Cao Tăng Dị Truyện
Giới thiệu
"Cao Tăng Dị Truyện" là tập truyện ký về những bậc cao tăng có đời sống khác thường, do Hạnh Huệ biên soạn, mở đầu bằng lời ngỏ Viên Chiếu ghi vào cuối năm Canh Thìn (2000). Sách gồm hai phần chính và một phụ lục về ba mươi ba vị Tổ, gom từ sử truyện Trung Hoa những mẩu đời ngắn: từ Lão Tử, được chép theo truyền thuyết là ứng thân của Bồ tát Ca Diếp, đến các thiền sư, pháp sư qua nhiều triều đại.
Lối kể gần với văn ký sự cổ. Mỗi truyện ghi năm sinh theo can chi và niên hiệu, chép lại kệ tụng, thơ từ kèm phần âm Hán Việt, xen những chi tiết lạ lùng: vị sư đi đêm quanh núi Ngũ Đài giữa gió đá và tuyết lớn, vị sư biết trước họa sát thân nên để lại bài thơ rồi lặng lẽ ra đi. Các bài kệ được dịch song song, người đọc vừa nắm được nghĩa, vừa nghe được âm hưởng nguyên văn.
Lời ngỏ nói rõ dụng ý của người soạn: chuyện lạ chỉ là cửa vào, điều sách muốn trao là tinh thần "tâm bình thường là đạo" mà Thiền tông vẫn truyền. Sách hợp với người muốn tìm hiểu truyện tích nhà Thiền, hay đơn giản thích đọc những đời tu hành phi thường được kể gọn gàng, có đầu có đuôi.
Lời tựa
Một tuyển tập chuyện thần dị mà lại tự trao cho người đọc chiếc chìa khóa ngược với thần dị: "Cao Tăng Dị Truyện" thú vị chính ở nghịch lý ấy. Người soạn bày ra hàng trăm trang tiên tri, phép lạ, sống chết tự tại, rồi ngay trang đầu đã dặn rằng tất cả bắt đầu từ một cái tâm bình thường.
Đọc kỹ thì thấy các vị sư trong sách hiếm khi làm điều lạ để được người đời coi là lạ. Cái phi thường của họ nằm ở sự bền bỉ gần như lì lợm, ở thái độ trước hiểm nguy. Gặp cọp giữa núi, Sư Dạ Đài không trổ thần thông nào, chỉ cúi mình mà nói: "Ngươi ăn thịt ta, tức là cùng ta kết mối duyên nhỏ." Sự bình thản ấy, theo tinh thần nhà Thiền, mới là chỗ đáng học; gió đá hay tuyết vùi chỉ là phông nền.
Nên đọc tập sách này chậm, mỗi lần vài truyện, và đừng vội hỏi chuyện nào thật chuyện nào không. Hãy dừng lại ở những bài kệ, bài thơ các vị để lại lúc ra đi; nhiều khi chúng nói về con người ấy rõ hơn mọi phép mầu được kể trước đó.
Tập sách giữ lại một kho truyện tích mà người Việt thường chỉ nghe loáng thoáng qua lời giảng ở chùa, nay được chép lại có niên đại, có thơ kệ, có nguồn gốc. Với người tu, đó là gương hạnh. Với người đọc thường, đó là những chân dung về sự tự do trước sống chết, kể bằng giọng mộc mạc của văn ký sự xưa.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026