Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma
Tóm tắt nội dung
Lão Quềnh ngờ nghệch từng bị ma trêu khi chăn trâu: đếm đi đếm lại vẫn thiếu con thứ 50. Cái ma ấy ở xóm Giếng Chùa, vùng cuối cùng của trung du, không chỉ nằm trên đồi ông Bụt. Một mùa giáp hạt tràn vào, nhà nào cũng ăn cháo cám, luộc chuối xanh chấm muối, ngay cả ông Quản Ngư từng diện đồ dạ giả vờ giàu cũng phải ăn cám. Giữa cái đói ấy, tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Trường dựng cuộc thù hằn giữa hai họ. Một bên là Vũ Đình Phúc, từng tố cha mình thời cải cách ruộng đất, bên kia là bí thư Trịnh Bá Thủ và người anh ruột Hàm thọt. Đám tang cụ Cố, vụ đào mộ trên đồi Sim, những lá đơn tố cáo lần lượt đẩy hai họ tới chỗ không còn đường lùi.
Người ta nhớ lâu nhất không phải kẻ thắng mà người đi qua giữa hai họ. Bà Son từng yêu Phúc, bị ép lấy Hàm, về sau bị Thủ lợi dụng và ký đơn trong nước mắt. Chiếc nón cậu giáo Phúc tặng ngày xưa úp lên mặt bà khi bà trôi trên sông Vai Cày. Cạnh đó là Tùng bị lừa tình, bị đánh trong đêm, và Đào kéo xe lúa về lúc tắt nắng. Những chuyện ma hóa ra nhẹ hơn những mưu tính của người. Đất ấy lắm người, mà người đáng sợ hơn ma.
Hỏi đáp về sách
Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma kể về điều gì?
Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma của Nguyễn Khắc Trường kể về xóm Giếng Chùa, nơi mùa giáp hạt đẩy nhiều nhà vào cảnh ăn cháo cám, luộc chuối xanh chấm muối. Trên nền đó là cuộc thù oán kéo dài giữa hai dòng họ Vũ Đình và Trịnh Bá, đứng đầu là Vũ Đình Phúc và bí thư Trịnh Bá Thủ. Họ giành nhau quyền lực trong xã, còn những người đàn bà như bà Son phải trả giá.
Những nhân vật chính trong Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma là ai?
Truyện xoay quanh Vũ Đình Phúc, bí thư Trịnh Bá Thủ và ông Trịnh Bá Hàm. Phúc từng tố cha mình thời cải cách ruộng đất, nay mất chân Đảng uỷ nhưng vẫn là đối thủ của Thủ. Thủ là bí thư Đảng uỷ, giỏi tính toán và dùng lời nhũn nhặn để đối phó. Hàm, anh ruột Thủ, bị dân gọi là Hàm thọt, mang mối thù cha để lại với nhà Phúc.
Câu chuyện Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma diễn ra ở đâu và khi nào?
Truyện diễn ra ở xóm Giếng Chùa, vùng cuối cùng của trung du, thuộc một xã có đồi ông Bụt, đồi Sim và sông Vai Cày. Dòng ghi cuối sách cho biết thời điểm là ngày giáp hạt 1988, khi hợp tác xã giao khoán ruộng cho các hộ và nghị quyết 04 được đem ra bàn.
Bà Son là ai và số phận bà ra sao?
Bà Son từng yêu Phúc nhưng bị gia đình ép lấy Hàm thọt, về sau không bao giờ yêu chồng. Khi Phúc kiện, bà bị Thủ và Cao thúc ép đi xin rút đơn, rồi ký đơn tố cáo Phúc cưỡng đoạt mình. Sau đêm bị bịt mặt bắt ra cánh đồng trũng, bà chạy tới bờ sông Vai Cày. Đám trẻ chăn trâu thấy thi thể bà trôi trên sông, chiếc nón Phúc tặng ngày xưa úp trên mặt bà.
Cuốn sách muốn nói điều gì qua cuộc tranh giành giữa hai dòng họ?
Trong Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma, cuộc đấu đá giữa hai họ không đem lại thắng lợi cho ai, chỉ làm khổ người yếu thế như bà Son, lão Quềnh và Đào. Sau cái chết của bà Son, trung tá Chỉnh mắng hai bên là kẻ thù hằn ti tiện. Tùng bị lừa tình và bị đánh, rồi nói với Minh và Đào: Thì ra các cô lừa tôi! Truyện khép lại ở ngày giáp hạt 1988 mà không đặt dấu chấm cho cuộc tranh giành.
Giới thiệu
Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma là tiểu thuyết nổi tiếng nhất của Nguyễn Khắc Trường, từng nhận Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 1991 và được chuyển thể thành phim truyền hình. Bối cảnh là xóm Giếng Chùa, vùng đất cuối cùng của trung du, xưa nay đứng đầu cả xã về giàu, về sang, về lề thói, và cả về cái gàn.
Tác phẩm mở đầu bằng một mùa đói giáp hạt "có đủ móng vuốt" nhảy xổ vào xóm, rồi dẫn người đọc vào cuộc tranh chấp dai dẳng giữa các dòng họ, đặc biệt là họ Trịnh Bá với ông Hàm, bà Son, Thủ, và những người như ông Phúc. Đằng sau những vụ kiện tụng, những cuộc thương lượng ngầm là những ân oán cũ, những mối tình bị chôn giấu từ mấy chục năm trước nay trở lại như những bóng ma.
Nguyễn Khắc Trường viết về nông thôn miền Bắc thời đổi mới với con mắt sắc sảo, giọng văn đậm chất dân gian, nhiều chi tiết hài hước mà chua chát. Tiểu thuyết dày dặn này phơi ra cơ chế quyền lực ở làng xã, nơi chuyện họ tộc, chuyện đảng ủy và chuyện ma quỷ cứ quấn vào nhau.
Lời tựa
Ít cuốn tiểu thuyết về nông thôn nào cho thấy rõ như "Mảnh Đất Lắm Người Nhiều Ma" rằng làng quê không chỉ là nơi người ta sống, mà còn là nơi mọi thứ được ghi sổ. Ơn và oán, danh vị và nỗi nhục, ai lấy ai, ai nợ ai, tất cả được giữ lại qua nhiều thế hệ, và Nguyễn Khắc Trường để quá khứ ấy hiện diện cụ thể đến từng viên gạch.
Chi tiết con đường làng là một ví dụ đẹp. Lệ làng bắt mỗi đám cưới, mỗi người đỗ đạt, cả những cô gái lỡ làng, phải nộp gạch, và tác giả rút ra từ đó một nhận xét khiến người đọc mỉm cười rồi lặng đi: "Thành thử đường làng được lát bằng những niềm vui hạnh phúc, sự kiêu hãnh, chức danh và được lát bằng cả nỗi khổ đau ê chề của những mảnh đời." Câu văn ấy gần như là chìa khoá của cả cuốn sách: những gì người ta tưởng đã qua vẫn nằm dưới chân, ngày ngày bị giẫm lên mà không mất đi.
Đừng bỏ qua những nhân vật phụ tưởng chỉ để mua vui, như ông Khừu tự hào đã có hơn ba tấn rượu đi qua người. Qua miệng họ, những toan tính của các dòng họ hiện ra trần trụi, và những lời tầm phào ấy nhiều khi lại là tiếng nói thật nhất trong làng.
Hơn ba mươi năm sau ngày được giải thưởng, cuốn sách vẫn đáng đọc như một tài liệu sống về cách quyền lực vận hành ở cấp nhỏ nhất của xã hội, nơi một mối thù cũ có thể nặng hơn mọi nghị quyết. Nó cũng nhắc rằng muốn đổi thay một vùng đất, trước hết phải dám nhìn thẳng vào những bóng ma của chính nó.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026