Bí Mật Dầu Lửa
Giới thiệu
"Bí Mật Dầu Lửa" của Robert Gaillard, qua bản dịch của Nguyễn Hiến Lê, đưa người đọc về miền đông nước Mỹ giữa thế kỷ mười chín, khi thứ chất lỏng đen sánh rỉ ra từ lòng đất còn được đóng ve bán như thuốc trị bá chứng. Từ tiệm thuốc của dược sư Peter Kier ở Pittsburgh, chàng trai giúp việc Sam Smith dần bị cuốn vào một cuộc phiêu lưu lớn hơn mình nhiều: cùng ông Drake, người được gọi là "đại tá", về Titusville để khoan đất tìm dầu bên bờ Suối Dầu.
Cuộc tìm kiếm ấy chẳng hề êm ả. Dân làng nghi kỵ, kẻ du côn như John River gây sự, những toán da đỏ rình rập, máy móc trục trặc và tiền bạc cạn dần. Giữa nhóm đàn ông lam lũ có Marjorie, cô gái vui tính giữ cho căn nhà ván chút ấm áp sau mỗi ngày làm việc nặng nhọc, cùng anh thợ máy Hoggan vạm vỡ và trung thành.
Gaillard viết theo lối truyện phiêu lưu: nhịp nhanh, nhiều xung đột, nhân vật rõ nét. Văn dịch của Nguyễn Hiến Lê mang giọng Nam Bộ mộc mạc của một thời, nên miền đất xa lạ bên kia đại dương đọc lên lại thấy gần gũi lạ thường.
Lời tựa
Mọi cuộc cách mạng kỹ nghệ đều có một buổi bình minh nhỏ bé đến buồn cười, và "Bí Mật Dầu Lửa" chọn đúng buổi bình minh ấy làm đề tài. Thứ về sau làm xoay chuyển kinh tế và cả chiến tranh của thế giới, lúc khởi đầu chỉ là món hàng hai xu một ve trong một tiệm tạp hóa.
Robert Gaillard không tô vẽ nhân vật thành những thiên tài đi trước thời đại. Ông để họ hiện ra bằng đôi tay nhớp nháp và cái đầu choáng váng vì mùi dầu, tức là bằng lao động cụ thể: "Chất dầu đen và nặng làm nhờn tay chàng và cái mùi băng phiến của nó làm cho chàng chóng mặt như say rượu, nhưng chàng không sao ngừng tay được vì làm không kịp, người mua đông quá." Câu văn ấy gói sẵn số phận của dầu lửa: một thứ con người chưa hiểu hết mà đã không dừng tay được. Từ đó cuốn sách mở sang một câu hỏi lớn hơn, rằng phải trả bao nhiêu kiên nhẫn và bao nhiêu lần bị chế giễu thì một ý tưởng mới được thế gian nhìn nhận.
Khi đọc, xin để ý những con người đứng cạnh nhân vật chính: anh thợ máy ít lời, cô gái giữ lửa cho căn nhà ván, chàng trai giúp việc nhút nhát. Phần ấm áp nhất của cuộc phiêu lưu nằm ở họ.
Viết ra để giải trí, cuốn sách vẫn chứa một bài học về nghị lực, rất hợp với tinh thần những cuốn sách luyện ý chí mà Nguyễn Hiến Lê dành nhiều năm giới thiệu. Hôm nay, khi dầu lửa đã thành chuyện của địa chính trị và khí hậu, trở lại cái giếng khoan thô sơ ấy là một cách để nhớ rằng những đổi thay lớn thường bắt đầu từ vài người cố chấp đứng giữa bùn đất.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026