"Thái hậu Dương Vân Nga" là tiểu thuyết lịch sử của nhà văn Ngô Viết Trọng, người trong nhiều năm qua vẫn bền bỉ theo đuổi mảng đề tài dã sử cùng những nhân vật gây tranh cãi trong quá khứ dân tộc. Ở tác phẩm này, ông chọn đặt bút vào một trong những người phụ nữ đặc biệt bậc nhất của sử Việt: Dương Vân Nga — người đàn bà đã đi trọn qua hai triều đại, từ ngôi vị hoàng hậu của Đinh Tiên Hoàng cho đến hoàng hậu của Lê Đại Hành.

Bối cảnh truyện là buổi giao thời ngặt nghèo cuối thế kỷ thứ X, khi nền độc lập non trẻ vừa được gây dựng đã lập tức bị thử thách dữ dội. Đinh Tiên Hoàng cùng con trai trưởng bị sát hại, ngôi báu rơi vào tay một ấu chúa còn chưa đủ trí khôn, trong khi ngoài biên ải, đại quân nhà Tống đang lăm le mượn cớ tràn xuống phương Nam. Giữa cơn nguy biến ấy, mọi gánh nặng của xã tắc bỗng dồn cả lên đôi vai một người đàn bà vừa là mẹ, vừa là hoàng hậu của một vương triều đang chao đảo.

Hình ảnh Dương Vân Nga khoác tấm long bào lên vai Lê Hoàn để trao binh quyền chống giặc từ lâu đã trở thành đề tài của biết bao cuộc tranh luận không dứt giữa hai chữ "trung" và "quyền biến", giữa lễ giáo phong kiến khắt khe và lợi ích tồn vong của cả một dân tộc. Không sa vào lối phán xét một chiều, Ngô Viết Trọng chọn cách đi sâu vào tâm lý nhân vật, cố gắng soi tỏ những giằng xé thầm kín trong lòng người đàn bà quyền lực ấy, để từ đó gợi mở một cách nhìn bao dung và thấu đáo hơn về tiền nhân.

Ngô Viết Trọng là một cây bút khiến người đọc phải sững lại vì những đột biến bất ngờ trong tâm lý nhân vật. Những năm trở lại đây, ông thường xuất hiện trên một số báo chí ở Hoa Kỳ qua nhiều truyện ngắn rất mới và rất lạ. Truyện gây ấn tượng sâu đậm nhất trong tôi là "Dốc Đời Thăm Thẳm", đọc được trên một số báo cuối tuần tại San Jose đã khá lâu.

Tuyển tập đầu tay "Vết Hằn Mùa Xuân" của Ngô Viết Trọng xuất bản năm 2001 gồm 20 truyện ngắn, khai thác nhiều nhất hoàn cảnh và tâm trạng của người tù cải tạo. Những năm kế tiếp, ông lần lượt cho ra đời "Tình Hận" (tiểu thuyết lịch sử, 2002), "Ngõ Tím" (tập truyện, 2003) và "Công Nữ Ngọc Vạn" (tiểu thuyết lịch sử, 2004). Năm nay, ông lại trình làng một cuốn tiểu thuyết lịch sử khác: "Thái Hậu Dương Vân Nga: Non Cao và Vực Thẳm" (2005).

Trong vòng chưa đầy 5 năm, ông cho ra đời 5 tác phẩm, trong đó có 3 tiểu thuyết dựa vào những nhân vật lịch sử có thật, bám sát bối cảnh đương thời rồi để trí tưởng tượng phong phú dẫn đưa vào những tình tiết bất ngờ lý thú. Dẫu là hư cấu, người đọc trong phút chốc đã lẫn lộn giữa hư và thực, giữa nhân vật tiểu thuyết và những con người từng một thời tác động lớn lên dòng lịch sử Việt tộc.

Xin trân trọng mời bạn đọc bước vào thế giới của Dương Vân Nga, nơi non cao và vực thẳm chỉ cách nhau một quyết định của lòng người.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn - 2026.