Trần Khắc Chung
Giới thiệu
Nhắc đến Huyền Trân công chúa, người ta thường nghĩ ngay tới mối tình với vua Chế Mân và chuyến "cứu công chúa" của Trần Khắc Chung khỏi giàn hỏa thiêu. Trần Khắc Chung của Ngô Viết Trọng đặt lại câu chuyện quen thuộc ấy dưới một góc khác, lấy chính viên quan nhà Trần làm trung tâm.
Ngay lời mở đầu, tác giả dẫn Đại Việt Sử Ký Toàn Thư để cho thấy Khắc Chung không thể là bạn thiếu thời của Huyền Trân: năm 1280 ông đã là người có thế lực đến mức quan xử án phải né tránh, nghĩa là còn hơn tuổi cả vua Trần Nhân Tông. Từ chỗ phân biệt rạch ròi chính sử và dã sử, tác giả vẫn để tiểu thuyết được quyền tưởng tượng, miễn là có lý.
Khắc Chung hiện lên trong truyện là một người tài, tham vọng, biết lợi dụng và cũng biết ngượng. Có đoạn ông tự nhận rằng mình đã "cướp một phần công sức" của Trà Hoa, người Chiêm lưu vong được giao dạy tiếng và phong tục cho công chúa trước ngày sang Chiêm Thành, rồi loay hoay tìm cách chạy tội. Về sau, trong dinh quan Tể tướng xuất hiện cô gái Phỉ Thúy được dạy dỗ công phu đến lột xác. Văn kể chậm, lời thoại mang không khí cung đình, nhiều chi tiết lễ nghi.
Lời tựa
Ngô Viết Trọng viết về một nhà chính trị chứ không phải một người tình, và chính sự dời trọng tâm ấy làm nên chỗ đứng riêng của cuốn sách. "Trần Khắc Chung" là chân dung một người trí thức biết dùng chữ nghĩa để phục vụ thời thế, khôn ngoan, toan tính, và luôn nghe ngóng xem lời mình nói sẽ được thưởng hay bị phạt.
Trước buổi giảng sách quan trọng, Khắc Chung đã nhẩm thuộc lòng các tích công chúa Trung Hoa làm dâu nước ngoài, các cuộc gả công chúa đời Lý cho đầu mục miền núi, như một luật sư chuẩn bị lý lẽ. Khi bất ngờ thấy Thánh Tư phu nhân ngồi dự, ông thoáng lo rồi lập tức tính ra nước đi: "Ta đã nói ra thì chỉ có thưởng chứ làm sao bị phạt được?" Một câu nghĩ thầm mà lột tả cả con người: tài năng thật, kiến thức thật, nhưng luôn đi kèm phép tính về lợi hại. Tác giả không châm biếm, ông để người đọc tự thấy cái khôn của chốn quan trường có lúc gần với cái hèn đến mức nào.
Sử cũ hiện diện khá dày trong sách. Tác giả cài vào nhiều đoạn chép từ sử cũ, những giai thoại về Chiêu Văn vương, về Huệ Vũ vương, và đặt nhân vật của mình đứng giữa những mối hiềm khích có thật trong hoàng tộc nhà Trần.
Ngô Viết Trọng trả lại cho một nhân vật bị huyền thoại hóa vẻ phức tạp của con người. Người đọc có thể không quý Khắc Chung hơn, nhưng sẽ hiểu ông hơn, và hiểu thêm rằng những cuộc hôn nhân làm thay đổi biên cương thường được quyết định bởi những người đàn ông ngồi tính toán trong phòng kín.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026