tìm thấy và đưa nàng về. Sau đó nàng sống nhẫn nại, rồi ốm nặng vì bệnh paludisme và bị nhốt trên gác kho. Ông đốc Canh nói thẳng nàng khó qua khỏi đêm ấy, và Hồng thiếp đi, môi mỉm cười, mấp máy hai tiếng được đoán là Thoát Ly.
Thoát Ly muốn nói điều gì về tự do và thân phận người con gái?
Qua Thoát Ly, Khái Hưng cho thấy thoát ly thật sự là giữ linh hồn tự do dù ở trong ngục thất gia đình, như Hồng nhận ra sau những biến cố. Cuốn sách cũng phơi bày thị phi của bà đốc, bà phủ và báo Trung Bắc, nơi người ta dễ dàng phán xét một cô gái.
Giới thiệu
Thoát Ly là tiểu thuyết của Khái Hưng, một trong những cây bút chủ chốt của Tự Lực văn đoàn, tiếp tục đề tài quen thuộc của nhóm: thân phận người phụ nữ trẻ bị trói buộc trong gia đình phong kiến và khát vọng được sống theo ý mình.
Truyện mở ra trên phố Bờ Hồ Hoàn Kiếm đông nghịt người ném hoa giấy, nơi Hồng, sau năm năm xa Hà Nội, cùng cô bạn học cũ Nga đi giữa đám đông. Ngày xưa đi học Hồng nghịch ngợm liều lĩnh, giờ lại nhút nhát, hay sợ, hay xấu hổ, một sự đổi khác mà người đọc dần hiểu nguyên do khi đi vào cuộc sống của nàng trong nhà, dưới quyền một bà dì ghẻ khắc nghiệt. Qua Nga, Hồng quen Lương, thầy giáo trẻ trường tư, và mối tình giữa hai người trở thành niềm hy vọng thoát ly duy nhất của nàng. Nhưng Lương cũng có những yếu đuối của riêng mình, với Yến và những ngày tháng tạm bợ.
Văn Khái Hưng nhẹ, tinh tế trong tâm lý, tả Hà Nội những năm ba mươi sống động với hàng giải khát, xe kéo, còi ô tô, và rất giỏi những đoạn đối thoại ngắn mà nhiều ý.
Lời tựa
Đọc "Thoát Ly", người ta dễ chỉ thấy bà dì ghẻ cay nghiệt, nhưng Khái Hưng còn nhắm vào một kẻ khó buộc tội hơn: người cha hiền lành, đứng ngoài, mong yên ổn. Cái ác trong gia đình cũ đâu riêng ở lời gièm pha; nó còn nằm trong sự im lặng của người có quyền lên tiếng mà không lên tiếng.
Ông phán không độc ác. Ông thấy, ông áy náy, ông lo sợ vẩn vơ, nhưng rồi ông lùi lại. Khái Hưng gọi tên thứ yếu đuối ấy bằng một câu ngắn, không khoan nhượng: "Ông là một người ích kỷ như phần đông các ông gia trưởng, chỉ muốn được sống trong sự bình an êm thấm." Câu văn đặt ra một nhận xét chung cho cả một tầng lớp đàn ông thời ấy, và nhờ đó nỗi khổ của Hồng không còn là chuyện riêng của một cô gái kém may mắn.
Khi theo dõi Hồng, nên để ý những khoảnh khắc nàng tìm chỗ dựa ở nơi không thể dựa được: một lời hứa, một quẻ thẻ, một người tình còn chưa vững vàng. Chữ "thoát ly" trong tên sách vì thế mang nhiều nghĩa hơn ta tưởng lúc mở trang đầu.
Tự Lực văn đoàn đã viết nhiều về người phụ nữ muốn thoát khỏi lễ giáo, nhưng ở đây Khái Hưng chịu nhìn cả cái giá của sự thoát ly và những ảo tưởng đi kèm nó. Gần một thế kỷ sau, cuốn sách vẫn nói được với người đọc hôm nay về những gia đình nơi sự bình yên của người này được trả bằng nước mắt của người khác.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026