Tắt Đèn
Giới thiệu
Tắt Đèn là tiểu thuyết nổi tiếng nhất của Ngô Tất Tố, nhà văn, nhà báo, nhà nho học đất Kinh Bắc. Tác phẩm ra đời vào cuối thập niên 1930 và từ lâu đã trở thành một trong những đỉnh cao của văn xuôi hiện thực Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.
Truyện diễn ra trong những ngày thúc sưu ở một làng quê Bắc Bộ. Mở đầu là cảnh gà gáy, trâu bò và thợ cày đứng chờ trước cổng làng đóng chặt, tuần phu ngồi thổi mồi hút thuốc lào, mọi người xì xào chuyện sưu thuế. Giữa cảnh ấy là gia đình chị Dậu: anh Dậu ốm yếu bị bắt vì thiếu sưu, chị Dậu phải xoay xở bằng mọi giá, kể cả dắt con và ổ chó đến nhà Nghị Quế để bán, trong khi vợ chồng hắn ung dung xem chó ăn cơm.
Ngô Tất Tố viết bằng lối văn chắc, gọn, đậm chất ngôn ngữ thôn quê, mỗi chi tiết đều có sức tố cáo mà không cần lời bình. Chị Dậu, người đàn bà nhẫn nhục mà khi bị dồn đến đường cùng cũng biết vùng lên, đã trở thành một trong những hình tượng phụ nữ nông dân đẹp nhất của văn học Việt Nam.
Lời tựa
Hơn tám mươi năm sau khi ra đời, "Tắt Đèn" vẫn được đọc không phải như một tài liệu về sưu thuế thời thuộc địa, mà như một cuốn tiểu thuyết về sức chịu đựng của con người. Ngô Tất Tố không cần đến lời tố cáo. Ông chỉ cần đặt một người mẹ nghèo trước từng cánh cửa đóng, từng bộ mặt cường hào, rồi để người đọc tự thấy cái gì đang nghiền nát chị.
Cái tài của ông nằm ở chỗ những cảnh dữ dội nhất lại không ồn ào. Sau những trang đình làng đầy tiếng chửi bới của lý trưởng và cai lệ, có một đêm ở nhà chị Dậu, khi đứa con trai nhỏ gào khóc đòi chị nó, đứa chị vừa bị bán đi để lấy tiền nộp sưu. Ngô Tất Tố khép cảnh ấy bằng một câu văn giản dị đến tàn nhẫn: "Chị đành mặc cho nó khóc, rồi chị cũng khóc như nó." Không một chữ bình luận. Người mẹ đã dùng hết mọi cách dỗ dành, và câu văn ngắn ngủi ấy cho thấy chỗ tận cùng của bất lực.
Nên đọc cuốn sách này hai lần. Lần đầu theo số phận chị Dậu; lần sau để ý những nhân vật phụ, từ mấy ông chức dịch nhậu nhẹt giữa đình đến những người hàng xóm nghèo không kém mà vẫn san sẻ, vì chính họ cho thấy cả một làng quê vận hành ra sao.
Văn Ngô Tất Tố đã thành mẫu mực của văn xuôi hiện thực, nhưng điều làm cuốn sách sống lâu là lòng thương người ẩn sau ngòi bút lạnh. Trong bóng tối mà tựa đề gợi ra, ông vẫn để le lói phẩm giá của một người đàn bà không chịu cúi đầu. Ngọn đèn ấy chưa bao giờ tắt hẳn.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026