Vô Gia Đình
Giới thiệu
Xuất bản lần đầu năm 1878 và được Viện Hàn lâm Pháp khen thưởng, "Vô Gia Đình" (Sans Famille) là tác phẩm nổi tiếng nhất của Hector Malot. Bản này do Hà Mai Anh dịch thẳng từ tiếng Pháp, viết xong lời tựa ở Sài Gòn năm 1958. Trước đó, từ năm 1931, ông Nguyễn Đỗ Mục và ông Đào Hùng đã dịch truyện qua bản chữ Hán Khổ nhi lưu lãng ký.
Người kể chuyện là một đứa trẻ bị bỏ rơi, được người đàn bà nơi thôn quê nuôi nấng thương yêu như con đẻ. Năm cậu lên tám, chồng bà bị tai nạn lao động thành tật nguyền, và cậu bị bán cho một ông già làm trò rong. Từ đó bắt đầu những năm tháng lang bạt khắp nước Pháp rồi sang tận nước Anh, cùng thầy Vỹ-Tiên, con chó khôn Lãnh-Nhi và đoàn thú diễn trò, qua những buổi hát thiếu tiền, những hầm mỏ, những đêm không chỗ ngủ.
Theo lối dịch thời ấy, tên người được Việt hóa: cậu bé là Lê-Minh, người bạn đồng hành về sau là Mã-Tư. Giọng văn cẩn trọng và mộc mạc, đọc lên vẫn thấy hơi thở của một thế hệ dịch giả coi văn chương là việc vun đắp lòng người.
Lời tựa
Ở "Vô Gia Đình", mỗi người lớn đi ngang đời cậu bé đều để lại một bài học, và Malot hiếm khi phải dùng đến lời răn. Cuốn tiểu thuyết lớn lên từ những chi tiết sinh tồn: một cái bát gỗ chưa đầy tiền, một đôi giày rách, một mẩu bánh mì.
Đoạn những người thợ mỏ bị nước vây dưới lòng đất cho thấy rõ cách ông dạy mà không giảng. Giữa lúc mọi người hoảng loạn, ông Giáo-sư già bảo cậu bé giữ lại chiếc bánh đã nhão nát trong túi quần: "Hãy giữ lấy để ăn bữa tối, dù nó nát rồi, con cũng sẽ thấy ngon." Cậu không tin, và mãi về sau mới hiểu sự sáng suốt trong câu nói ấy. Đó là nhịp quen thuộc của cả cuốn sách: điều được trao hôm nay, rất lâu sau mới thấm.
Ai đọc lần đầu nên để ý những con vật trong đoàn hát rong. Chúng đâu phải để mua vui; con chó, con khỉ cũng là bạn đồng cảnh, và cách cậu bé gắn bó với chúng nói về cậu nhiều hơn mọi lời kể.
Hơn một thế kỷ trôi qua, số phận đứa trẻ không nhà vẫn giữ nguyên sức nặng, vì nó đặt ra một câu hỏi không cũ đi: gia đình là máu mủ, hay là những người đã ở bên ta lúc khốn cùng? Malot không trả lời bằng lý lẽ. Ông để người đọc đi hết con đường cùng cậu bé, rồi tự mình nhận ra.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026
Mục lục
- Lời Nói Đầu
- Phần I
- Chương II
- Chương III
- Chương IV
- Chương V
- Chương VI
- Chương VII
- Chương VIII
- Chương IX
- Chương X
- Chương XI
- Chương XII
- Chương XIII
- Chương XIV
- Chương XV
- Chương XVI
- Chương XVII
- Chương XVIII
- Chương XIX
- Chương XX
- Chương XXI
- Phần II
- Chương XXIII
- Chương XXIV
- Chương XXV
- Chương XXVI
- Chương XXVII
- Chương XXVIII
- Chương XXIX
- Chương XXX
- Chương XXXI
- Chương XXXII
- Chương XXXIII
- Chương XXXIV
- Chương XXXV
- Chương XXXVI
- Chương XXXVII
- Chương XXXVIII
- Chương XXXIX
- Chương XL
- Chương XLI
- Chương XLII