Ly Thân
Giới thiệu
"Thế là tôi đã bỏ nhà ra đi, từ giã người vợ ba mươi mốt năm xưa đã lấy theo chỉ thị." Câu mở đầu Ly Thân của Trần Mạnh Hảo đã nói gần hết tinh thần cuốn sách. Người kể là một nhà văn năm mươi tám tuổi, từng in hàng chục cuốn sách được tung hô là "tài năng hiếm có về sự minh họa đường lối chính sách", nay ngồi trong một căn hầm chứa đồ cũ mượn của hội văn nghệ, gián bay rào rào, kê vali lên mấy hòn gạch làm bàn, viết lại "kinh nghiệm thất bại" của đời mình.
Cuộc ly thân ở đây không chỉ với người vợ. Đó là cuộc chia tay với chính những trang văn cũ, với cái giọng ngợi ca mà ông giờ gọi là dối trá. Một chàng thanh niên tự xưng "con nhân dân" thẳng thừng bảo cuốn Lúa reo của ông là giả tạo, rằng bà con xã Thành Công đọc xong đều thì thầm "nhà văn nói láo". Những cuộc tranh luận với Hai Giỡn, người uyên bác nói ba thứ tiếng, về con dao và cái thớt, về việc chính trị hóa cả tư tưởng, làm nên phần trí tuệ của sách.
Trần Mạnh Hảo viết bằng giọng tự trào cay đắng, nhiều đoạn châm biếm thẳng thắn. Đây là một tiểu thuyết về nghề văn, về sự thành thật, và về cái giá của việc dám nói ra.
Lời tựa
Hiếm có cuốn tiểu thuyết nào mà người kể chuyện tự kết tội mình gay gắt đến thế. "Ly Thân" của Trần Mạnh Hảo là một bản tự thú bằng giọng cười, và cái cười ấy càng to thì nỗi xót xa bên dưới càng rõ.
Trần Hưng, nhà văn già trong truyện, không chỉ đau vì sách mình dở. Ông đau vì đã từng sống bằng hào quang của những cuốn sách dở ấy, đã từng soi gương ngắm mình khi được khen, và giờ phải nhìn lại cơn say ấy bằng con mắt tỉnh táo. Ông viết về chuyện đó như một người vừa thoát khỏi cơn bệnh: "Cho hay, cốc rượu vinh quang nhiều khi lại là độc dược, có thể làm người ta tới chỗ khùng điên." Câu văn nửa đùa nửa thật, nhưng là một nhận xét sắc về đời sống văn chương khi giá trị của trang viết do người đứng trên quyết định, chứ không do người đọc.
Cuốn sách có nhiều lớp: những hồi ức về một thời đi thực tế lấy vốn sống, những trang châm biếm giới phê bình, và cả những đoạn giọng kể rời hẳn ngôi thứ nhất. Đừng vội tìm một cốt truyện liền mạch; hãy đọc nó như đọc nhật ký của một người đang cố gỡ từng lớp dối trá ra khỏi đời mình.
Điều còn lại sau cuốn sách là một câu hỏi không dễ chịu với bất cứ ai cầm bút: viết để được khen hay viết để nói thật. Trần Mạnh Hảo không đưa ra câu trả lời đẹp đẽ nào, ông chỉ cho thấy nói thật thì đắt giá đến đâu, và cũng nhẹ nhõm đến đâu.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026