Tử Tù Tự Xử Lý Nội Bộ
Giới thiệu
Tử Tù Tự Xử Lý Nội Bộ là cuốn hồi ký của Trần Thư, người từng là chính trị viên tiểu đoàn trong kháng chiến chống Pháp và về sau làm báo. Ngay lời nói đầu, tác giả cho biết ông muốn viết thành tiểu thuyết vì đủ chất liệu, nhưng đang mang bệnh ung thư, không biết sống chết thế nào, nên đành chọn cách "kể chuyện thật" cho kịp.
Phần đầu đưa người đọc về đêm cuối năm 1951 trên đê sông Luộc, khi trung đoàn của ông vừa thoát khỏi vòng vây trong trận càn lớn ở bắc Thái Bình, với những tính toán đường rút, những ngày cố thủ dưới nguy cơ pháo 155 ly trút xuống. Giọng kể của người lính già tỉnh táo, có chút tự trào: "tránh voi chẳng xấu mặt nào".
Rồi câu chuyện chuyển sang những năm hòa bình, khi người cán bộ ấy, dù chưa từng viết gì công khai trái đường lối, vẫn bị bắt vào một tối ngày 24 tháng 12 và đưa đi lấy cung. Tác giả thuật lại tỉ mỉ những buổi hỏi cung, chiếc ghế đẩu đặt cách bàn vài ba mét để "phân rõ ranh giới", tiếng quát "Bỏ chân xuống!", cùng những suy ngẫm của chính mình về kỷ luật đảng và lương tri. Đây là tư liệu cá nhân quý cho ai muốn hiểu thêm một giai đoạn lịch sử qua lời kể người trong cuộc.
Lời tựa
Cái tên cuốn sách đã gói trong nó một nghịch lý: hai chữ "xử lý nội bộ" vốn để chỉ sự khoan dung giữa những người cùng một nhà, lại được đặt cạnh hai chữ "tử tù". Trần Thư viết toàn bộ cuốn hồi ký trong khoảng cách giữa hai cách gọi ấy, giữa điều người ta nói với ông và điều người ta làm với ông.
Điều khiến "Tử Tù Tự Xử Lý Nội Bộ" khác những trang hồi ký tù đày khác là người kể không hề muốn đoạn tuyệt. Ông vào tù với niềm tin còn nguyên, và tự thuyết phục mình bằng thứ lý lẽ của một người lính trung thành: "Và nếu vì thế mà có bị khai trừ chăng nữa thì tôi vẫn là người cộng sản. Không phải đảng viên nhưng vẫn là cộng sản, bằng trí tuệ và tâm huyết của mình." Ngay sau đoạn ấy là cảnh lăn tay, chụp ảnh lập hồ sơ tù. Tác giả không bình luận gì thêm, chỉ để hai chi tiết đứng cạnh nhau, và sự im lặng ấy nặng hơn mọi lời tố cáo.
Đây là sách của một người không còn nhiều thời gian, nên viết thẳng, ít trau chuốt. Người đọc nên đọc nó như đọc lời kể của một nhân chứng: có chỗ chủ quan, có chỗ chưa trọn, nhưng thành thật về những gì ông đã sống và đã nghĩ.
Những trang viết này lưu lại một mảnh ký ức cá nhân về một thời đoạn mà sử sách chính thức ít khi nhắc tới. Với người đọc hôm nay, nó còn là bài học về lòng tin: về cái giá của việc đặt trọn niềm tin vào một tổ chức, và về sự tự trọng của một con người cố giữ mình trong sạch giữa những điều không thể hiểu.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026