Mẫn Và Tôi
Giới thiệu
Mẫn Và Tôi là tiểu thuyết của Phan Tứ, một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn xuôi Việt Nam viết về cuộc kháng chiến chống Mỹ ở chiến trường Khu Năm. Truyện được kể bằng ngôi thứ nhất qua lời Thiêm, một chiến sĩ hoạt động ở vùng đồng bằng Quảng Nam.
Ngay trang đầu, người đọc đã bị ném vào một trận lụt: Thiêm và chú Dé buộc dây dù vào bụng bơi qua thác bùn đỏ bầm, căng sợi mây song cho đồng đội níu lội qua, trong khi đại bác địch nổ ngạt mũi trong mưa. Từ đó, câu chuyện trải dài qua những trận đánh, những đêm ém quân gần căn cứ Chu Lai, những ngày nằm trong hố giữa xương rồng trên trảng cát trắng, những gia đình cơ sở nuôi giấu bộ đội, cùng những đồng đội như anh Điển, anh Giai và đặc biệt là Mẫn, người con gái gắn bó với Thiêm.
Phan Tứ viết với vốn sống trực tiếp của người từng ở chiến trường, ngôn ngữ đậm chất Quảng, nhiều chi tiết đời thường rất thật. Đây là một tiểu thuyết dày, cần đọc chậm để thấy hết sức nặng của nó.
Lời tựa
Chiến tranh trong "Mẫn Và Tôi" ít khi hiện ra bằng những trận xung phong rực rỡ. Phan Tứ cho thấy nó trước hết là một chuỗi ngày dài phải chịu đựng: chịu nắng, chịu muỗi, chịu đói và mất ngủ, và người lính sống sót được không nhờ lòng dũng cảm trong một khoảnh khắc mà nhờ sức bền qua hàng tháng trời.
Bởi thế những trang tả sinh hoạt trên trảng cát lại thuyết phục đến vậy. Người kể liệt kê công việc như người ta đếm từng hơi thở để khỏi hoảng: bắn tỉa, học, đào hầm, vót chông, bắt ốc, hái chà là non. Rồi anh tóm lại bằng một câu rất giản dị: "Ban ngày, chúng tôi vượt những giờ thử lửa bằng cách động tay động chân liên miên. Ham làm thì quên nóng." Cái anh hùng ở đây không có tiếng kèn đồng; nó nằm trong đôi tay không chịu ngồi yên.
Người đọc cần chuẩn bị tinh thần cho những đoạn rất nặng, khi chiến tranh chạm vào trẻ con và những người phụ nữ trong làng. Phan Tứ không lảng tránh, nhưng cũng không khai thác nỗi đau; ông để người kể đứng sững, tê dại, và chính sự kiềm chế ấy khiến các trang viết khó quên.
Dù đọc ở góc độ nào, cuốn tiểu thuyết vẫn là một chứng từ quý về đồng bằng Quảng Nam trong những năm khốc liệt nhất, về tình người giữa các gia đình cơ sở và đồng đội. Nó cho người sau biết rằng những năm tháng ấy đã được sống bằng mồ hôi, bằng mất mát, và bằng cả những yêu thương kín đáo giữa những con người cụ thể.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026