Sắn Dây Núi Yoshino
Giới thiệu
"Sắn Dây Núi Yoshino" (Yoshino kuzu) là truyện vừa của Tanizaki Jun'ichirō, một trong những tên tuổi lớn nhất của văn học Nhật Bản hiện đại, do Nguyễn Nam Trân chuyển ngữ. Người kể chuyện nhớ lại chuyến đi vào vùng núi sâu Yoshino chừng hai mươi năm trước, khoảng cuối thời Meiji hay đầu thời Taishō, với ý định tìm tư liệu viết một tiểu thuyết lịch sử về dòng dõi Nam Triều và vị "Vua Nhà Trời" từng ẩn mình trong những hẻm núi ấy.
Đồng hành với ông là người bạn tên Tsumura, một công tử Ōsaka mồ côi mẹ từ nhỏ. Họ ghé thôn Natsumi để xem những báu vật được truyền là của lệnh bà Shizuka, trong đó có cái trống Hatsune. Dần dần, chuyến đi tìm sử liệu nhường chỗ cho câu chuyện riêng của Tsumura: nỗi nhớ người mẹ, những vở tuồng về mẹ chồn, và một cô gái làm giấy trong ngôi làng quê ngoại.
Tanizaki viết chậm rãi, đan xen sử liệu, truyền thuyết, sân khấu cổ điển với cảnh sắc mùa thu núi rừng. Bản dịch có nhiều chú thích giúp người đọc Việt theo kịp những tầng văn hóa ấy.
Lời tựa
Tanizaki khởi đầu "Sắn Dây Núi Yoshino" như một khảo cứu lịch sử, rồi lặng lẽ biến nó thành một bài thơ về người mẹ. Ông dẫn người đọc vào núi với lời hứa về một vị vua lưu vong, rồi để vị vua ấy mờ dần sau một nỗi nhớ riêng tư hơn và sâu hơn.
Cái tài của ông là để những huyền thoại xa xưa trở thành nơi soi bóng khát vọng của một con người hiện đại. Tsumura mê những vở tuồng có con chồn hóa người làm mẹ, và thú nhận một điều vừa trẻ con vừa đau đớn: "Tớ luôn luôn ước muốn mẹ tớ phải là chồn và tớ ganh tị khủng khiếp với đứa bé trong tuồng hát." Câu nói ấy là chìa khóa của cả truyện. Kẻ mồ côi không tìm mẹ trong thực tại, mà trong những truyền thuyết cho phép người đã khuất có thể trở về.
Đừng vội nản ở những trang đầu dày đặc niên hiệu và tên người. Chúng là con đường mòn dẫn vào núi, và chỉ khi đã đi qua, người đọc mới thấy được vẻ đẹp của khu rừng phía sau.
Tác phẩm cho thấy một Tanizaki khác hẳn hình ảnh nhà văn của dục cảm thường được nhắc đến: một người nâng niu ký ức, truyền thống và những sợi dây mong manh nối con người với quá khứ. Với người đọc Việt, đó là một cánh cửa đẹp để bước vào văn hóa Nhật Bản từ chiều sâu.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026