Người Đẻ Mướn
Giới thiệu
Người Đẻ Mướn là một truyện ngắn của nhà văn Trung Hoa được giới thiệu trong sách với tên Chu Hệ, bút hiệu Jou Shih, qua bản dịch của Đặng Văn Nhâm. Theo phần tiểu sử in kèm, ông sinh năm 1901 ở Chiết Giang, xuất thân thầy giáo làng, sau tham gia nhóm nhà văn tả khuynh và bị chính quyền Tưởng Giới Thạch xử tử năm 1931 cùng năm nhà văn trẻ khác.
Truyện viết về một tập tục có thật ở nông thôn Trung Hoa xưa: cho thuê vợ. Người chồng nghèo, nợ chồng chất, sa vào rượu chè cờ bạc, thân hình tiều tụy, một ngày báo cho vợ biết anh đã “cho thuê” chị cho một nhà khá giả không có con trai. Người đàn bà đang cho đứa con ba tuổi bú bên bếp đất phải rời nhà, đến sống trong gia đình ông Xã, làm đầy tớ, đồng thời mang thai thay cho bà vợ chính, giữa những ánh mắt ghen hờn.
Văn kể mộc mạc, không lên giọng, nhưng từng chi tiết đều cho thấy cái nghèo có thể biến một con người thành món hàng ra sao. Người dịch đề tặng bản dịch cho những người phụ nữ nghèo khổ Việt Nam.
Lời tựa
Không cần dài, "Người Đẻ Mướn" vẫn đủ sức làm người đọc nghẹn lời, vì nó kể về một cuộc mua bán mà món hàng là chính thân thể và tình mẫu tử của một người đàn bà. Tác giả, người mà theo lời giới thiệu trong sách đã bị xử tử khi còn rất trẻ, viết câu chuyện này với một sự kìm nén gần như lạnh lùng.
Không có kẻ ác nào thật sự rõ mặt. Người chồng là nạn nhân của nợ nần trước khi thành kẻ bán vợ. Bà mai nói lời ngọt ngào như đang làm việc thiện. Nhà giàu chỉ muốn có con trai nối dõi. Tất cả đều thấy chuyện này bình thường, và đó mới là điều khủng khiếp. Cảnh người mẹ rời nhà được kể không một lời bình, chỉ có một hình ảnh người chồng ngồi lại phía sau: "Lúc bấy giờ người chồng đang ngồi gục đầu trên cánh tay, bên cửa, bất động và im lìm như một cục đất sét." Cục đất sét ấy là chân dung của một con người đã bị cái nghèo nghiền nát đến mức không còn phản kháng.
Khi đọc, xin để ý những lúc người phụ nữ nhớ về đứa con bỏ lại. Tác giả không cho chị nhiều lời, nhưng mỗi lần chị ngập ngừng là một lần câu chuyện trở nên nặng hơn.
Truyện thuộc dòng văn học hiện thực Trung Hoa đầu thế kỷ hai mươi, khi các nhà văn trẻ muốn dùng ngòi bút để phơi bày bất công. Gần trăm năm sau, nó vẫn có sức nặng, vì câu hỏi nó đặt ra vẫn còn đó: khi đói nghèo cùng cực, con người còn giữ được bao nhiêu phần quyền làm người.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026