Vùng Mắt Bão
Giới thiệu
Vùng Mắt Bão của Nguyễn Đình Vinh và Thương Huyền là tiểu thuyết về một làng quê đồng bằng Bắc Bộ trong những năm trước và trong kháng chiến chống Pháp. Đó là làng Bung, tên chữ Đức Phong, nằm kẹp giữa đường 17A về Ninh Giang và đường 192 đi Hưng Yên, nơi họ Nguyễn Trọng đã sống mười một, mười hai đời kể từ khi tổ tiên bỏ quê Thanh Hóa thời Lê Mạc phân tranh.
Truyện mở đầu bằng một đêm trở gió: mái rạ rung bần bật, bà Thuận dậy dỗ đứa con nhỏ, soi ngọn đèn mỡ sang chỗ hai đứa lớn ôm nhau ngủ vì rét. Chồng bà, ông Kiến, từng làm thợ cho chủ Pháp dưới Hải Phòng, gãy chân về quê dạy học bằng vốn chữ Quốc ngữ, chữ Pháp. Từ gia đình ấy, nhất là cậu bé Lân, câu chuyện lớn dần theo những biến động của cả vùng.
Khi chiến tranh đến, làng quê trở thành vùng "xanh vỏ đỏ lòng, ngày địch, đêm ta". Có những người như Thịnh, Thoại bị tra tấn trong bốt vẫn một mực không khai, có những buổi họp đình mà ai cũng dỏng tai nghe tiếng đạn đại bác. Văn kể chân chất, nhiều chất liệu dân gian, gần với lối tiểu thuyết sử thi về làng quê kháng chiến.
Lời tựa
Chương đầu của cuốn sách mang một dòng đề từ đáng chú ý: "Chẳng có ai tẻ nhạt ở trên đời, mỗi số phận chứa một điều cao cả". Đó cũng là cách đọc cả tiểu thuyết. Nguyễn Đình Vinh và Thương Huyền không dựng một người anh hùng đơn độc, mà để cả một làng quê làm nhân vật chính, với những người đàn bà, ông lão, đứa trẻ mà sử sách thường chỉ gọi chung là "nhân dân".
Sức nặng của "Vùng Mắt Bão" đến từ những việc rất nhỏ được làm cùng nhau. Không ai trong làng là chiến lược gia, nhưng tất cả cùng biết cách sống sót. Trước một trận pháo kích đã được báo trước, các tác giả viết: "Chỉ trong khoảng ba ngày, mỗi nhà đã chuẩn bị đủ cho mình chỗ trú ẩn, dẫu chưa thật an toàn nhưng cũng khiến lòng người dân đằm lại trước bão táp quân thù khi họ biết chắc chắn, nó sẽ trút xuống đầu mình." Chữ "đằm lại" là chìa khóa của cái tên sách. Mắt bão là nơi lặng nhất giữa cơn bão, và làng quê trong truyện cũng giữ được sự bình tĩnh ấy giữa những trận càn.
Người đọc quen nhịp tiểu thuyết hiện đại có thể thấy những đoạn họp bàn, phổ biến chỉ thị hơi dài. Hãy kiên nhẫn với chúng như với một tư liệu, rồi dừng lại lâu hơn ở những cảnh đời thường: một ông lão vừa đào hầm vừa ngâm thơ, một người mẹ soi đèn mỡ xem con ngủ.
Một vùng quê Hải Dương trong những năm chiến tranh còn sống lại ở đây, với tên làng, tên đồn bốt, tên người cụ thể. Với những ai có gốc gác ở đồng bằng Bắc Bộ, đó là một cuộc trở về; với người khác, nó là lời nhắc rằng lịch sử được làm nên bởi những trận đánh lớn ít hơn ta tưởng, và bởi sức bền của những mái nhà tranh.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026