Mùa Xa Nhà
Tóm tắt nội dung
Đêm giao thừa 1985, giữa rừng tây bắc Campuchia, pháo hoa đạn cầu vồng vỡ ra trên đầu những người lính, còn Huy, tân binh Sài Gòn lần đầu uống rượu, say nôn mửa rồi nhớ má và mùi bánh tét quê nhà. Mùa Xa Nhà của Nguyễn Thành Nhân kể về một trung đội trẻ gồm Huy, anh Quân, anh Văn, Già Hương cùng những người mới nhập ngũ. Họ đi qua Ampil, qua những đêm hành quân, những trận phục kích, và sống cạnh người Khmer ở phum Chan Đai. Mâu thuẫn nằm ngay trong Huy: anh vào lính với hình dung về anh hùng trong sách vở, rồi nhìn thấy cái chết đến dễ dàng đến thế nào.
Sách để lại nỗi đau lặng lẽ của những người ở lại. Trung gấu ghét súng mà phải bắn như điên; Quân hy sinh bởi một phát đạn; Soun vào rừng hái nấm để gửi cho Huy và dẫm phải mìn. Mở đầu là lá thư gửi Tân, người đồng đội đã mất, với câu "Tôi không được quyền quên!". Cả cuốn sách như một lời giữ lời ấy: giữ lại một cây đèn dầu đặt trước cửa nhà ai, một chiếc vòng chôn bên mộ, một nỗi nhớ không biết gọi quê hương ở đâu.
Hỏi đáp về sách
Mùa Xa Nhà của Nguyễn Thành Nhân kể về điều gì?
Mùa Xa Nhà của Nguyễn Thành Nhân là tiểu thuyết về những người lính trẻ Việt Nam trên đất Campuchia giữa thập niên 1980. Truyện xoay quanh một trung đội gồm Huy, anh Quân, anh Văn, Già Hương và những tân binh mới nhập ngũ. Qua chiến trận, tình đồng đội và những mối tình với người dân Khmer, sách kể về nỗi mất mát của người lính nơi đất khách.
Nhân vật chính của Mùa Xa Nhà là ai?
Nhân vật chính là Huy, tân binh nhỏ con từ Sài Gòn, ban đầu bị phân về đại đội tải đạn nên thất vọng. Anh ghi nhật ký, làm thơ, nhớ má và dần nhận ra "anh hùng" thật sự là những người lính bình thường, vô danh. Bên cạnh anh là Quân, người anh đọc triết, làm thơ, có ảnh hưởng lớn đến cách Huy nhìn chiến tranh.
Quân có vai trò gì trong Mùa Xa Nhà?
Quân là người giữ quyền chỉ huy trung đội 12 ly bảy, mồ côi từ nhỏ, được sư cụ nuôi dạy phải tự chứng nghiệm điều mình tin. Anh nói với Huy rằng chiến tranh thường phục vụ tham vọng kẻ cầm quyền, người lính mất nhiều mà được ít, và chủ nghĩa anh hùng dễ thành sự lừa dối. Anh còn dặn rằng người bị điên sau cú sốc tâm lý thật ra trung thành với lẽ phải. Quân hy sinh vì một phát đạn vào đầu ở trận suối Crolanh.
Chuyện của Trung gấu trong Mùa Xa Nhà là gì?
Trung gấu là xạ thủ đại liên vốn ghét súng, từng nói chỉ bắn chỉ thiên và đời mình chỉ sát sinh muỗi, rệp, gián. Khi Trung liều, người anh nuôi chăm lo anh từng chút, hy sinh vì quả B40 ở Ampil, Trung gấu lao lên bắn như điên rồi khóc nghẹn ngào, ghê tởm bàn tay nhuốm máu. Căn bệnh thần kinh bộc phát, có lúc anh định tự sát, và Quân phải thuyết phục bác sĩ Sơn chuyển anh đi viện.
Tình yêu với người Khmer đóng vai trò gì trong Mùa Xa Nhà?
Truyện đi từ chiến trận ở Ampil, suối Crolanh đến những phum làng Khmer như Chan Đai. Huy thân với gia đình Sa Piên, yêu Soun, còn Quân yêu Sa Piên và trao chiếc vòng cẩm thạch đính hôn. Sa Piên lại yêu Lý, người đi phép rồi biệt tăm. Soun vào rừng hái nấm để gửi cho Huy thì dẫm phải mìn và hy sinh.
Mùa Xa Nhà kết thúc như thế nào?
Mùa Xa Nhà kết thúc khi Huy bị thương bởi một quả B nổ bên công sự, điều trị gần một tháng rồi được ra quân. Trước khi về nước, anh từ giã me của Soun, uống rượu đắng với buk Hô và ra thăm nhà mồ me Sa Rinh và Soun lúc nắng chiều. Anh tự hỏi "Ở đâu là quê hương?" và hứa giữ hoài trong lòng nỗi nhớ mênh mang.
Giới thiệu
Mùa Xa Nhà là tiểu thuyết của Nguyễn Thành Nhân về những người lính trẻ Việt Nam trên đất Campuchia giữa thập niên 1980. Sách mở bằng một lá thư gửi Tân, người đồng đội đã nằm lại: người viết nhớ những ngày mùa đông năm 1985 cùng nhau mò cá ở suối Phum Pô, nhớ những đêm lạnh ngồi bên ngọn đèn đốt bằng mỡ lon thịt hộp, cặm cụi vẽ cô gái tên Tchiete lên mảnh ván lót thùng đạn.
Từ lời tưởng niệm ấy, câu chuyện trở về với một trung đội cụ thể: Huy, anh Quân mê triết học từng lớn lên trong chùa, anh Văn được cả tiểu đoàn nể phục, Già Hương và những người lính mới nhập ngũ. Họ hành quân, đánh những trận liền nhau, chờ thư nhà, bốc thăm một suất đi phép hiếm hoi, và giữa những việc rất đời thường đó là cái chết luôn rình rập.
Nguyễn Thành Nhân viết bằng giọng của người trong cuộc, ít đại ngôn, chú tâm vào tình đồng đội, vào những cuộc trò chuyện về viết lách, về tình yêu, về nỗi nhớ quê. Đây là một trang ký ức về cuộc chiến ở biên giới Tây Nam được kể lại từ phía những người lính trẻ.
Lời tựa
Viết về chiến tranh mà không cần tới những trang đầy khói súng, "Mùa Xa Nhà" của Nguyễn Thành Nhân chọn một góc nhìn khác: tâm hồn của những người lính trẻ, nơi thơ ca, tình yêu và nỗi nhớ nhà vẫn sống giữa hiểm nguy.
Cuốn sách đặc biệt ở cách nó đối xử với văn chương như một thứ cứu rỗi. Giữa rừng sâu, những người lính vẫn đọc thơ, vẫn viết, vẫn tranh luận về cái đẹp. Khi Huy đọc những bài thơ của Quân, anh bàng hoàng trước sức mạnh lạ lùng của ngôn từ: "Thế nhưng khi chúng nằm cạnh nhau trong các bài thơ của Quân, được sắp xếp theo một trật tự lạ lùng nào đó, dường như có một phép màu đã thay hình đổi dạng chúng đi." Đoạn văn ấy nói thay cho cả cuốn sách: chiến tranh lấy đi của người lính nhiều thứ, nhưng không lấy được khả năng rung động trước một câu thơ.
Sức sống của những trang ký ức này nằm ở chi tiết đời thường: con chim Chíp tinh nghịch, những con cá mò ở suối, những lá thư viết hộ một cô gái đang ngóng tin người yêu. Đọc chúng, ta hiểu vì sao người viết không thể quên.
Cuốn sách là một lời tưởng niệm lặng lẽ cho những người đã nằm lại nơi đất khách. Không có lời lẽ lớn lao, nó chỉ ghi lại sự thật về những người trẻ đã sống, đã yêu và đã mất ở tuổi đẹp nhất của đời mình.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026