Tủ Sách Việt Văn

Lều Chõng

Lều Chõng cover

Thể loại: Tiểu Thuyết

Tác giả:

Nhà xuất bản: Tú Sách Việt Văn

Năm xuất bản:

Số lần đọc: 163

Đánh giá: 4.4/5 (23 đánh giá)

Giới thiệu

Lều Chõng là tiểu thuyết của Ngô Tất Tố, đăng trên báo Thời Vụ từ năm 1939, viết về chế độ khoa cử Nho học, thứ đã "làm chủ vận mệnh" của đất nước hơn nghìn năm trước khi bị bãi bỏ. Ngay trong lời tựa, tác giả nói rõ ý mình: chính lều chõng đã làm cho nước Việt Nam có văn hóa, và cũng chính nó đưa nước Việt Nam đến chỗ diệt vong.

Truyện mở bằng cảnh làng Văn Khoa náo nức như sắp vào hội, cả làng đổ ra sửa đường, đón tin vinh quy của người đỗ đạt. Nhân vật trung tâm là Vân Hạc, nho sinh tài hoa, cùng người vợ là cô Ngọc, người mong chồng đỗ để được làm "bà cử". Theo chân Vân Hạc qua đèn sách, lều chõng, trường thi, độc giả được thấy tận mắt cả một guồng máy: từ lệ hồi tị, rọc phách, quan trường, đến những mưa rét, chen lấn và oan trái.

Ngô Tất Tố vốn xuất thân nhà nho, nên những trang tả trường thi chính xác, chi tiết như một tư liệu. Giọng ông trào lộng, có lúc chua chát, khiến cuốn sách đến nay vẫn được đọc như một chứng từ văn chương về một thời đã mất.

Lời tựa

Cái tài của Ngô Tất Tố trong "Lều Chõng" là ông không cần đến một viên quan tham hay một vụ gian lận động trời để kết tội khoa cử. Ông chỉ việc tả cho đúng, tả cho đủ cái lề lối của nó, và sự phi lý tự hiện ra. Một chế độ coi trọng chữ nghĩa đến mức chữ nghĩa trở thành cái bẫy cho chính người học.

Hãy xem cách trường thi đối xử với chữ húy. Người ta không được viết tên vua, nhưng nếu quan trường viết hẳn ra để dặn thì chính quan trường đã phạm húy, nên phải nghĩ ra cả một mẹo vặt: "những chữ khinh húy, người ta mới viết thiếu đi một nét, và những chữ trọng húy thì họ tách ra từng mảnh." Đoạn ấy được kể bằng giọng thản nhiên của người trong cuộc, và chính sự thản nhiên làm nó buồn cười. Bao nhiêu năm đèn sách, rốt cuộc phải dồn sức vào việc nhớ nét nào được viết, nét nào phải bỏ.

Đọc sách này nên đọc chậm ở những đoạn tưởng như chỉ là tư liệu: lối vào trường, chỗ đóng lều, tiếng loa gọi tên. Ngô Tất Tố cài sự chua chát của mình vào đúng những chi tiết khô khan nhất, và ai đọc lướt sẽ bỏ lỡ.

Hơn tám mươi năm sau, khi lều chõng chỉ còn trong viện bảo tàng, cuốn tiểu thuyết vẫn giữ nguyên sức nặng của một câu hỏi: một nền học vấn sẽ ra sao khi nó quý khuôn phép hơn con người. Câu hỏi ấy chưa bao giờ thật sự cũ.

Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026

Mục lục

  1. Chương 1
  2. Chương 2
  3. Chương 3
  4. Chương 4
  5. Chương 5
  6. Chương 6
  7. Chương 7
  8. Chương 8
  9. Chương 9
  10. Chương 10
  11. Chương 11
  12. Chương 12
  13. Chương 13
  14. Chương 14
  15. Chương 15
  16. Chương 16
  17. Chương 17
  18. Chương 18
  19. Chương 19
  20. Chương 20
  21. Chương 21