Cây Hợp Hoan
Tóm tắt nội dung
Một người đàn ông cao 1m78 mà chỉ nặng 44 cân, vừa rời đội cải tạo, ngồi trên xe của anh xà ích Hỉ qua chiếc cầu gỗ hình cánh cung để đến nông trường. Giữa cánh đồng hoang, Hỉ cất tiếng hát tình ca Hoa súng, và người kể chuyện rơi nước mắt, vì đó là ngày tự do đầu tiên của anh, 1 tháng 2 năm 1961. Cây Hợp Hoan của Trương Hiền Lượng theo anh, Trương Vĩnh Lân, một "phái hữu" đói rét, ngủ chân tường, tự làm bánh bột quả cỏ, đọc Dante, đọc Tư bản luận và tự coi mình là vật hy sinh cuối cùng của giai cấp cũ. Rồi cô Mã Anh Hoa, mẹ đơn thân của bé Xá, đặt vào tay anh một chiếc bánh mì trắng, và mâu thuẫn bắt đầu: tình yêu, tình địch Hỉ, sự trừng phạt.
Sách để lại cảm giác về sức sống bền bỉ. Một cái bánh còn dấu vân tay, câu "Cháu có ăn thì chú cũng có ăn" của đứa trẻ, một chiếc quần nhung màu tro, một tiếng hát đi vào lòng như liều thuốc bổ: những chi tiết nhỏ ấy kéo con người khỏi vực sâu. Nhưng hạnh phúc không đến sạch sẽ, vì nó dựng trên nỗi đau của Hỉ và trên chiếc mũ vẫn đè trên đầu anh. Cuối cùng, người kể tìm thấy chữ "hợp hoan" trong từ điển: loài cây chịu hạn, chịu đất cằn, và anh thấy Hoa trong đó.
Hỏi đáp về sách
Cây Hợp Hoan kể về điều gì?
Cây Hợp Hoan của Trương Hiền Lượng kể về một trí thức trẻ, phái hữu, vừa rời đội cải tạo và đến một nông trường hoang vắng để bắt đầu cuộc sống mới. Ở đó anh đói, kiệt sức, lao động và dần tìm lại ý chí sống nhờ tình yêu với Mã Anh Hoa. Song hạnh phúc ấy lại dính với nỗi đau của Hỉ và với sự trừng phạt đang chờ anh.
Nhân vật chính của Cây Hợp Hoan là ai?
Nhân vật chính là người kể chuyện xưng "tôi", tên Trương Vĩnh Lân, một trí thức trẻ cao 1m78 nhưng chỉ nặng 44 cân khi rời đội cải tạo. Anh mang mũ "phái hữu", hay tự dày vò mình bằng Dante, Puskin và Tư bản luận. Đội trưởng Tạ chỉ định anh làm tổ trưởng khi phân lương ở nông trường.
Mã Anh Hoa có vai trò gì trong Cây Hợp Hoan?
Trong Cây Hợp Hoan, Mã Anh Hoa là mẹ đơn thân có đứa con nhỏ tên bé Xá, và là người cho Trương Vĩnh Lân chiếc bánh mì trắng thật sự khi anh đang đói và tủi nhục. Cô hát những điệu dân ca, may cho anh quần nhung, mũ La Tống và cho anh ăn cơm mỗi chiều. Khi anh cầu hôn, cô đáp: "Dù dao có chém rơi đầu, còn cái thân em vẫn theo anh!"
Cây Hợp Hoan diễn ra ở đâu và khi nào?
Câu chuyện trong Cây Hợp Hoan mở ra ở một nông trường hoang vắng có hơn mười đội rải theo triền núi, ngày tự do đầu tiên của người kể là 1 tháng 2 năm 1961. Đội Một do đội trưởng Tạ nắm quyền, còn đội dưới chân núi bị gọi là Cửa Quỷ. Đội không có lịch, nên công nhân phải dựa vào anh giao thông để biết ngày.
Cây Hợp Hoan kết thúc như thế nào?
Trong Cây Hợp Hoan, Trương Vĩnh Lân bị gọi lên nông trường bộ và bị đưa xuống đội dưới chân núi chuyên trừng phạt, vì bị tố có quan hệ với Hỉ. Những năm sau anh bị quản thúc, đấu tố, giam giữ, còn Mã Anh Hoa đã cùng bé Xá rời nông trường về Thanh Hải. Anh tìm thấy trong từ điển mục "Hợp hoan", loại cây ưa sáng, chịu hạn, chịu đất cằn, và thấy hình ảnh Hoa trong đó.
Hỉ là người thế nào trong Cây Hợp Hoan?
Trong Cây Hợp Hoan, Hỉ là anh xà ích lầm lì, từng là Mala ở chùa rồi lang thang, hát hay và cũng yêu mến Hoa. Anh trở thành đối thủ của Trương Vĩnh Lân, hai người ẩu đả trên đường xúc phân. Về sau Hỉ bỏ đi vì nơi này "kiết xác", và khuyên người kể lấy Hoa, khiến người kể hối hận vì hạnh phúc của mình xây trên đau khổ của Hỉ.
Giới thiệu
"Cây Hợp Hoan" là tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng, nhà văn Trung Quốc từng trải qua nhiều năm lao động cải tạo, và cuốn sách mang đậm dấu vết của chính những năm tháng ấy. Bản tiếng Việt do Trần Đình Hiến dịch.
Người kể chuyện xưng "tôi", một trí thức trẻ vừa rời đội cải tạo, cao một mét bảy mươi tám mà chỉ nặng bốn mươi tư cân, ngồi trên cỗ xe ngựa ì ạch vượt chiếc cầu gỗ để đến nông trường nơi anh sẽ "sinh cơ lập nghiệp". Đó là những năm đói kém, khi cái đói "đã đuổi sạch sự thương hại và niềm thông cảm trong con người". Ở nông trường, anh gặp anh xà ích Hỉ lầm lì, đội trưởng Tạ, đám công nhân nông nghiệp thô ráp mà tinh quái, và Mã Ánh Hoa, người phụ nữ có căn nhà bị cánh đàn ông gọi đùa là "quán ăn Mỹ".
Câu chuyện đi trên hai tầng: cuộc vật lộn với miếng ăn, với thân xác kiệt quệ, với tình người nảy nở trong nghèo khó; và hành trình tinh thần của một người tìm lại lẽ sống qua những trang Marx đọc trong đêm. Trương Hiền Lượng viết tỉnh táo, nhiều tự giễu, và rất thật.
Lời tựa
Viết về đói khát và cải tạo mà không rơi vào than khóc là điều khó. Trương Hiền Lượng làm được bằng một vũ khí ít ai ngờ: sự hài hước tự giễu. Trong "Cây Hợp Hoan", người kể chuyện vừa là nạn nhân vừa là kẻ quan sát tinh quái, và chính khoảng cách ấy giúp anh giữ được phẩm giá.
Tiếng cười trong sách không xoá đi nỗi khổ, nó làm nỗi khổ hiện rõ hơn. Những con người đói rã rời vẫn giữ những thói quen nhỏ nhặt đến buồn cười, và tác giả ghi lại chúng bằng một con mắt vừa thương vừa nghiêm khắc. Về ông kế toán nằm cạnh mình, anh viết: "Thí dụ, về đường ranh giới giữa hai chỗ nằm của chúng tôi, lão còn nhậy bén hơn giữa hai quốc gia quan hệ đang căng thẳng." Phép so sánh phóng đại ấy vừa gây cười, vừa cho thấy con người bị thu hẹp thế giới đến mức một gang tay chỗ nằm cũng thành lãnh thổ phải canh giữ.
Nên đọc cuốn sách như nghe lời tự thú của một người thông minh, có lúc kiêu ngạo, có lúc hèn, và không giấu điều đó. Hãy để ý những lúc giọng kể bất chợt chùng xuống: đó thường là nơi sự thật nằm.
Văn chương về những năm tháng ấy không thiếu, nhưng ít cuốn giữ được sự cân bằng giữa chứng từ và nghệ thuật đến thế. Cuốn sách còn ở lại với người đọc vì nó cho thấy, ngay trong cảnh bị tước đoạt gần hết, con người vẫn có thể giữ cho mình một khoảng tự do bé nhỏ: quyền được cười, kể cả cười chính mình.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026
Mục lục
- Chương 1
- Chương 2
- Chương 3
- Chương 4
- Chương 5
- Chương 6
- Chương 7
- Chương 8
- Chương 9
- Chương 10
- Chương 11
- Chương 12
- Chương 13
- Chương 14
- Chương 15
- Chương 16
- Chương 17
- Chương 18
- Chương 19
- Chương 20
- Chương 21
- Chương 22
- Chương 23
- Chương 24
- Chương 25
- Chương 26
- Chương 27
- Chương 28
- Chương 29
- Chương 30
- Chương 31
- Chương 32
- Chương 33