Sông Xa
Giới thiệu
Sông Xa là tiểu thuyết của Chu Lai, nhà văn quân đội từng nhiều năm trực tiếp cầm súng, quen thuộc với bạn đọc qua những trang viết về chiến tranh và người lính.
Cuốn sách mở đầu bằng một cuộc hội ngộ: mười năm sau hòa bình, năm người cựu chiến binh, những người còn sống sót của cả một trung đoàn một nghìn năm trăm người vượt Trường Sơn năm xưa, ngồi lại với nhau. Giờ người làm giám đốc, người làm thầy giáo, người làm ngoại giao, người về sửa xe máy kiếm sống. Trong những đêm ấy, họ nghe một người phụ nữ kể lại câu chuyện đời mình, qua từng "lời kể của chị" nối nhau như những đêm kể chuyện. Đó là một đời chiến tranh khác hẳn những gì họ từng trải: có lúc chị là người mẹ bế con giữa rừng sâu, đứa bé được những người xanh xao chuyền tay nhau bế ẵm; có lúc chị phải sống giữa vòng vây của đối phương, phải lạnh mặt, phải tỉnh táo trong từng bữa tiệc.
Chu Lai viết nhanh, giàu kịch tính, đan xen hiện tại và quá khứ, và không ngại nhìn thẳng vào những góc khuất của chiến tranh.
Lời tựa
Trong cuốn sách này, chiến tranh được đo bằng những thứ rất nhỏ: một cơn sốt phát ban của đứa con, mấy bao cám không còn để mua, mười lăm đêm thức trắng. Chu Lai, người quen viết về trận mạc, ở "Sông Xa" nhường lời cho một người đàn bà, và từ chỗ đứng của chị, sự dấn thân không bắt đầu từ khẩu hiệu mà từ những món nợ ân tình.
Có một đoạn giải thích được cả con đường của nhân vật. Sau những ngày con ốm, mẹ ốm, bản thân kiệt sức, chị gượng dậy và nhận ra ai đã cưu mang mình: "Khi tôi đã có thể bồng con đi lại được từ trong nhà ra ngoài sân, cảm thấy nó nặng hơn, đỏ đắn hơn, tôi chỉ còn biết ứa nước mắt biết ơn cái tình nghĩa làng xóm giành cho tôi." Lòng trung thành sau này của chị bén rễ từ chính những bàn tay thay nhau bế ẵm đứa con ấy. Chu Lai không cần thuyết minh thêm; cái gốc tình nghĩa đã đủ làm cho mọi lựa chọn về sau trở nên dễ hiểu.
Một mạch ngầm đáng theo dõi là cuộc giằng co giữa chị và người chồng, người muốn vợ lùi về một công việc nhẹ nhàng, an toàn, vì con. Câu hỏi người phụ nữ có quyền dấn thân đến đâu trong chiến tranh được đặt ra không ồn ào, nhưng không dễ trả lời.
Đáng đọc lại, theo chúng tôi, vì nó cho thấy mặt trận còn nằm ở trong ấp, trong bếp, trong những đêm ngồi võng chờ trời sáng. Những người lính từng đi qua Trường Sơn ngồi nghe chị kể và nhận ra cuộc chiến của mình chỉ là một phần; người đọc hôm nay cũng sẽ nhận ra điều đó.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026