Đôi Bạn
Giới thiệu
Đôi Bạn là tiểu thuyết của Nhất Linh trong Tự Lực văn đoàn, nơi người đọc Đoạn Tuyệt gặp lại Dũng và Loan, giờ đây mỗi người một ngả. Sách mở bằng một chương "thay mấy lời nói đầu" rất lạ: người kể, một nhà văn, đem lá thư Dũng gửi hai năm trước ra đọc lại không biết bao lần. Trong thư Dũng nhờ bạn, nếu còn nhớ đến mình, hãy viết lại đời mình, vì nỗi khổ của anh cũng là nỗi khổ chung của một lớp người sống trong xã hội đang đổi thay.
Câu chuyện chính theo chân Dũng và Trúc, đôi bạn thân gắn bó với nhau bằng lý tưởng và sự lặng lẽ của những người đã chọn đường dấn thân. Họ trở về quê, gặp lại gia đình, lại lên đường; bên cạnh họ là những người đồng chí như Thái, những mối tình phải nén lại. Dũng vẫn mang hình bóng Loan, người đàn bà điềm nhiên vê viên giấy trong buổi gặp cuối mà lòng thì không yên chút nào.
Văn Nhất Linh ở đây trầm hơn, ít tranh luận hơn, giàu cảnh sắc đồng quê và những rung động kín đáo, đặc biệt là tình bạn đàn ông được viết tinh tế, ngượng ngùng mà sâu nặng.
Lời tựa
Nếu nhiều tác phẩm của Tự Lực văn đoàn là tiếng nói phản kháng, thì "Đôi Bạn" là tiếng nói của người đã phản kháng xong và phải sống tiếp với lựa chọn của mình. Nhất Linh ở đây không còn tranh luận; ông lắng nghe sự cô đơn của những thanh niên rời bỏ gia đình để theo một lý tưởng mà chính họ cũng không chắc sẽ đi đến đâu.
Dũng là nhân vật được viết với rất nhiều thấu hiểu. Anh không bỏ nhà vì giận dữ, mà vì nhận ra mình không thể sống khác đi được, dù có muốn. Nhà văn tả khoảnh khắc ấy bằng một câu trầm và chính xác: "Sự trái ngược của thâm tâm chàng - mà chàng không đổi khác được - với cảnh sống hiện tại không cho phép Dũng tự do làm nảy nở được nhân cách mình." Không có khẩu hiệu nào, chỉ có một người hiểu rằng ở lại thì sẽ héo mòn, và ra đi là điều tự nhiên như hơi thở.
Khi đọc, hãy chú ý những gì không được nói ra. Tình bạn giữa Dũng và Trúc gần như chỉ hiện qua những câu đùa, những cái nhìn, những lần im lặng cùng nhau trên đường làng; còn tình cảm dành cho Loan thì chìm hẳn xuống, chỉ thỉnh thoảng nổi lên như một vết đau cũ.
Cuốn sách giữ lại một thời mà người trẻ phải chọn giữa êm ấm và chí hướng, và không giả vờ rằng sự lựa chọn ấy dễ dàng. Nó cũng là một trong những trang viết đẹp nhất về tình bạn đàn ông trong văn xuôi tiếng Việt: kín đáo, ngượng nghịu, nhưng bền chắc hơn nhiều lời thề thốt.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026