Sống Và Chết
Giới thiệu
Sống Và Chết là cuốn sách Thích Như Điển bắt đầu viết vào ngày mồng Một tháng Năm nhuần năm Mậu Dần, tức 24 tháng 6 năm 1998, ngay sau lễ Bố Tát, trong mùa an cư kiết hạ. "Lời Vào Sách" có giọng tùy bút: tác giả kể thói quen viết sách vào mùa hè, uống ba chung trà trước khi bắt đầu, và nhắc rằng chỉ ít ngày nữa là sinh nhật thứ năm mươi của mình.
Các chương trình bày quan niệm sống và chết theo Phật giáo, đi từ đạo lý nhân quả, ân nghĩa, qua những câu ca dao như "Dầu xây chín đợt phù đồ / Không bằng làm phước cứu cho một người", đến tập tục tang ma của người Việt, người Hoa, người Nhật: chọn hòm gỗ, cách tẩm liệm, mùa Vu Lan ở Đông Kinh. Tác giả phân biệt những gì thuộc tín ngưỡng dân gian với tinh thần nhân quả của đạo Phật. Một chương riêng dành cho lễ nhập tháp của chư Tăng Ni sau khi viên tịch.
Sách dày, văn kể chuyện chậm rãi, nhiều so sánh giữa phong tục Đông và Tây.
Lời tựa
Điều làm "Sống Và Chết" khác nhiều sách Phật học cùng đề tài là sự chú ý của tác giả đến nghi lễ, đến những việc cụ thể người ta làm quanh một cái chết. Thay vì chỉ giảng về vô thường, ông nhìn vào cỗ quan tài, nén hương, mùa Vu Lan, và hỏi những việc ấy thật ra dành cho ai.
Câu trả lời của ông thẳng thắn mà không chê bai: "Có nhiều việc làm của người Á Châu, hay người Việt Nam nói riêng, kỳ thực không phải cho người chết, mà là cho người sống." Từ nhận xét ấy, tác giả không bác bỏ tập tục, mà đề nghị đặt chúng trên nền nhân quả của đạo Phật, để lòng hiếu kính của người ở lại có một ý nghĩa sáng rõ hơn.
Chúng tôi nghĩ nên đọc những chương về tang lễ ở các nước Á Đông song song với nhau, để thấy cùng một giáo lý đã khoác lên những hình thức khác nhau thế nào. Chương về lễ nhập tháp là phần hiếm gặp trong sách phổ thông.
Viết trong một mùa an cư, ở tuổi năm mươi, cuốn sách mang sự bình thản của người đã nghĩ nhiều về cái chết mà không sợ nó. Sự bình thản ấy là món quà lớn nhất nó trao cho người đọc.
Ban biên tập Tủ Sách Việt Văn
Mùa thu 2026