Người Tình
Giới thiệu
Người Tình (L'Amant, 1984) là tác phẩm nổi tiếng nhất của Marguerite Duras, nữ văn sĩ Pháp sinh ra ở Việt Nam. Cuốn sách được trao giải Goncourt, điều khá đặc biệt với một nhà văn đã thành danh từ lâu. Bản tiếng Việt do Phạm Việt Cường chuyển ngữ, kèm bài viết "Đọc Marguerite Duras" của một người đọc kể lại hai lần gặp cuốn sách, lần đầu mua ở khu Saint Michel năm 1985.
Người kể là một cô gái Pháp mười lăm tuổi rưỡi ở Đông Dương thuộc địa, sống trong một gia đình nghèo và đổ vỡ: người mẹ kiệt quệ, người anh cả hung bạo, người anh kế yếu đuối. Trên chuyến phà qua sông Mê Kông, cô gặp một người đàn ông Hoa giàu có, và mối tình giữa họ, đầy ham muốn lẫn hổ thẹn, bị đặt dưới cái nhìn của cả gia đình và thuộc địa.
Duras viết bằng những mảnh ký ức không theo trình tự, câu ngắn, lặp, nhảy từ "tôi" sang "cô", với những "vùng im lặng" mà chính lời giới thiệu thừa nhận chưa thể thấy hết.
Lời tựa
Cái tên "Người Tình" đánh lừa người đọc một cách cố ý. Người đàn ông Hoa trên chuyến phà quan trọng, nhưng nhân vật thật sự của cuốn sách là một gia đình đang tan rã, và một người đàn bà già trở về với tuổi mười lăm của mình để hiểu vì sao từ đó đời bà đã khác.
Mối tình kia, ở Duras, trước hết là một cuộc chia ly với gia đình. Cô gái không bỏ nhà ra đi, cô chỉ bước vào một chiếc xe, và chính khoảnh khắc ấy được kể lại như một bản án: "Ngay từ lúc nàng bước vào chiếc xe hơi màu đen là nàng đã biết : nàng đã bị loại trừ ra khỏi gia đình lần đầu tiên và mãi mãi." Chữ "biết" lặp đi lặp lại trong đoạn văn ấy như một nhịp gõ. Duras không kể tình yêu bằng cảm xúc dâng trào, bà kể nó bằng sự sáng suốt đến tàn nhẫn của một đứa trẻ hiểu ra mình đang trả giá cho điều gì.
Những người đọc lần đầu có thể bối rối vì những trang về Paris thời chiến, về những gương mặt chỉ thoáng hiện rồi biến mất. Đừng tìm mối nối logic. Hãy đọc như nghe một người kể chuyện vừa nhớ vừa quên, để ký ức tự xếp chỗ.
Với người Việt, cuốn sách còn có một sức nặng riêng: Sa Đéc, sông Mê Kông, những con đê đắp dở là những nơi chốn quen thuộc được nhìn bằng đôi mắt của một người vừa thuộc về vừa xa lạ. Kiệt tác của Duras không cho ta một câu chuyện tình trọn vẹn. Nó cho ta thấy ký ức của một đời người có thể bắt đầu và xoay quanh chỉ một lần qua sông.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026