Lịch sử khẩn hoang Miền Nam là một công trình tiêu biểu của nhà văn, nhà biên khảo Sơn Nam, người được mệnh danh là ông già Nam Bộ nhờ vốn hiểu biết sâu sắc và tình yêu bền bỉ dành cho vùng đất phương Nam. Tác phẩm tái hiện quá trình cha ông ta mở cõi, khai phá và định hình đời sống trên vùng đồng bằng sông Cửu Long, từ những ngày đầu đầy gian nan cho tới khi hình thành nên diện mạo văn hóa, kinh tế và xã hội đặc trưng của miền đất mới.

Thuộc dòng biên khảo lịch sử, cuốn sách kết hợp giữa tư liệu, khảo cứu và lối kể chuyện giàu chất văn của Sơn Nam. Ông không chỉ trình bày các sự kiện, chính sách khẩn hoang mà còn khắc họa sinh động con người, phong tục, tín ngưỡng và cách người dân thích ứng với thiên nhiên sông nước. Nhờ vốn sống phong phú và giọng văn mộc mạc, thấm đẫm hồn quê, tác phẩm vừa có giá trị tư liệu vừa mang sức hấp dẫn của một áng văn chương về đất và người Nam Bộ.

Giá trị của Lịch sử khẩn hoang Miền Nam nằm ở chỗ nó giúp người đọc hiểu sâu sắc hơn về cội nguồn và bản sắc của một vùng đất, đồng thời khơi dậy lòng biết ơn với các thế hệ tiền nhân đã đổ mồ hôi công sức để mở mang bờ cõi. Với những ai yêu mến miền Nam và quan tâm đến lịch sử dân tộc, đây là một tác phẩm không thể bỏ qua, vừa để tra cứu vừa để cảm nhận.

Sơn Nam, tên thật là Phạm Minh Tài, sinh năm 1926 tại Kiên Giang. Ngay từ đầu thế kỷ, ông nội nhà văn đã đưa cả gia đình từ Cù lao Ông Chưởng ở Long Xuyên về lập nghiệp nơi ven rừng U Minh Cà Mau. Tuổi thơ ông vì thế được tắm mình trong hương sắc rừng tràm với muôn vàn cỏ cây, hoa lá, chim muông, và chính vốn sống ấy về sau đã hóa thành nguồn cảm hứng dào dạt trên từng trang viết. Đó cũng là mạch nguồn nuôi dưỡng công trình "Lịch sử khẩn hoang Miền Nam".

Tác phẩm đầu tay của ông là tập thơ Lúa reo do Hội Văn hóa kháng chiến Kiên Giang xuất bản năm 1948. Những năm 1951-1952, hai truyện ngắn Bên rừng Cù Lao Dung và Tây đầu đỏ đã đem về cho ông giải nhất cuộc thi do Ủy ban Kháng chiến - Hành chính Nam bộ tổ chức. Nhưng phải đến tập truyện ngắn Hương rừng Cà Mau xuất bản năm 1962, tên tuổi Sơn Nam mới thật sự lừng lẫy, được xếp vào hàng những áng văn đặc sắc nhất của đất phương Nam. Bên cạnh truyện dã sử và truyện ngắn, ông còn thành công với những công trình biên khảo công phu như Lịch sử khẩn hoang miền Nam, Văn minh miệt vườn, Gia Định xưa, Bến Nghé xưa.

Nhà văn từng tâm sự rằng lịch sử Nam bộ Việt Nam chính là lịch sử của công cuộc khẩn hoang trường kỳ và tự lực, rằng ý thức mở đất đã ăn sâu vào máu thịt ông, bởi đời ông nội rồi đời cha đều gắn với việc khai hoang lập ấp. Viết về khẩn hoang do đó trở thành sở trường của ông, và cũng là đề tài mà người dân Nam bộ tha thiết, khi trong ký ức người Sài Gòn xưa vẫn còn nguyên ấn tượng về những ngày vật lộn, chinh phục thiên nhiên buổi đầu mở đất. Với lối văn mộc mạc, chữ nghĩa giản dị gần gũi đời thường, Sơn Nam đi vào lòng bạn đọc như một nhà văn đậm chất Nam bộ, được trìu mến gọi bằng biệt danh "Ông già Nam Bộ".

Mời bạn đọc theo chân ông ngược dòng thời gian, để hiểu và thêm yêu những con người đã đổ mồ hôi mở cõi trên vùng đất phương Nam.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.